Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa của người Dao, người La Chí ở Lào Cai

Người Dao đỏ thêu dấu chân mèo trên khăn che đầu

Mèo (lò miu) là con vật nuôi gần gũi, thân thiết với người Dao đỏ. Con mèo là khắc tinh của con chuột, người Dao quan niệm nuôi mèo trông giữ bồ thóc, giữ lương thực. Bởi vậy, vào ngày Thìn tháng 8 âm lịch hằng năm, người Dao đỏ tổ chức ăn tết cơm mới. Sau khi nấu chín các thức ăn, bà chủ hoặc ông chủ lấy một đôi đũa và một bát cơm mới trộn lẫn với cá hoặc thịt cho con mèo ăn trước. Khi cho ăn, bà chủ nói nôm vài câu với ý nghĩa như sau: Cho mèo ăn cơm mới trước để mèo có trách nhiệm trông coi bồ thóc (kho thóc) của gia đình, không cho con chuột đến phá, gia đình luôn có đủ thóc lúa, lương thực ăn trong năm.

 

Ông Tẩn Vần Siệu, Nghệ nhân Nhân dân cho biết, trong sách cổ người Dao ghi rõ về các đại hạn, các kiêng kỵ, như trong cuốn sách Dao thân (Kiu Siên); sách Đám cưới và sách Cúng cấp sắc của người Dao đỏ đều kể về lịch sử năm Dần, năm Mão đại hạn hán. Họ đã tích lũy và đúc kết nông lịch trong các năm, thường vào năm Mão (năm con mèo) sẽ xảy ra hạn hán, không có nước, không đủ lương thực ăn nên người Dao mới di cư đi tìm vùng đất mới để định cư.

Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa người Dao đỏ đặc biệt quan trọng nên được các bà, các chị người Dao sáng tạo thêu hình dấu chân con mèo trên chiếc “phả” - chiếc khăn dùng che đầu khi đón con dâu vào nhà chồng. Người Dao đỏ quan niệm con mèo là con vật cùng loài với con hổ - biểu trưng của sức mạnh, của chúa sơn lâm. Bởi vậy, các khăn che đầu của cô dâu được bà chủ gia đình thêu hoa văn hình móng chân mèo với ý nghĩa làm chủ bảo vệ cô dâu trong ngày đón dâu về nhà chồng, đón được con dâu hiền về làm dâu trong gia đình.

Người Dao họ kiêng ngày Mão

Trong cuốn sách xem ngày tốt, xấu để làm các việc trọng của người Dao họ, họ thường chọn ngày mùng 2 tháng 2, mùng 4 tháng 4, mùng 6 tháng 6, mùng 10 tháng 10 và ngày 12 tháng 12 tổ chức thực hành lễ cầu làng (áy lay) cầu cho bản làng bình yên, cầu cho dân làng có nhiều sức khỏe, làm ăn may mắn, nhà nhà và người người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ông Triệu Văn Thêu, Nghệ nhân Ưu tú cho biết: Người Dao họ tuân thủ rất nghiêm các kiêng kỵ từng ngày, từng tháng, cụ thể như sau: Tháng Giêng có ngày tử (ngày rất xấu) là ngày Tuất và ngày sinh (ngày tốt) là ngày Dậu; tháng 2 ngày tử là ngày Thìn, ngày sinh là ngày Mão; tháng 4 ngày tử là ngày Tỵ, ngày sinh là ngày Thìn; tháng 6 ngày tử là ngày Ngọ, ngày sinh là ngày Tỵ; tháng 11 ngày tử là ngày Mão, ngày sinh là ngày Dần; tháng 12 ngày tử là ngày Dậu, ngày sinh là ngày Thân. Với những ngày tốt, xấu được ghi rõ như vậy nên người Dao họ có lịch kiêng trồng trọt được chủ nhà ghi nhớ, nếu không tuân thủ, gia đình làm ăn thất bát, trồng cây không sống, hoặc có sống cũng không lớn, gieo thóc thóc không mọc, cây không ra quả. Tháng 1 kiêng ngày Tỵ, tháng 2 kiêng ngày Hợi, tháng 3 kiêng ngày Ngọ, tháng 4 kiêng ngày Tý, tháng 5 kiêng ngày Mùi, tháng 6 kiêng ngày Sửu, tháng 7 kiêng ngày Thân, tháng 8 kiêng ngày Dần, tháng 9 kiêng ngày Dậu, tháng 10 kiêng ngày Mão, tháng 11 kiêng ngày Tuất, tháng 12 kiêng ngày Thìn.

Ngoài ra, hình tượng con mèo được ghi chép trong Long Hổ Ca và Đại hiến ca (thuộc Bàn Cổ Ca) do cố nghệ nhân Hoàng Sĩ Lực ở Làng My, xã Xuân Quang (huyện Bảo Thắng) sưu tầm và dịch nghĩa lời ca như sau: “Tháng giêng rắn con hóa làm rồng; tháng hai lợn con vào buồng trong; tháng bảy khỉ con kêu trên cây; tháng tám hổ lang tìm núi đi; tháng chín gà vàng gáy trong lồng; tháng mười mèo con ngủ bên bếp; tháng mười một chó con chạy khắp thôn; tháng mười hai rồng vàng rút về đầm”. Đại hiến ca có câu: “Mặt trời mọc đem phơi ngoài nhà; mặt trời lặn thu về thềm nhà; Tý, Ngọ, Mão, Dậu ngày chợ thị; trang thành gánh nặng đi khỏi nhà”...

Người La Chí quan niệm mùng 3 Tết là ngày con mèo

Đối với người La Chí, họ có nhiều cách để chọn ngày tốt, ngày đẹp, nhưng phổ biến nhất vẫn là cách tính theo 12 con giáp. Tùy vào từng công việc cụ thể như cấy lúa, làm nhà, chăn nuôi, buôn bán, vào nhà mới... họ có cách chọn riêng. Họ quan niệm tháng Giêng là tháng con Hổ, ngày mùng 2 đầu năm mới là ngày con hổ nên người La Chí kiêng không đi xa vì sợ xảy ra tai nạn cho gia chủ.

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Ngày mùng 3 Tết là ngày con mèo cũng không nên đi đâu vì đây là ngày xấu. Tháng 2 là tháng con mèo, người La Chí kiêng làm các việc lớn vào ngày Sửu, ngày Dần, còn ngày tốt là ngày Rắn. Tháng 3 là tháng con Rồng, họ kiêng tổ chức làm các việc lớn vào ngày Sửu và ngày Dần, ngày đẹp nhất là ngày Rồng. Tháng 4 kiêng ngày Tý, ngày Sửu, ngày tốt nhất là ngày Mão. Trong việc chăn nuôi, người La Chí có cách tính tìm chọn ngày tốt như sau: Tháng 11 gia chủ phải tuyệt đối kiêng ngày con mèo để chọn giống vật nuôi.

Xem tuổi kết hôn cho trai, gái, người La Chí xem tuổi như sau: Người tuổi Mão xung với người tuổi Dậu. Đối với việc trọng làm nhà, người La Chí kiêng tổ chức vào ngày Tý tháng 2, tháng 6, tháng 8 và tháng 11…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Tưng bừng lễ hội đền Hai Cô

Tưng bừng lễ hội đền Hai Cô

Ngày 09/3 (tức ngày 21 tháng giêng năm Bính Ngọ), UBND xã Bảo Hà tưng bừng tổ chức lễ hội đền Hai Cô năm 2026. Dự lễ hội có lãnh đạo cấp ủy, chính quyền xã Bảo Hà cùng đông đảo người dân và du khách thập phương.

Người thắp lửa đam mê nhạc cụ dân tộc

Người thắp lửa đam mê nhạc cụ dân tộc

Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, khi những giai điệu sôi động của âm nhạc đương đại chiếm ưu thế, tại Trường Cao đẳng Nghề Yên Bái, vẫn có một người phụ nữ lặng lẽ nhưng bền bỉ gìn giữ và lan tỏa giá trị của âm nhạc truyền thống. Đó là cô giáo Trần Huyền Trang. Với cô, tiếng đàn không chỉ là âm thanh, mà là mạch nguồn văn hóa cần được gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ.

Vinh danh 50 tác phẩm xuất sắc đoạt Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ VIII

Vinh danh 50 tác phẩm xuất sắc đoạt Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ VIII

Thiết thực chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tối 8-3, tại Hà Nội, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Xuất bản Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức lễ trao Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ VIII cho 50 cuốn sách, bộ sách giá trị, xuất sắc.

Lâm Giang khai hội đền Phúc Linh năm 2026

Lâm Giang khai hội đền Phúc Linh năm 2026

Trong hai ngày 07 và 08/3 (tức 19 và 20 tháng Giêng năm Bính Ngọ), xã Lâm Giang tổ chức Lễ hội đền Phúc Linh năm 2026. Đây là kỳ lễ hội có ý nghĩa đặc biệt, đánh dấu sự hồi sinh của di tích lịch sử cấp tỉnh sau vụ hỏa hoạn xảy ra vào năm 2024.

Dậm Thuông - nhịp đập trái tim của người Tày

Dậm Thuông - nhịp đập trái tim của người Tày

Với người Tày nói chung và người Tày xã Thượng Bằng La nói riêng, Dậm Thuông (còn gọi là múa Then, xòe Then) là nghi lễ chứa đựng trong đó những kỳ diệu của núi rừng. Màn Dậm Thuông gồm sáu điệu dậm cổ (gồm dậm hoa, dậm quạt, dậm gậy, dậm khăn, dậm tính tẩu, dậm hương), mỗi điệu đều mang ý nghĩa tâm linh riêng.

Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3: Dấu ấn sáng tạo của các nữ họa sĩ

Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3: Dấu ấn sáng tạo của các nữ họa sĩ

Tài năng và niềm đam mê đã trở thành động lực để nhiều nữ họa sĩ kiên trì theo đuổi con đường nghệ thuật. Vượt qua những rào cản tâm lý và thử thách trong đời sống riêng, họ miệt mài sáng tạo, khẳng định dấu ấn cá nhân qua từng tác phẩm, góp phần làm phong phú đời sống mỹ thuật đương đại.

Xã Châu Quế tổ chức Lễ hội đền Nhược Sơn

Xã Châu Quế tổ chức Lễ hội đền Nhược Sơn

Trong hai ngày 07 - 08/3 (tức ngày 19 - 20 tháng Giêng năm Bính Ngọ), xã Châu Quế đã long trọng tổ chức Lễ hội đền Nhược Sơn năm 2026. Lễ hội diễn ra tại quần thể Di tích lịch sử cấp Quốc gia đền Nhược Sơn, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương về dự.

Điểm hẹn mùa xuân

Điểm hẹn mùa xuân

Xuân sang, đất trời Lào Cai lại “khoác” lên mình tấm áo mới với vẻ đẹp riêng có, không ồn ào, náo nhiệt mà trầm lắng, dịu dàng như bản hòa ca của mây núi, đất trời và lòng người, đón bước chân du khách về du xuân, tìm lại sự bình yên sau một năm bộn bề.

Bắc Hà tổ chức thành công Festival Mùa xuân năm 2026

Bắc Hà tổ chức thành công Festival Mùa xuân năm 2026

Tối 07/3, tại Sân vận động Trung tâm xã Bắc Hà, Festival Mùa xuân Bắc Hà năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa hội tụ - Khát vọng vươn xa” đã chính thức khép lại sau chuỗi hoạt động văn hóa, du lịch đặc sắc, thu hút đông đảo người dân và du khách tham dự.

Lễ hội Roóng Poọc Tả Van 2026: Đậm đà bản sắc văn hóa Giáy giữa thung lũng Mường Hoa

Lễ hội Roóng Poọc Tả Van 2026: Đậm đà bản sắc văn hóa Giáy giữa thung lũng Mường Hoa

Ngày 07/3 (tức ngày 19 tháng Giêng năm Bính Ngọ), xã Tả Van tưng bừng tổ chức Lễ hội Roóng Poọc - Ngày hội xuống đồng truyền thống của đồng bào dân tộc Giáy. Đây là sự kiện quy mô nhất khu vực, thu hút đông đảo người dân, du khách và là dấu ấn khép lại chuỗi lễ hội xuân đặc sắc tại địa phương.

Nghệ nhân Hoàng Thị Văn và tình yêu dành cho văn hóa Thái

Nghệ nhân Hoàng Thị Văn và tình yêu dành cho văn hóa Thái

Giữa nhịp sống hối hả nơi vùng đất Mường Lò, nghệ nhân dân gian Hoàng Thị Văn vẫn lặng lẽ làm người “giữ lửa” cho những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái. Không chỉ dày công sưu tầm, ghi chép các điệu xòe cổ, bà còn dành nhiều tâm huyết mở các lớp truyền dạy miễn phí, gieo mầm tình yêu di sản trong thế hệ trẻ nhằm gìn giữ và lan tỏa mạch nguồn văn hóa dân tộc qua năm tháng.

Nhiều điểm mới của Lễ hội Đền Hùng 2026

Nhiều điểm mới của Lễ hội Đền Hùng 2026

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 17 - 26/4 (tức mùng 1 - 10/3 âm lịch) tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng và nhiều địa phương của Phú Thọ. Lễ hội năm nay có nhiều điểm mới như tổ chức theo cụm xã, phường; kéo dài thời gian dâng hương; lần đầu bổ sung hoạt động đối ngoại văn hóa quốc tế.

Nhà thiết kế Đỗ Ngọc Duyên - kể chuyện văn hóa bằng thời trang

Nhà thiết kế Đỗ Ngọc Duyên - kể chuyện văn hóa bằng thời trang

Giữa nhịp chuyển động nhanh của thời trang hiện đại, nơi xu hướng thay đổi từng mùa, nhà thiết kế trẻ Đỗ Ngọc Duyên lại chọn cho mình một hướng đi khác: trở về với những giá trị văn hóa bản địa. Với cô, mỗi thiết kế không chỉ là một bộ trang phục để mặc, mà còn là cách kể lại câu chuyện về con người và vùng đất nơi mình sinh ra.

Ra mắt bộ sách Văn kiện Đại hội XIV: Tạo bước đột phá tư duy và hành động trong giai đoạn phát triển mới

Ra mắt bộ sách Văn kiện Đại hội XIV: Tạo bước đột phá tư duy và hành động trong giai đoạn phát triển mới

Văn kiện Đại hội XIV là bản thiết kế chiến lược và công cụ lãnh đạo tối cao của Đảng, xác lập tầm nhìn dài hạn cho tương lai đất nước. Không chỉ là những mục tiêu thuần túy, bộ Văn kiện là sự kết tinh khát vọng phát triển dân tộc, là lời cam kết chính trị sắt son của Đảng trước nhân dân và lịch sử.

fb yt zl tw