Trong 21 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, dù ở nơi biên cương phía Bắc cách xa chiến trường miền Nam hàng nghìn cây số, nhưng Lào Cai vẫn kiên cường và bền bỉ như trăm ngàn con suối nhỏ nơi đầu nguồn, âm thầm chảy qua núi rừng rồi hòa vào dòng chảy cách mạng lớn của dân tộc. Cùng với hậu phương lớn miền Bắc, hàng nghìn tấn lương thực, hàng vạn người con của Nhân dân các dân tộc Lào Cai đã hăng hái lên đường vào Nam chiến đấu, góp phần làm nên ngày toàn thắng lịch sử 30/4/1975.
Trong ký ức của cựu chiến binh Hoàng Thế Ân, thôn Loan Thượng, xã Yên Bình, ngày ông cùng đồng đội thuộc Tiểu đoàn Yên Ninh 1 rời quê hương vào Nam chiến đấu là buổi chiều một ngày đầu tháng 12/1967. Sau 5 tháng huấn luyện tại xã Tân Hương, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái trước đây, ông Ân cùng đồng đội bắt đầu hành quân vào Nam chiến đấu. Đường hành quân qua những miền quê đầy gian lao, vất vả, nhưng chưa thấm vào đâu cho đến khi chạm đất Quảng Bình, bắt đầu vượt núi lên dãy Trường Sơn. Bởi, từ đây phải chuyển trạng thái, ngày nghỉ, đêm hành quân.
Theo kế hoạch ban đầu, Tiểu đoàn Yên Ninh 1 được bổ sung cho tỉnh Ninh Thuận, nhưng do yêu cầu của chiến trường, tiểu đoàn hành quân lên Tây Nguyên bổ sung cho các đơn vị chủ lực tại đây. Vậy là, Tiểu đoàn Yên Ninh 1 chia làm hai hướng, một phần về Trung đoàn 174, thuộc Sư đoàn 1, sau tiếp tục sáp nhập vào Sư đoàn 5, Quân khu VII chiến đấu tại chiến trường miền Đông Nam Bộ. Một hướng về Trung đoàn 24, Sư đoàn 5 (Quân khu VII), chiến đấu ở mặt trận Bình Phước, Tây Ninh.
Ngày 30/4/1975, ông Ân cùng đồng đội thuộc Sư đoàn 5 theo hướng Tây Nam tiến đánh vào tận sào huyệt của kẻ thù tại Sài Gòn. Ông Ân bảo, thế hệ thanh niên của ông lúc đó chỉ có một khát vọng lớn nhất là được ra trận, giáp mặt với quân thù, chỉ nghĩ đến sự tồn vong của Tổ quốc, không ai mảy may nghĩ đến chuyện sống còn của riêng mình.
Cũng trong đoàn quân chi viện cho chiến trường miền Nam, cựu chiến binh Phạm Tiến, tổ dân phố Yên Ninh 5, phường Yên Bái là một trong hơn 700 cán bộ, chiến sĩ của Tiểu đoàn Yên Ninh 2 nhớ lại: Ngày 10/5/1968 đơn vị chúng tôi bắt đầu xuất quân. Ròng rã hơn 5 tháng trời hành quân bộ từ Yên Bái đến Long An (mặt trận Bắc Sài Gòn - Gia Định). Trong số 4 tiểu đoàn mang tên Yên Ninh, tiểu đoàn Yên Ninh 2 là đơn vị hành quân dài ngày nhất, đi gần hết chiều dài đất nước và là đơn vị đầu tiên từ miền Bắc vào thẳng chiến trường B2 đồng bằng Nam Bộ. “Gian khổ là vậy, nhưng anh em chúng tôi chỉ có một suy nghĩ duy nhất là sớm vào chiến trường ngày nào hay ngày đấy để tham gia chiến đấu, góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất nước nhà”, cựu chiến binh Phạm Tiến bộc bạch.
Trong khí thế sục sôi cả nước tham gia đánh Mỹ xâm lược, năm 1967, ở tuổi 20, ông Trần Văn Nhuận (hiện ở tổ 8 - Xuân Tăng, phường Cam Đường) đang công tác ở Phòng Lương thực thị xã Cam Đường, thuộc Ty Lương thực Lào Cai (cũ) đã tình nguyện nhập ngũ bằng lá đơn ký bằng máu của mình. Bấy giờ, công việc của ông Nhuận là niềm mơ ước của nhiều người, nhưng khi được tuyên truyền, ông quyết định tòng quân. Vẫn biết đường chiến đấu hiểm nguy, luôn phải đối mặt với lằn ranh sinh - tử, nhưng ông Nhuận và thế hệ thanh niên của ông thời ấy chẳng hề nao núng. Từ lòng yêu nước đã thôi thúc biết bao người con gái, con trai ra chiến trường, trở thành lẽ sống, lý tưởng cao đẹp và cao hơn chính là khát vọng hòa bình, khát vọng được sống trong một đất nước tự do, độc lập của cả dân tộc.
Ngày 30/7/1967, tỉnh Lào Cai đã thành lập Tiểu đoàn Hoàng Liên Sơn 1 gồm 150 người để chi viện cho chiến trường miền Nam. Sau thời gian huấn luyện tại Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, đến tháng 2/1968, ông Nhuận cùng với các đồng đội thuộc Tiểu đoàn Hoàng Liên Sơn 1 mang phiên hiệu PR27 bắt đầu “Nam tiến”. Đến năm 1968, tỉnh Lào Cai tiếp tục thành lập Tiểu đoàn Hoàng Liên Sơn 2 với gần 500 cán bộ, chiến sĩ. Hơn 6 tháng huấn luyện, ngày 06/02/1969, tiểu đoàn lên đường theo tiếng gọi của tiền tuyến vào Nam chiến đấu.
Ngày ấy, cựu chiến binh Trần Mạnh Hà, nay ở thôn Tiến Lập, xã Xuân Quang mới 17 tuổi cũng đã có mặt trong đoàn quân của Tiểu đoàn Hoàng Liên Sơn 2. Thời khắc giải phóng miền Nam ngày 30/4/1975, ông Hà cùng đồng đội chiến đấu trận cuối cùng tại khu vực Long Hoa, tỉnh Tây Ninh. Đêm ngày 29/4/1975, hành quân theo lệnh của chỉ huy đến vị trí ém quân chỉ cách quân thù chưa đầy 1 km.
Đến khoảng 5 giờ sáng ngày 30/4 quân địch phát hiện đã bắn thẳng vào khẩu đội 12,7 mm làm trung đội trưởng hi sinh, ông Hà được phân công phụ trách cả khẩu đội 82 mm và 12,7 mm bắt đầu phản công địch. Chiến đấu khoảng 30 phút chiếm được căn cứ địch, đến 12 giờ ngày 30/4, ông cùng đồng đội tiến lên tiếp quản trung tâm tỉnh Tây Ninh. Tổng kết lại những năm tháng chiến đấu ở Tây Ninh, ông Hà đã trực tiếp tham gia khoảng 38 trận lớn nhỏ.
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, không chỉ ông Ân, ông Tiến, ông Nhuận, ông Hà, mà tỉnh Lào Cai hôm nay, đã có hàng chục vạn cán bộ, chiến sĩ vượt Trường Sơn vào Nam chiến đấu. Nhiều tập thể, cá nhân chiến đấu dũng cảm, kiên cường, lập nhiều chiến công hiển hách. Cũng có nhiều người con của quê hương Lào Cai vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường miền Nam, hóa thân cho dáng hình xứ sở.
Thời ấy, dù còn nhiều khó khăn, nhưng vì miền Nam ruột thịt, Lào Cai đã dành tất cả những gì tốt đẹp nhất gửi ra tiền tuyến với khẩu hiệu “thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”. Cùng với số thanh niên nhập ngũ thuộc các đơn vị bổ sung thường xuyên cho chiến trường, năm 1967, 1968 tỉnh Lào Cai (cũ) đã thành lập hai tiểu đoàn mang tên Hoàng Liên Sơn 1, Hoàng Liên Sơn 2 và tỉnh Yên Bái (cũ) đã thành lập 4 tiểu đoàn mang tên Yên Ninh 1, Yên Ninh 2, Yên Ninh 3, Yên Ninh 4 chi viện cho miền Nam thân yêu.
Chiến tranh vốn khốc liệt! Khi Tổ quốc gian nguy, vẫn có những người con gái, con trai như những cựu chiến binh ở trên và hàng vạn người khác sẵn sàng xả thân cho hòa bình, độc lập, tự do.
Từ Lào Cai đến Sài Gòn, không chỉ là hành trình địa lý, mà còn là hành trình của dòng chảy lịch sử, dòng chảy cách mạng của cả dân tộc. Những đóng góp thầm lặng của Lào Cai như những viên gạch xây lên thành lũy vĩ đại, góp phần đưa đất nước bước vào mùa xuân thống nhất và trường tồn!
Trình bày: Hữu Huỳnh
