Nhiệm vụ bảo tồn cây thuốc nam, các bài thuốc dân gian của Chi hội bắt nguồn từ những thách thức do biến đổi khí hậu, đô thị hóa, khai thác tự nhiên thiếu kiểm soát và sự mai một trong truyền dạy kinh nghiệm khiến nhiều loài cây thuốc nam đứng trước nguy cơ suy giảm. Điều này kéo theo nỗi lo thất thoát các bài thuốc quý. Đối với 22 hội viên của Chi hội, nỗi lo lắng và trăn trở ngày càng trở nên lớn hơn.
Theo chia sẻ của các hội viên Hà Xuân Hạnh, Hà Đình Ba và Đỗ Văn Bôn, dược liệu tự nhiên phục vụ chữa bệnh gia truyền ngày càng hiếm, khó tìm, thậm chí có loại đã tuyệt chủng. Để duy trì hoạt động, nhiều hội viên phải tìm nguồn tin cậy để đặt mua. Hội viên Hà Đình Ba cho biết: Do không có đất trồng nên tôi phải đặt mua tới 70% lượng cây thuốc mới đủ chữa bệnh cho người dân. Chung nỗi trăn trở, hội viên Đỗ Văn Bôn và Hà Xuân Hạnh cũng phải chủ động mua ngoài hoặc trồng xen kẽ quanh nhà để giữ nguồn giống quý.
Để từng bước giữ gìn nguồn dược liệu, Chi hội đã phối hợp với các lương y cao tuổi và hội viên giàu kinh nghiệm rà soát, lập danh mục các loài cây thuốc phổ biến. Đến nay, Chi hội đã xác định và lưu giữ được trên 50 loài cây có giá trị làm cơ sở để nhân rộng. Giải pháp hữu hiệu được triển khai là mô hình “Vườn thuốc nam tại gia” với mục tiêu mỗi hộ hội viên trồng từ 10 - 20 loại cây thông dụng.
Hiện có trên 36% gia đình hội viên sở hữu vườn thuốc nam, giúp cộng đồng chủ động nguồn dược liệu sạch, an toàn và giảm chi phí khám chữa bệnh. Bên cạnh đó, Chi hội thường xuyên tổ chức sinh hoạt chuyên đề, trao đổi kỹ thuật chăm sóc, thu hái theo hướng tự nhiên để giữ nguyên dược tính.
Điển hình như gia đình hội viên Lê Thị Hùy đã tận dụng đất quanh nhà trồng hơn chục loại cây thuốc nam như: đinh lăng, dâu, mạch môn, sâm cau... phục vụ nhu cầu sơ cứu và chăm sóc sức khỏe cho gia đình và hàng xóm. Bà Hùy cho biết: Cây thuốc nam trong vườn giúp gia đình tôi và hàng xóm có thể sơ cấp cứu và chăm sóc sức khỏe ban đầu tại nhà. Nhiều người đến nhà tôi xin cây thuốc về đun uống cho mát gan, chữa dạ dày, vừa tiện vừa không tốn kém.
Một điểm sáng đột phá của Chi hội trong năm qua là xây dựng “Vườn thuốc nam chuyển đổi số” trên cơ sở vườn thuốc sẵn có. Để làm phong phú thêm khu vườn, cứ mùng 5 tháng Giêng hàng năm, mỗi hội viên lại mang một cây thuốc quý đến trồng. Bác sĩ Đặng Xuân Trường - Phụ trách Trạm Y tế xã, Chi hội trưởng Chi hội Đông y xã nhấn mạnh: Mô hình đã hiện đại hóa công tác quản lý, bảo tồn cây thuốc nam, tạo điều kiện để cán bộ y tế và người dân dễ dàng tiếp cận, nhận diện, sử dụng đúng, an toàn các loại dược liệu.
Vườn thuốc nam được quy hoạch khoa học theo danh mục cây thuốc quy định của Bộ Y tế, phân nhóm theo công dụng điều trị như: trị cảm cúm, hỗ trợ tiêu hóa, xương khớp, thanh nhiệt, giải độc... Đặc biệt, mỗi cây thuốc đều được gắn mã QR. Chỉ cần quét mã bằng điện thoại thông minh, người dân có thể tra cứu đầy đủ các thông tin về tên gọi, đặc điểm, công dụng, bài thuốc ứng dụng, hướng dẫn sử dụng.
Bà Phan Thị Quất (thôn Ngòi Khang) chia sẻ: Soi điện thoại thông minh vào ô hình vuông gắn ở cây, ai cũng biết cây đó tên gì, chữa bệnh gì. Khi cần, tôi đến xin và được các thầy thuốc hướng dẫn cách dùng cụ thể.
Về định hướng lâu dài, bác sĩ Đặng Xuân Trường cho biết Chi hội đề ra mục tiêu 100% gia đình hội viên có “Vườn thuốc nam tại gia” và phát huy hiệu quả các bài thuốc dân gian. Mục tiêu này tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt cùng quyết tâm của Chi hội Đông y xã Bảo Ái trong việc bảo tồn, phát triển cây thuốc nam và các bài thuốc dân gian.
