Tăng tính thực tiễn trong giáo dục quốc phòng - an ninh

Trước đây, việc dạy và học môn Giáo dục quốc phòng - an ninh (GDQP-AN) còn mang tính lý thuyết, chưa thực sự tạo được nhiều hứng thú cho học sinh. Hiện nay, tại Trường THPT Nguyễn Huệ (phường Yên Bái) và Trường THPT Trần Nhật Duật (xã Yên Bình), phương pháp giảng dạy đã được đổi mới theo hướng giảm “đọc - chép”, tăng cường thực hành và trải nghiệm, qua đó thu hút sự quan tâm và tham gia tích cực hơn của học sinh.

Do đó, các tiết học GDQP-AN được tổ chức linh hoạt, trong đó sân trường trở thành “thao trường thu nhỏ”, giúp học sinh trực tiếp rèn luyện kỹ năng. Tại Trường THPT Nguyễn Huệ, học sinh thực hành các động tác cơ bản như bò thấp, trườn nhanh, di chuyển đội hình.

Còn tại Trường THPT Trần Nhật Duật, các em được rèn luyện tiểu đội hình, tháo lắp súng, băng bó cứu thương và kỹ năng sơ cứu ban đầu. Cách tiếp cận này giúp nội dung học tập trở nên trực quan, sinh động và dễ tiếp thu hơn.

Sự thay đổi này tác động rõ rệt đến thái độ học tập của học sinh. Khi được vận động và được thực hành trực tiếp, các em không còn cảm giác bị động mà trở nên hứng thú với môn học.

Em Nguyễn Mai Phương, lớp 12D3, Trường THPT Nguyễn Huệ cho biết: "Điều khiến em mong chờ ở môn học này chính là những giờ thực hành trên sân trường, qua đó giúp chúng em nắm chắc kiến thức và thêm yêu thích môn học này”.

Còn em Nguyễn Thành Long, Trường THPT Nguyễn Huệ nhận xét: “Theo em, môn học này rất là quan trọng, giúp rèn luyện cho học sinh những phẩm chất cần thiết, hình thành tác phong kỷ luật, từ đó phát triển bản thân và góp phần chuẩn bị hành trang cho tương lai”.

Trong khi đó, em Trần Thị Thùy Linh, lớp 11A1, Trường THPT Trần Nhật Duật lại cảm nhận rõ sự thay đổi tích cực từ chính bản thân mình: “Qua môn học, em cảm thấy tự tin và có ý chí hơn sau quá trình rèn luyện”.

Từ những chia sẻ của học sinh cho thấy, khi GDQP-AN được tổ chức theo hướng thực tiễn, không chỉ giúp các em tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn mà còn góp phần hình thành động lực rèn luyện kỹ năng, qua đó tăng hứng thú và sự yêu thích đối với môn học.

Tuy nhiên, việc dừng lại ở yếu tố “tạo hứng thú” chưa đủ để khẳng định hiệu quả của đổi mới. Vấn đề đặt ra là mức độ chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng thực hành của học sinh như thế nào? Thực tiễn cho thấy, sự khác biệt nổi bật chính là khả năng hình thành “trí nhớ vận động” thông qua quá trình luyện tập.

Khi các thao tác được lặp lại trong môi trường gần với thực tế, học sinh không còn phụ thuộc vào việc nhớ từng bước một cách máy móc, mà dần hình thành phản xạ tự nhiên. Điều này đặc biệt quan trọng với những nội dung như tháo, lắp súng hay xử lý tình huống. Nói cách khác, học sinh không chỉ “biết làm” mà còn “làm đúng và làm nhanh”.

Từ góc độ sư phạm, sự chuyển biến này gắn liền với vai trò của giáo viên. Việc kết hợp linh hoạt giữa lý thuyết và thực hành, sử dụng hình ảnh trực quan, tổ chức thi đua giữa các nhóm… không chỉ là kỹ thuật dạy học mà còn là cách tạo ra môi trường học tập có tính tương tác cao.

Khi đưa yếu tố thi đua vào bài học, học sinh chủ động hơn trong luyện tập, đồng thời nâng cao tinh thần phối hợp.

Thầy giáo Mai Xuân Cường, Hiệu trưởng Trường THPT Trần Nhật Duật--

Việc tăng cường thực hành giúp học sinh nắm chắc kiến thức và có cơ hội trải nghiệm thực tế.​

Thầy Bùi Hồng Nam, người trực tiếp giảng dạy bộ môn GDQP-AN Trường THPT Nguyễn Huệ--

Có thể thấy, điểm chung trong phương pháp giảng dạy của giáo viên là chuyển từ vai trò “truyền đạt nội dung” sang "tổ chức các hoạt động học tập" - yêu cầu cốt lõi của đổi mới giáo dục hiện nay.

Hiệu quả của hướng đi này không chỉ thể hiện trong từng tiết học mà còn được khẳng định qua các kết quả cụ thể. Tiêu biểu là Hội thi Giáo dục Quốc phòng - An ninh học sinh THPT toàn tỉnh lần thứ I năm 2026, nhiều thí sinh không chỉ thực hiện chính xác các nội dung kỹ thuật mà còn thể hiện khả năng xử lý tình huống linh hoạt.

Sự chủ động trong từng phần thi cho thấy học sinh đã hiểu bản chất vấn đề, thay vì chỉ lặp lại động tác theo mẫu. Đây chính là “thước đo” khách quan cho hiệu quả của việc tăng tính thực tiễn trong giảng dạy, bởi nếu không có quá trình rèn luyện thực hành thường xuyên, khó có thể đạt được mức độ thành thục và tự tin như vậy.

Thực tiễn cho thấy, việc tăng cường yếu tố trải nghiệm trong GDQP-AN không chỉ đổi mới phương pháp học tập mà còn góp phần hình thành các phẩm chất cần thiết cho học sinh. Thông qua rèn luyện thực hành, các em được bồi dưỡng kỷ luật, tinh thần đồng đội, kỹ năng phối hợp và ý thức trách nhiệm. Đây chính là giá trị khác biệt của môn học, tạo nên vai trò riêng của môn học trong giáo dục toàn diện.

Dù đạt được những kết quả tích cực, song vẫn cần nhìn nhận một cách thẳng thắn nhiều yêu cầu đặt ra như: Cơ sở vật chất, trang thiết bị, cũng như năng lực tổ chức hoạt động của giáo viên là những yếu tố quyết định chất lượng triển khai.

Thực tế tại các trường cho thấy, ngay cả trong điều kiện còn hạn chế, nếu có sự chủ động và sáng tạo, việc tăng cường thực hành vẫn có thể thực hiện hiệu quả. Đây chính là hướng đi cần thiết để môn học phát huy đúng giá trị trong giáo dục hôm nay.