Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa của người Dao, người La Chí ở Lào Cai

Người Dao đỏ thêu dấu chân mèo trên khăn che đầu

Mèo (lò miu) là con vật nuôi gần gũi, thân thiết với người Dao đỏ. Con mèo là khắc tinh của con chuột, người Dao quan niệm nuôi mèo trông giữ bồ thóc, giữ lương thực. Bởi vậy, vào ngày Thìn tháng 8 âm lịch hằng năm, người Dao đỏ tổ chức ăn tết cơm mới. Sau khi nấu chín các thức ăn, bà chủ hoặc ông chủ lấy một đôi đũa và một bát cơm mới trộn lẫn với cá hoặc thịt cho con mèo ăn trước. Khi cho ăn, bà chủ nói nôm vài câu với ý nghĩa như sau: Cho mèo ăn cơm mới trước để mèo có trách nhiệm trông coi bồ thóc (kho thóc) của gia đình, không cho con chuột đến phá, gia đình luôn có đủ thóc lúa, lương thực ăn trong năm.

 

Ông Tẩn Vần Siệu, Nghệ nhân Nhân dân cho biết, trong sách cổ người Dao ghi rõ về các đại hạn, các kiêng kỵ, như trong cuốn sách Dao thân (Kiu Siên); sách Đám cưới và sách Cúng cấp sắc của người Dao đỏ đều kể về lịch sử năm Dần, năm Mão đại hạn hán. Họ đã tích lũy và đúc kết nông lịch trong các năm, thường vào năm Mão (năm con mèo) sẽ xảy ra hạn hán, không có nước, không đủ lương thực ăn nên người Dao mới di cư đi tìm vùng đất mới để định cư.

Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa người Dao đỏ đặc biệt quan trọng nên được các bà, các chị người Dao sáng tạo thêu hình dấu chân con mèo trên chiếc “phả” - chiếc khăn dùng che đầu khi đón con dâu vào nhà chồng. Người Dao đỏ quan niệm con mèo là con vật cùng loài với con hổ - biểu trưng của sức mạnh, của chúa sơn lâm. Bởi vậy, các khăn che đầu của cô dâu được bà chủ gia đình thêu hoa văn hình móng chân mèo với ý nghĩa làm chủ bảo vệ cô dâu trong ngày đón dâu về nhà chồng, đón được con dâu hiền về làm dâu trong gia đình.

Người Dao họ kiêng ngày Mão

Trong cuốn sách xem ngày tốt, xấu để làm các việc trọng của người Dao họ, họ thường chọn ngày mùng 2 tháng 2, mùng 4 tháng 4, mùng 6 tháng 6, mùng 10 tháng 10 và ngày 12 tháng 12 tổ chức thực hành lễ cầu làng (áy lay) cầu cho bản làng bình yên, cầu cho dân làng có nhiều sức khỏe, làm ăn may mắn, nhà nhà và người người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ông Triệu Văn Thêu, Nghệ nhân Ưu tú cho biết: Người Dao họ tuân thủ rất nghiêm các kiêng kỵ từng ngày, từng tháng, cụ thể như sau: Tháng Giêng có ngày tử (ngày rất xấu) là ngày Tuất và ngày sinh (ngày tốt) là ngày Dậu; tháng 2 ngày tử là ngày Thìn, ngày sinh là ngày Mão; tháng 4 ngày tử là ngày Tỵ, ngày sinh là ngày Thìn; tháng 6 ngày tử là ngày Ngọ, ngày sinh là ngày Tỵ; tháng 11 ngày tử là ngày Mão, ngày sinh là ngày Dần; tháng 12 ngày tử là ngày Dậu, ngày sinh là ngày Thân. Với những ngày tốt, xấu được ghi rõ như vậy nên người Dao họ có lịch kiêng trồng trọt được chủ nhà ghi nhớ, nếu không tuân thủ, gia đình làm ăn thất bát, trồng cây không sống, hoặc có sống cũng không lớn, gieo thóc thóc không mọc, cây không ra quả. Tháng 1 kiêng ngày Tỵ, tháng 2 kiêng ngày Hợi, tháng 3 kiêng ngày Ngọ, tháng 4 kiêng ngày Tý, tháng 5 kiêng ngày Mùi, tháng 6 kiêng ngày Sửu, tháng 7 kiêng ngày Thân, tháng 8 kiêng ngày Dần, tháng 9 kiêng ngày Dậu, tháng 10 kiêng ngày Mão, tháng 11 kiêng ngày Tuất, tháng 12 kiêng ngày Thìn.

Ngoài ra, hình tượng con mèo được ghi chép trong Long Hổ Ca và Đại hiến ca (thuộc Bàn Cổ Ca) do cố nghệ nhân Hoàng Sĩ Lực ở Làng My, xã Xuân Quang (huyện Bảo Thắng) sưu tầm và dịch nghĩa lời ca như sau: “Tháng giêng rắn con hóa làm rồng; tháng hai lợn con vào buồng trong; tháng bảy khỉ con kêu trên cây; tháng tám hổ lang tìm núi đi; tháng chín gà vàng gáy trong lồng; tháng mười mèo con ngủ bên bếp; tháng mười một chó con chạy khắp thôn; tháng mười hai rồng vàng rút về đầm”. Đại hiến ca có câu: “Mặt trời mọc đem phơi ngoài nhà; mặt trời lặn thu về thềm nhà; Tý, Ngọ, Mão, Dậu ngày chợ thị; trang thành gánh nặng đi khỏi nhà”...

Người La Chí quan niệm mùng 3 Tết là ngày con mèo

Đối với người La Chí, họ có nhiều cách để chọn ngày tốt, ngày đẹp, nhưng phổ biến nhất vẫn là cách tính theo 12 con giáp. Tùy vào từng công việc cụ thể như cấy lúa, làm nhà, chăn nuôi, buôn bán, vào nhà mới... họ có cách chọn riêng. Họ quan niệm tháng Giêng là tháng con Hổ, ngày mùng 2 đầu năm mới là ngày con hổ nên người La Chí kiêng không đi xa vì sợ xảy ra tai nạn cho gia chủ.

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Ngày mùng 3 Tết là ngày con mèo cũng không nên đi đâu vì đây là ngày xấu. Tháng 2 là tháng con mèo, người La Chí kiêng làm các việc lớn vào ngày Sửu, ngày Dần, còn ngày tốt là ngày Rắn. Tháng 3 là tháng con Rồng, họ kiêng tổ chức làm các việc lớn vào ngày Sửu và ngày Dần, ngày đẹp nhất là ngày Rồng. Tháng 4 kiêng ngày Tý, ngày Sửu, ngày tốt nhất là ngày Mão. Trong việc chăn nuôi, người La Chí có cách tính tìm chọn ngày tốt như sau: Tháng 11 gia chủ phải tuyệt đối kiêng ngày con mèo để chọn giống vật nuôi.

Xem tuổi kết hôn cho trai, gái, người La Chí xem tuổi như sau: Người tuổi Mão xung với người tuổi Dậu. Đối với việc trọng làm nhà, người La Chí kiêng tổ chức vào ngày Tý tháng 2, tháng 6, tháng 8 và tháng 11…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

[Infographic] Giao lưu văn nghệ chào Xuân qua biên giới và Liên hoan Nhân dân biên giới Lào Cai (Việt Nam) - Hồng Hà (Trung Quốc) năm 2026

[Infographic] Giao lưu văn nghệ chào Xuân qua biên giới và Liên hoan Nhân dân biên giới Lào Cai (Việt Nam) - Hồng Hà (Trung Quốc) năm 2026

Chương trình Giao lưu văn nghệ chào Xuân qua biên giới và Liên hoan Nhân dân biên giới Lào Cai (Việt Nam) - Hồng Hà (Trung Quốc) năm 2026 sẽ diễn ra trong 2 ngày. Trong đó, ngày 2/2 diễn ra tại phường Cam Đường và phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai (Việt Nam); ngày 3/2, Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai sẽ tham gia các hoạt động giao lưu và chúc Tết tại huyện Hà Khẩu, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc).

Sẵn sàng cho Chương trình Giao lưu văn nghệ chào Xuân qua biên giới năm 2026

Sẵn sàng cho Chương trình Giao lưu văn nghệ chào Xuân qua biên giới năm 2026

Tối 1/2, tại Quảng trường Kim Tân, phường Lào Cai đã diễn ra buổi tổng duyệt Chương trình Giao lưu văn nghệ chào Xuân qua biên giới và Liên hoan nhân dân biên giới Lào Cai (Việt Nam) - Hồng Hà (Trung Quốc) năm 2026. Đây là hoạt động văn hóa - đối ngoại quan trọng, góp phần chào mừng Xuân mới và tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị giữa Nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc.

Để tiếng Kèn mãi ngân vang

Để tiếng Kèn mãi ngân vang

Hơn 20 năm qua, tiếng kèn của anh Triệu Phúc An đã trở thành âm thanh quen thuộc, gắn liền với đời sống tâm linh của người Dao đỏ tại thôn Khe Dẹt, xã Phong Dụ Thượng. Với cây kèn, anh An không chỉ thổi lên những giai điệu truyền thống mà còn âm thầm giữ gìn văn hóa dân tộc giữa dòng chảy hiện đại.

50 năm ca khúc "Dâng lên Đảng niềm tin"

50 năm ca khúc "Dâng lên Đảng niềm tin"

“Dâng lên Đảng niềm tin” là một tác phẩm đặc biệt, luôn được công chúng yêu mến dù đã có tuổi đời tròn nửa thế kỷ. Ca khúc được nhạc sĩ Trọng Loan sáng tác năm 1976, khi ấy ông mới ngoài 50 tuổi, sức sáng tạo đang rất dồi dào.

Tinh hoa hội tụ - khát vọng vươn xa

Tinh hoa hội tụ - khát vọng vươn xa

Mừng Đảng - mừng Xuân Bính Ngọ năm 2026, xã Bắc Hà (Lào Cai) vừa xây dựng Kế hoạch Tổ chức Festival mùa Xuân với chủ đề “Tinh hoa hội tụ - khát vọng vươn xa” năm 2026 trên địa bàn xã nhằm giới thiệu những nét đẹp văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng cao nguyên trắng...

Động lực mới cho hành trình vươn tầm thế giới

Động lực mới cho hành trình vươn tầm thế giới

Ngành du lịch Việt Nam mở đầu năm 2026 bằng một dấu mốc đáng nhớ khi liên tiếp được xướng tên tại các hạng mục quan trọng của Giải thưởng MICE ASEAN 2026, trong khuôn khổ Diễn đàn Du lịch Đông Nam Á tổ chức tại Philippines.

Làng nghề mật mía vào vụ Tết

Làng nghề mật mía vào vụ Tết

Đặc biệt, giai đoạn trước Tết hơn 1 tháng, để cung ứng lượng lớn mật mía ra thị trường, các lò nấu mật mía truyền thống xã Nghĩa Hành (tỉnh Nghệ An) liên tục “gối mẻ”, đỏ lửa suốt đêm ngày.

Xây dựng đời sống văn hoá: Dấu ấn từ thực tiễn

Xây dựng đời sống văn hóa: Dấu ấn từ thực tiễn

Nhận thức được nâng lên; nếp sống được định hình lại và văn hóa từng bước trở thành động lực phát triển cộng đồng là chuyển động rõ nét có thể cảm nhận được ở Lào Cai sau 5 năm triển khai phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” giai đoạn 2021 - 2025. Không ồn ào, không phô trương, phong trào đã thấm sâu vào từng gia đình, từng khu dân cư, tạo nên sự thay đổi từ nền tảng xã hội.

Sẵn sàng cho ngày hội Chào Xuân qua biên giới 2026

Sẵn sàng cho ngày hội Chào Xuân qua biên giới 2026

Tỉnh Lào Cai đang gấp rút hoàn tất những khâu cuối cùng, để chào đón Chương trình Giao lưu văn nghệ Chào Xuân qua biên giới và Liên hoan Nhân dân biên giới Lào Cai (Việt Nam) - Hồng Hà (Trung Quốc) năm 2026. Với sự chuẩn bị chu đáo, chương trình hứa hẹn sẽ là nhịp cầu hữu nghị rực rỡ sắc xuân.

800 nghệ sĩ, diễn viên tham gia cầu truyền hình chào Xuân Bính Ngọ 2026 - 'Đường Xuân đất Việt'

800 nghệ sĩ, diễn viên tham gia cầu truyền hình chào Xuân Bính Ngọ 2026 - 'Đường Xuân đất Việt'

 Do Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội tổ chức, cầu truyền hình "Đường Xuân đất Việt 2026" mừng Xuân Bính Ngọ sẽ kết nối từ biên giới tới hải đảo, từ Việt Nam ra thế giới, với địa điểm tổ chức chính tại Hà Nội (Cung điền kinh Hà Nội) và 5 điểm cầu: Đặc khu Trường Sa (đảo Song Tử Tây), biên giới (Lô Lô Chải, Lũng Cú, Tuyên Quang), Tây Nguyên (Quân đoàn 34 và Kon Tum), CA Mau (Đất Mũi) và đặc biệt là Nam Sudan (khu vực Bentiu). 

Tiểu thương phường Lào Cai tất bật đưa hoa ra chợ Tết

Tiểu thương phường Lào Cai tất bật đưa hoa ra chợ Tết

Dù đến ngày 1/2 chợ hoa Xuân phường Lào Cai mới chính thức khai hội, nhưng không khí Tết đã rộn ràng trên tuyến đường An Dương Vương. Từ sáng sớm đến tối muộn, các chuyến xe chở đầy hoa liên tục tập kết về khu vực chợ; tiểu thương khẩn trương bốc xếp, sắp đặt và chăm sóc từng chậu hoa với mong muốn mang sắc xuân đẹp nhất đến người dân phố núi.

Hơn 1.000 học sinh được hướng dẫn kỹ năng lái xe an toàn

Hơn 1.000 học sinh được hướng dẫn kỹ năng lái xe an toàn

Trong 2 ngày (30 - 31/1), Phòng Cảnh sát giao thông, Công an tỉnh Lào Cai phối hợp với Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Lào Cai - Cam Đường và Công ty Honda Việt Nam tổ chức chương trình giáo dục kiến thức pháp luật về trật tự, an toàn giao thông và hướng dẫn kỹ năng lái xe gắn máy an toàn cho học sinh.

Tiếp nối mạch nguồn văn hóa dân tộc

Tiếp nối mạch nguồn văn hóa dân tộc

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết 80) xác định mục tiêu chung: “Đẩy mạnh xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thống nhất trong đa dạng; mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học, hiện đại”. Ở Lào Cai, tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng quyết tâm và nỗ lực trong bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc.

fb yt zl tw