Việc hướng dẫn nhận biết các dấu hiệu của trang web giả mạo trên điện thoại thông minh là rất quan trọng. Đồ họa: Thái Bình
Kiểm tra kỹ tên địa chỉ trang web
Bước đầu tiên và quan trọng nhất khi truy cập bất kỳ đường dẫn nào là quan sát thật kỹ địa chỉ của trang web đó trên thanh công cụ của trình duyệt. Các đối tượng lừa đảo thường tạo ra những tên miền có cấu trúc gần giống với các trang web uy tín để đánh lừa thị giác của người xem. Chỉ cần một chút lơ là hoặc mắt kém, người sử dụng rất dễ nhầm lẫn và bấm vào. Thủ đoạn phổ biến là thay đổi hoặc thêm bớt một vài ký tự nhỏ trong tên miền chính thức. Ví dụ, thay vì địa chỉ chính xác là "nganhang.com.vn", kẻ gian có thể lập ra trang "nganhhang.com.vn" (thừa một chữ h) hoặc "nganhang.net" (khác phần đuôi). Một số trường hợp tinh vi hơn, chúng sử dụng các ký tự có hình dáng tương tự nhau, chẳng hạn như thay chữ "o" bằng số "0", chữ "l" thường bằng số "1", khiến cho thoạt nhìn qua rất khó phát hiện sự khác biệt.
Bên cạnh đó, phần đuôi của địa chỉ trang web cũng là một yếu tố cần lưu tâm đặc biệt. Các trang web chính thống của cơ quan nhà nước, tổ chức uy tín tại Việt Nam thường kết thúc bằng ".vn" hoặc ".com.vn". Trong khi đó, các trang web lừa đảo thường sử dụng các đuôi tên miền lạ, ít phổ biến hoặc có giá thành mua tên miền rất rẻ như ".xyz", ".top", ".club", ".info" hay ".vip". Nếu nhận được một đường dẫn liên quan đến ngân hàng, cơ quan công an hay các dịch vụ hành chính công mà lại có những đuôi tên miền lạ lẫm này, khả năng rất cao đó là trang web giả mạo.
Một yếu tố kỹ thuật khác cần chú ý là biểu tượng ổ khóa phía trước địa chỉ trang web. Trước đây, sự xuất hiện của ổ khóa (giao thức HTTPS) được xem là dấu hiệu của sự an toàn, nhưng hiện nay, nhận định này không còn hoàn toàn chính xác. Kẻ xấu ngày càng cao tay hơn, khi chúng cũng đăng ký các chứng chỉ bảo mật miễn phí để tạo ra biểu tượng ổ khóa này nhằm lấy lòng tin của nạn nhân. Tuy nhiên, nếu một trang web yêu cầu nhập thông tin quan trọng như mật khẩu, số căn cước công dân hay số tài khoản mà hoàn toàn không có biểu tượng ổ khóa, hoặc trình duyệt hiện cảnh báo "Không bảo mật" màu đỏ, thì tuyệt đối không được tiếp tục truy cập hay điền bất cứ thông tin gì.
Nhiều người dùng điện thoại thông minh thường có thói quen bấm ngay vào các đường dẫn được gửi qua tin nhắn hay mạng xã hội mà không kiểm tra. Hành động này rất nguy hiểm vì các đường dẫn rút gọn thường che giấu địa chỉ thực sự. Do đó, nguyên tắc bất di bất dịch là phải nhìn thấy rõ ràng tên miền đầy đủ và kiểm tra chính tả của nó trước khi thực hiện bất kỳ thao tác nào tiếp theo. Việc cẩn trọng ngay từ bước nhập địa chỉ sẽ giúp loại bỏ được phần lớn nguy cơ bị dẫn dụ vào các "bẫy" đã giăng sẵn.
Quan sát giao diện và nội dung hiển thị
Các trang web chính thống của cơ quan nhà nước, ngân hàng hay các doanh nghiệp lớn luôn được đầu tư bài bản về mặt hình ảnh, bố cục rõ ràng, màu sắc hài hòa và logo sắc nét. Ngược lại, những trang web lừa đảo thường được dựng lên một cách vội vàng, cẩu thả nhằm mục đích "đánh nhanh, rút gọn". Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là hình ảnh trên các trang này thường bị vỡ nét, mờ nhạt, méo mó hoặc màu sắc lòe loẹt, không đồng nhất với bộ nhận diện thương hiệu quen thuộc. Bố cục trang web thường lộn xộn, các mục menu không hoạt động hoặc dẫn về cùng một trang đích, font chữ bị lỗi, lúc to, lúc nhỏ, không thống nhất.
Đặc biệt, lỗi chính tả và ngữ pháp là một "tử huyệt" của các trang web giả mạo. Do nhiều đối tượng lừa đảo sử dụng công cụ dịch tự động từ tiếng nước ngoài sang tiếng Việt hoặc do trình độ văn hóa hạn chế, nội dung trên các trang này thường xuất hiện những câu văn ngô nghê, sai cấu trúc ngữ pháp tiếng Việt, hoặc dùng từ ngữ không phù hợp với văn phong hành chính, báo chí.
Bên cạnh vẻ bề ngoài, nội dung đánh vào tâm lý cũng là một cái bẫy tinh vi như hiển thị các thông báo khẩn cấp như "Tài khoản của bạn sẽ bị khóa trong 24h tới", "Phát hiện giao dịch đáng ngờ, cần xác minh ngay", hoặc các thông tin trúng thưởng hấp dẫn đến khó tin như "Bạn đã trúng xe máy", "Nhận quà tri ân trị giá lớn". Những thông tin về trúng thưởng hay dọa nạt liên quan đến pháp luật thường gây ra tâm lý hoang mang hoặc phấn khích quá độ. Kẻ xấu lợi dụng chính điểm yếu tâm lý này để yêu cầu người dùng nhập thông tin cá nhân, mật khẩu ngân hàng hoặc mã OTP vào các ô trống được thiết kế sẵn trên web.
Cần để ý sự khác biệt giữa thanh địa chỉ của một trang web chính thống và một trang web lừa đảo với các ký tự sai lệch. Đồ họa: Thái Bình
Một trang web uy tín sẽ không bao giờ yêu cầu người dùng cung cấp mật khẩu đăng nhập, mã OTP hay thông tin tài chính cá nhân thông qua một đường dẫn lạ hoặc một cửa sổ bật lên (pop-up) bất ngờ. Hơn nữa, các trang web giả mạo thường chỉ tập trung vào một trang duy nhất yêu cầu nhập liệu, các liên kết khác như "Giới thiệu", "Liên hệ", "Chính sách bảo mật" thường là liên kết chết (bấm vào không có tác dụng) hoặc chỉ để làm cảnh. Không có cơ quan chức năng nào làm việc qua tin nhắn hay bắt người dân kê khai thông tin mật trên các trang web lạ.
Sử dụng các công cụ hỗ trợ xác thực
Hiện nay, Bộ Thông tin và Truyền thông cùng các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ người dân tra cứu, xác thực thông tin trên không gian mạng như cổng thông tin "tinnhiemmang.vn". Đây là hệ thống công bố danh sách các tên miền uy tín (White List) và danh sách các tên miền vi phạm, lừa đảo (Black List) đã được cơ quan chức năng xác minh. Khi gặp một trang web nghi ngờ, người dùng có thể truy cập vào hệ thống này để tra cứu xem trang web đó có nằm trong danh sách đen hay không.
Ngoài ra, việc kiểm tra thông tin liên hệ ở cuối trang web (footer) cũng là một thao tác cần thiết. Một trang web hoạt động hợp pháp tại Việt Nam, đặc biệt là các trang thương mại điện tử, trang tin tức, mạng xã hội, bắt buộc phải công khai các thông tin như: Tên cơ quan chủ quản, địa chỉ trụ sở thực tế, số điện thoại liên hệ, số giấy phép hoạt động do cơ quan có thẩm quyền cấp và người chịu trách nhiệm nội dung. Hãy thử sao chép địa chỉ hoặc số điện thoại đó và tìm kiếm trên Google. Nếu thông tin đó không tồn tại, hoặc dẫn đến những cảnh báo lừa đảo từ người khác, thì chắc chắn đó là trang web giả.
Đối với các trang web bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ, người dùng nên kiểm tra xem trang web đó có logo "Đã thông báo Bộ Công Thương" (màu xanh) hoặc "Đã đăng ký Bộ Công Thương" (màu đỏ) ở cuối trang hay không. Tuy nhiên, cần lưu ý là kẻ gian cũng có thể dán hình ảnh logo này vào trang web giả để lừa người dùng. Để chắc chắn, hãy bấm trực tiếp vào logo đó. Nếu là thật, nó sẽ liên kết về trang hệ thống quản lý hoạt động thương mại điện tử của Bộ Công Thương và hiển thị đầy đủ thông tin doanh nghiệp. Nếu bấm vào mà không có phản hồi gì hoặc chỉ hiện ra ảnh phóng to, thì đó là logo giả.
Trang bị kỹ năng nhận biết website lừa đảo không chỉ là biện pháp tự bảo vệ tài sản cá nhân, mà còn góp phần giữ vững an ninh trật tự trên địa bàn. Khi phát hiện các trang web có dấu hiệu nghi vấn, người dân cần tuyệt đối không truy cập, không chia sẻ cho người khác và nhanh chóng thông báo cho cơ quan công an gần nhất hoặc gửi phản ánh về Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia.
