Chính vì vậy, sự thay đổi của thời tiết thường sẽ tác động tới sức khỏe của con người; với người cao tuổi và trẻ nhỏ, những đối tượng nhạy cảm, dễ bị tổn thương càng rõ ràng và mạnh mẽ.
Những vấn đề sức khỏe với người cao tuổi khi trời lạnh sâu
Người cao tuổi có hệ miễn dịch suy yếu, lão hóa các cơ quan, khả năng đáp ứng, thích nghi kém; với người có bệnh nền lại càng nhiều cơ quan bị suy giảm chức năng. Do đó khi thời tiết lạnh, cơ thể khó thích nghi, dễ bị tác động xấu gây ra phản ứng không có lợi cho cơ thể, tăng cơ hội nhiễm nhiều bệnh.
Nhiệt độ lạnh, không khí lạnh làm co mạch vùng mũi họng làm giảm khả năng làm sạch bụi, làm ấm không khí đi vào phổi. Luồng khí lạnh, bụi tác động sâu trong hệ hô hấp làm kích thích tiết dịch, tăng lượng đờm dính và làm vi khuẩn có cơ hội tấn công hệ hô hấp. Do đó gia tăng triệu chứng ho đờm, khó khạc, viêm phổi, co thắt phế quản…
Nhiệt độ môi trường lạnh làm mạch máu các vùng cơ thể co thắt, đàn hồi không đều gây nguy cơ tăng huyết áp, tăng hoạt động làm việc của tim, dòng máu tới nuôi dưỡng các cơ quan không đầy đủ theo nhu cầu…. gây nên tình trạng huyết áp không ổn định, tăng huyết áp, tăng tình trạng suy tim, nguy cơ đột quỵ não, nhồi máu cơ tim…
Thời tiết lạnh tác động toàn thân, tác động trực tiếp lên hệ cơ xương khớp làm: co mạch tới nuôi dưỡng da cơ, làm co cứng cơ; khớp bị hạn chế vận động vì lạnh nên bản thân người cao tuổi ít hoạt động, do hệ cơ co phản ứng nên vận động khó khăn hơn, đồng thời lượng máu tới nuôi dưỡng khớp giảm, làm giảm sự linh hoạt của khớp; và hệ xương vốn đã thoái hóa của người cao tuổi bị sự hạn chế của cơ, dây chằng và khớp dẫn đến vận động không linh hoạt, chậm chạp, phản ứng không nhanh nhạy với nhu cầu vận động của cơ thể.
Các cơ quan trong cơ thể đều có thể bị tác động như: hệ tiêu hóa do lạnh làm ngại ăn uống, ăn không ngon miệng, giảm hấp thu tại dạ dày ruột… gây suy kiệt, rối loạn tiêu hóa; hệ thần kinh do lạnh làm người cao tuổi ngại giao lưu trò chuyện, ít giao tiếp xã hội, dinh dưỡng không đầy đủ, ít vận động làm khó khăn khi di chuyển, lao động… dẫn đến dễ ngã, căng thẳng, trầm cảm….
Dấu hiệu cảnh báo tình trạng trở nặng của bệnh
Thay đổi thời tiết, đặc biệt là vào các đợt rét sâu, rét kéo dài, luôn là cơ hội để các bệnh lý nền diễn biến nặng và có thể mắc các bệnh lý cơ hội khác kèm theo. Chính vì vậy, việc phát hiện sự xuất hiện hay trở nặng của bệnh, kịp thời khám, điều trị là vô cùng thiết thực và cần thiết.
Người cao tuổi có cơ thể lão hóa, nhạy cảm, dễ bị tổn thương; đặc biệt là người có bệnh lý nền lại càng có nguy cơ cao diễn biến nặng. Do vậy, gia đình, người thân và bản thân người cao tuổi cần chú ý phát hiện các triệu chứng bệnh lý thay đổi, mới xuất hiện để kịp thời khám và điều trị.
Để phát hiện sớm, gia đình cần theo dõi các biểu hiện của người cao tuổi trong sinh hoạt hàng ngày có thay đổi thì kiểm tra, đánh giá, ghi lại để theo dõi được sát sao, tránh bỏ sót.
Những thay đổi về tinh thần, sắc mặt: chậm chạp, lú lẫn, quên, nói ngọng, nuốt kém, sặc, yếu tay chân, lười vận động, thay đổi dáng đi…. có thể là các dấu hiệu của bệnh lý thần kinh, của tai biến mạch não, đột quỵ.
Thay đổi về tình trạng đau ngực, khó thở khi gắng sức, khi vận động, đo huyết áp không ổn định (cao/ thấp, rối loạn), nhịp tim nhanh, nhịp tim không đều, phù chân, phù mặt… có định hướng tới bệnh lý tim mạch bị ảnh hưởng: Cơn tăng huyết áp, suy tim, nhồi máu cơ tim…
Những thay đổi về nhịp thở, thở khó nhọc, thở có tiếng rít, cò cử, đờm nhiều, đặc, dính, khó khạc, hay sốt nóng, cơn rét run… cần nghĩ đến bệnh lý hô hấp: viêm phổi, đợt cấp bệnh phổi mạn tính, hen phế quản cấp, tâm phế mạn…
Thay đổi về dáng đi, khó khăn khi thay đổi tư thế, di chuyển nặng nhọc, đau, sưng các khớp, sốt… hướng tới bệnh lý về xương khớp, với các đợt diễn biến cấp tính: đợt cấp viêm khớp, tràn dịch khớp, viêm khớp dạng thấp, gút, thoát vị đĩa đệm cột sống, xẹp đốt sống, loãng xương…
Thay đổi về khả năng ăn uống, chán ăn, nôn, buồn nôn, đi ngoài phân đen, phân táo, phân lỏng nát, hay bụng chướng không đi ngoài, không trung tiện được…. cần đi khám tiêu hóa đánh giá các triệu chứng chảy máu đường tiêu hóa, viêm dạ dày đại tràng, viêm ruột, trào ngược dạ dày thực quản, táo bón, bán tắc ruột….
Thay đổi về thói quen ăn uống như ăn quá nhạt, ăn quá mặn, ăn nhiều đường, thích ngọt, tiểu nhiều lần, phù chân, phù mặt…. có thể là rối loạn chuyển hóa, bệnh lý thận tiết niệu, tuyến giáp….
Đối với người cao tuổi ít minh mẫn, nằm tại giường, không tự chăm sóc được bản thân, hạn chế giao tiếp… gia đình, người chăm sóc cần chú ý phát hiện tất cả các triệu chứng của toàn thân hàng ngày và chú ý tới các vùng cơ thể phía thấp, bị tì đè, bị che giấu bởi quần áo, tất và khăn dễ bị bỏ sót: loét vùng mông, bả vai, kẽ các nếp gấp… để hạn chế việc bệnh âm ỉ, nặng dần lên, chậm trễ trong điều trị và chăm sóc hỗ trợ người cao tuổi.
Bảo vệ sức khỏe trong thời tiết lạnh sâu
Để phòng bệnh đường hô hấp, phòng tránh các diễn biến cấp tính của người đang có bệnh lý nền về hô hấp; khi thời tiết chuyển lạnh, có sự chênh lệch nhiệt độ lớn, người dân cần lưu ý:
Mặc ấm với quần áo dài, nhiều lớp để có thể linh hoạt thích ứng khi nhiệt độ có sự chênh lệch; quàng khăn và đội mũ giữ ấm vùng cổ gáy và mũi xoang; đi tất và giày giữ ấm chân để hạn chế việc vận động, tập thể được thuận lợi và an toàn.
Ở nơi kín gió, tránh gió lùa, đủ ấm để sinh hoạt và tập thể dục đều đặn và phù hợp thể lực hàng ngày; điều này giúp tuần hoàn toàn thân được luân chuyển tốt, tăng sức đề kháng với bệnh tật, ăn uống ngon miệng….
Ăn uống đồ ấm nóng, đủ chất, đủ lượng nước hàng ngày, bổ sung vitamin qua rau củ, trái cây… nhằm giữ cho cơ thể không bị thâm hụt năng lượng, chống chọi được với giá lạnh, không bị suy giảm sức đề kháng.
Tiêm phòng đầy đủ hàng năm: với người lớn, người có bệnh nền cần tiêm đầy đủ để phòng bệnh với các vaccine cúm, phế cầu, RSV… và với trẻ nhỏ sẽ tiêm theo chương trình tiêm chủng của trẻ.
Bên cạnh đó, việc duy trì thuốc theo đơn và hướng dẫn là vô cùng quan trọng; để duy trì trạng thái ổn định của cơ thể; tránh được các thay đổi xấu làm gia tăng nguy cơ diễn biến nặng, cấp tính của các bệnh lý nói chung và bệnh đường hô hấp nói riêng.
