Thông tin mới nhất về tác động của El Nino rất mạnh đến Việt Nam
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, hệ thống khí hậu toàn cầu biến động ngày càng phức tạp, cực đoan và phi quy luật. Đặc biệt, các mô hình giám sát khí hậu trong nước và quốc tế đều thống nhất nhận định về sự hình thành và phát triển rõ ràng của hiện tượng El Nino từ nửa cuối năm 2026. Sự cộng hưởng giữa chu kỳ El Nino cường độ cao với xu thế ấm lên toàn cầu mở ra nguy cơ lớn về sự xuất hiện của một trong những đợt El Nino mạnh nhất từng được ghi nhận, đặt ra yêu cầu cấp bách trong việc chủ động giám sát nguy cơ nắng nóng kéo dài, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.
Bài học từ mười năm trước vẫn còn nguyên giá trị, khi hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng, đặc biệt tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, khiến hơn 100.000 ha lúa bị thiệt hại, trên 210.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt và làm đứt gãy các chuỗi cung ứng nông sản trọng điểm.
Ông Hoàng Phúc Lâm - Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, theo các dự báo mới nhất, hiện tượng El Nino đã bắt đầu hình thành từ khoảng tháng 6/2026 và có khả năng kéo dài đến nửa đầu năm 2027. Đáng lưu ý, nhiệt độ mặt nước biển khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương đang tăng khá nhanh. Hiện nay, xác suất El Nino đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm 2026 và đầu năm 2027 được đánh giá ở mức khoảng 25 - 30%.
Tác động rõ nét nhất của El Nino là làm suy giảm lượng mưa. Các tính toán gần đây cho thấy trong những tháng chính của mùa mưa tại Trung Bộ, đặc biệt là tháng 10, 11 và 12, lượng mưa có thể thấp hơn trung bình nhiều năm từ 20 - 50%. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn nước tại Trung Bộ và Nam Bộ trong những tháng cuối năm sẽ bị hạn chế đáng kể, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước sản xuất, hạn hán và xâm nhập mặn trong mùa khô tiếp theo.
Tuy nhiên, vẫn có một tín hiệu tích cực là trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9/2026, khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ và cả lưu vực thượng nguồn sông Mekong được dự báo có lượng mưa cao hơn trung bình nhiều năm. Đây là khoảng thời gian rất quan trọng để các địa phương chủ động tích nước, điều tiết hồ chứa và điều chỉnh kế hoạch sản xuất nhằm thích ứng với kịch bản mưa nhiều trong ba tháng tới nhưng thiếu hụt nghiêm trọng vào cuối năm.
Đối với hoạt động bão, năm nay số lượng bão được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm. Thông thường mỗi năm có khoảng 12 - 14 cơn bão hoạt động trên Biển Đông. Tuy nhiên, năm 2026 dự kiến chỉ xuất hiện khoảng 8 - 10 cơn, trong đó khoảng 3 - 5 cơn có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam. Mặc dù số lượng ít hơn nhưng trong các năm El Nino, các cơn bão thường có xu hướng mạnh hơn, diễn biến nhanh hơn và khó lường hơn. Sau thời gian dài ít bão, khi điều kiện thuận lợi xuất hiện, các cơn bão có thể tăng cấp rất nhanh trước khi đổ bộ.
Bên cạnh đó, El Nino không đồng nghĩa với việc hoàn toàn thiếu mưa. Thực tế cho thấy những năm El Niño vẫn có thể xuất hiện các trận mưa cực đoan trong thời gian ngắn. Một ví dụ điển hình là trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh cuối tháng 7, đầu tháng 8/2015 kéo dài gần một tuần, gây ngập lụt nghiêm trọng và thiệt hại lớn về kinh tế. Do đó, dù tổng lượng mưa cả năm có xu hướng thiếu hụt, nguy cơ xảy ra mưa lớn cục bộ, ngập úng đô thị, lũ quét và sạt lở đất vẫn cần được đặc biệt lưu ý.
Ít mưa, nắng nóng kéo dài và thiếu hụt nguồn nước sẽ diễn ra nghiêm trọng
Theo các kịch bản dự báo, năm 2026 được nhận định là năm có nền nhiệt cao hơn năm 2025, trong khi lượng mưa tại nhiều khu vực có xu hướng thiếu hụt, đặc biệt từ tháng 9 đến cuối năm. Mùa mưa tại Bắc Bộ, Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ có khả năng kết thúc sớm hơn trung bình nhiều năm. Đối với lưu vực sông Mê Công, lượng mưa từ tháng 10 đến tháng 12 dự báo thiếu hụt tại khu vực trung và hạ lưu, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước bổ sung cho Đồng bằng sông Cửu Long. Bên cạnh đó, hoạt động bão trên Biển Đông được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm và có xu hướng dịch chuyển về phía Đông Bắc Thái Bình Dương, làm giảm khả năng bổ sung nguồn nước cho khu vực Trung Bộ và Nam Bộ.
TS. Hoàng Phúc Lâm nhận định, nếu xét về cường độ, El Nino năm 2026 - 2027 có khả năng tương đương với đợt El Nino rất mạnh năm 2015 - 2016. Tuy nhiên, nếu xét về quá trình hình thành và diễn biến theo thời gian, El Nino năm nay lại có nhiều điểm tương đồng với giai đoạn 2023 - 2024 hơn.
Nguyên nhân là hiện tượng El Nino lần này mới hình thành từ giữa năm 2026 và có khả năng kéo dài đến khoảng tháng 2 hoặc tháng 3/2027. Thời gian tồn tại tương đối ngắn. Trong khi đó, El Nino 2015 - 2016 kéo dài liên tục từ năm 2014 sang năm 2016, tức gần hai năm. Chính vì vậy, tình trạng ít mưa, nắng nóng kéo dài và thiếu hụt nguồn nước trong giai đoạn đó nghiêm trọng hơn rất nhiều. Tác động đến sản xuất nông nghiệp, nguồn nước và đời sống dân sinh khi đó cũng sâu rộng hơn so với những gì đang được dự báo hiện nay.
TS Hoàng Phúc Lâm cho biết, hiện nay, các nhận định về El Nino mới chủ yếu là dự báo xu thế theo mùa và theo tháng. Trong thời gian tới, ngành khí tượng thủy văn sẽ tiếp tục tăng cường quan trắc, giám sát và cập nhật thường xuyên diễn biến của hiện tượng này. Mục tiêu là cung cấp liên tục các bản tin dự báo, cảnh báo về lượng mưa, nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn cũng như các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể phát sinh.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia nhận định El Nino mạnh sẽ là yếu tố chi phối chính các điều kiện khí hậu trong thời gian tới, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, hạn hán và xâm nhập mặn trên phạm vi cả nước.
Dự báo trong năm 2026, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm, khoảng 8–10 cơn, trong đó có từ 3–5 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta. Mưa lớn diện rộng được dự báo xuất hiện ít hơn trung bình nhiều năm, tuy nhiên vẫn cần đề phòng các hiện tượng thời tiết cực đoan cục bộ.
Trước những diễn biến phức tạp nêu trên, Trung tâm đã chủ động ban hành các văn bản cảnh báo sớm từ tháng 4/2026 và tiếp tục cập nhật, hoàn thiện các kịch bản dự báo, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và triển khai các giải pháp ứng phó của các bộ, ngành và địa phương.
