Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa của người Dao, người La Chí ở Lào Cai

Người Dao đỏ thêu dấu chân mèo trên khăn che đầu

Mèo (lò miu) là con vật nuôi gần gũi, thân thiết với người Dao đỏ. Con mèo là khắc tinh của con chuột, người Dao quan niệm nuôi mèo trông giữ bồ thóc, giữ lương thực. Bởi vậy, vào ngày Thìn tháng 8 âm lịch hằng năm, người Dao đỏ tổ chức ăn tết cơm mới. Sau khi nấu chín các thức ăn, bà chủ hoặc ông chủ lấy một đôi đũa và một bát cơm mới trộn lẫn với cá hoặc thịt cho con mèo ăn trước. Khi cho ăn, bà chủ nói nôm vài câu với ý nghĩa như sau: Cho mèo ăn cơm mới trước để mèo có trách nhiệm trông coi bồ thóc (kho thóc) của gia đình, không cho con chuột đến phá, gia đình luôn có đủ thóc lúa, lương thực ăn trong năm.

 

Ông Tẩn Vần Siệu, Nghệ nhân Nhân dân cho biết, trong sách cổ người Dao ghi rõ về các đại hạn, các kiêng kỵ, như trong cuốn sách Dao thân (Kiu Siên); sách Đám cưới và sách Cúng cấp sắc của người Dao đỏ đều kể về lịch sử năm Dần, năm Mão đại hạn hán. Họ đã tích lũy và đúc kết nông lịch trong các năm, thường vào năm Mão (năm con mèo) sẽ xảy ra hạn hán, không có nước, không đủ lương thực ăn nên người Dao mới di cư đi tìm vùng đất mới để định cư.

Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa người Dao đỏ đặc biệt quan trọng nên được các bà, các chị người Dao sáng tạo thêu hình dấu chân con mèo trên chiếc “phả” - chiếc khăn dùng che đầu khi đón con dâu vào nhà chồng. Người Dao đỏ quan niệm con mèo là con vật cùng loài với con hổ - biểu trưng của sức mạnh, của chúa sơn lâm. Bởi vậy, các khăn che đầu của cô dâu được bà chủ gia đình thêu hoa văn hình móng chân mèo với ý nghĩa làm chủ bảo vệ cô dâu trong ngày đón dâu về nhà chồng, đón được con dâu hiền về làm dâu trong gia đình.

Người Dao họ kiêng ngày Mão

Trong cuốn sách xem ngày tốt, xấu để làm các việc trọng của người Dao họ, họ thường chọn ngày mùng 2 tháng 2, mùng 4 tháng 4, mùng 6 tháng 6, mùng 10 tháng 10 và ngày 12 tháng 12 tổ chức thực hành lễ cầu làng (áy lay) cầu cho bản làng bình yên, cầu cho dân làng có nhiều sức khỏe, làm ăn may mắn, nhà nhà và người người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ông Triệu Văn Thêu, Nghệ nhân Ưu tú cho biết: Người Dao họ tuân thủ rất nghiêm các kiêng kỵ từng ngày, từng tháng, cụ thể như sau: Tháng Giêng có ngày tử (ngày rất xấu) là ngày Tuất và ngày sinh (ngày tốt) là ngày Dậu; tháng 2 ngày tử là ngày Thìn, ngày sinh là ngày Mão; tháng 4 ngày tử là ngày Tỵ, ngày sinh là ngày Thìn; tháng 6 ngày tử là ngày Ngọ, ngày sinh là ngày Tỵ; tháng 11 ngày tử là ngày Mão, ngày sinh là ngày Dần; tháng 12 ngày tử là ngày Dậu, ngày sinh là ngày Thân. Với những ngày tốt, xấu được ghi rõ như vậy nên người Dao họ có lịch kiêng trồng trọt được chủ nhà ghi nhớ, nếu không tuân thủ, gia đình làm ăn thất bát, trồng cây không sống, hoặc có sống cũng không lớn, gieo thóc thóc không mọc, cây không ra quả. Tháng 1 kiêng ngày Tỵ, tháng 2 kiêng ngày Hợi, tháng 3 kiêng ngày Ngọ, tháng 4 kiêng ngày Tý, tháng 5 kiêng ngày Mùi, tháng 6 kiêng ngày Sửu, tháng 7 kiêng ngày Thân, tháng 8 kiêng ngày Dần, tháng 9 kiêng ngày Dậu, tháng 10 kiêng ngày Mão, tháng 11 kiêng ngày Tuất, tháng 12 kiêng ngày Thìn.

Ngoài ra, hình tượng con mèo được ghi chép trong Long Hổ Ca và Đại hiến ca (thuộc Bàn Cổ Ca) do cố nghệ nhân Hoàng Sĩ Lực ở Làng My, xã Xuân Quang (huyện Bảo Thắng) sưu tầm và dịch nghĩa lời ca như sau: “Tháng giêng rắn con hóa làm rồng; tháng hai lợn con vào buồng trong; tháng bảy khỉ con kêu trên cây; tháng tám hổ lang tìm núi đi; tháng chín gà vàng gáy trong lồng; tháng mười mèo con ngủ bên bếp; tháng mười một chó con chạy khắp thôn; tháng mười hai rồng vàng rút về đầm”. Đại hiến ca có câu: “Mặt trời mọc đem phơi ngoài nhà; mặt trời lặn thu về thềm nhà; Tý, Ngọ, Mão, Dậu ngày chợ thị; trang thành gánh nặng đi khỏi nhà”...

Người La Chí quan niệm mùng 3 Tết là ngày con mèo

Đối với người La Chí, họ có nhiều cách để chọn ngày tốt, ngày đẹp, nhưng phổ biến nhất vẫn là cách tính theo 12 con giáp. Tùy vào từng công việc cụ thể như cấy lúa, làm nhà, chăn nuôi, buôn bán, vào nhà mới... họ có cách chọn riêng. Họ quan niệm tháng Giêng là tháng con Hổ, ngày mùng 2 đầu năm mới là ngày con hổ nên người La Chí kiêng không đi xa vì sợ xảy ra tai nạn cho gia chủ.

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Ngày mùng 3 Tết là ngày con mèo cũng không nên đi đâu vì đây là ngày xấu. Tháng 2 là tháng con mèo, người La Chí kiêng làm các việc lớn vào ngày Sửu, ngày Dần, còn ngày tốt là ngày Rắn. Tháng 3 là tháng con Rồng, họ kiêng tổ chức làm các việc lớn vào ngày Sửu và ngày Dần, ngày đẹp nhất là ngày Rồng. Tháng 4 kiêng ngày Tý, ngày Sửu, ngày tốt nhất là ngày Mão. Trong việc chăn nuôi, người La Chí có cách tính tìm chọn ngày tốt như sau: Tháng 11 gia chủ phải tuyệt đối kiêng ngày con mèo để chọn giống vật nuôi.

Xem tuổi kết hôn cho trai, gái, người La Chí xem tuổi như sau: Người tuổi Mão xung với người tuổi Dậu. Đối với việc trọng làm nhà, người La Chí kiêng tổ chức vào ngày Tý tháng 2, tháng 6, tháng 8 và tháng 11…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Đặc sắc nghi lễ Nhảy lửa ở Bảo Nhai

Đặc sắc nghi lễ Nhảy lửa ở Bảo Nhai

Nhảy lửa là nghi lễ linh thiêng của người Dao đỏ ở xã Bảo Nhai. Nhiều năm trước, nghi lễ dân gian được đưa vào chương trình lễ hội của huyện Bắc Hà cũ, trở thành sản phẩm du lịch độc đáo, được người dân và du khách đón đợi.

Sắc màu văn hóa truyền thống tại Lễ hội đền Thượng

Sắc màu văn hóa truyền thống tại Lễ hội đền Thượng

Lễ hội đền Thượng (phường Lào Cai) diễn ra từ ngày 01 - 03/3 (tức 13 - 15 tháng Giêng). Năm 2026, lễ hội đặc biệt hơn khi lần đầu tiên tổ chức trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương 2 cấp và tròn 10 năm được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Trong không gian linh thiêng của lễ hội, sắc màu văn hóa truyền thống được lan tỏa, tạo sức hút với Nhân dân và du khách.

Giữ hồn bản Mường qua điệu múa Mơi

Giữ hồn bản Mường qua điệu múa Mơi

Giữa tiết xuân rộn ràng, đồng bào Mường ở xã Liên Sơn lại nô nức bước vào mùa lễ hội. Trong không gian văn hóa đậm đặc sắc màu ấy, điệu múa Mơi khởi lên như nhịp cầu nối giữa con người với thần linh, giữa hiện tại với cội nguồn, làm nên nét chấm phá độc đáo trong bức tranh văn hóa ngày xuân của vùng đất này.

Long trọng nghi thức Lễ tế dân gian đền Thượng

Long trọng nghi thức Lễ tế dân gian đền Thượng

Chiều 02/3 (tức ngày 14 tháng Giêng), tại sân đại bái đền Thượng đã diễn ra Lễ tế dân gian đền Thượng. Đây là hoạt động ý nghĩa nằm trong khuôn khổ Lễ hội đền Thượng xuân Bính Ngọ 2026 - 10 năm Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia.

Tưng bừng Lễ hội xuống đồng Bản Liền năm 2026

Tưng bừng Lễ hội xuống đồng Bản Liền năm 2026

Ngày 01/3, Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ xã Bản Liền long trọng tổ chức Lễ hội xuống đồng - nét đẹp văn hóa truyền thống lâu đời của đồng bào dân tộc Tày trên địa bàn. Hoạt động gắn với chuỗi sự kiện mừng Đảng quang vinh, mừng xuân mới, tạo khí thế thi đua sôi nổi ngay từ những ngày đầu năm.

Đêm thơ Nguyên tiêu và Hội thi trình diễn trang phục truyền thống, trang phục thân thiện với môi trường

Đêm thơ Nguyên tiêu và Hội thi trình diễn trang phục truyền thống, trang phục thân thiện với môi trường

Trong khuôn khổ Lễ hội đền Thượng (phường Lào Cai), tối 01/3 (ngày 13 tháng Giêng) tại sân đền Thượng đã diễn ra đêm thơ Nguyên tiêu và Hội thi trình diễn trang phục truyền thống, trang phục thân thiện với môi trường. Hoạt động thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

Chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám

Chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám

Với chủ đề “950 năm Quốc học - Khơi dậy khát vọng hiền tài cho kỷ nguyên phát triển mới”, lễ kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám dự kiến diễn ra vào 19h30 ngày 14/11/2026 tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám với quy mô cấp quốc gia, có sự tham dự của khách quốc tế, gắn với Festival Thăng Long - Hà Nội và các sự kiện văn hóa lớn trong tháng 11/2026.

Nghệ nhân Đinh Thị Hiến: Tâm huyết truyền dạy dân ca Thái

Nghệ nhân Đinh Thị Hiến: Tâm huyết truyền dạy dân ca Thái

Ở tuổi 37, chị Đinh Thị Hiến ở phường Nghĩa Lộ đã có hơn 20 năm thực hành diễn xướng dân ca Thái và trở thành Nghệ nhân Dân gian khi mới 35 tuổi. Mong muốn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, chị Hiến đã mở lớp truyền dạy miễn phí để mọi người cùng nhau giữ gìn những làn điệu dân ca Thái.

Đảm bảo an ninh trật tự mùa lễ hội

Đảm bảo an ninh trật tự mùa lễ hội

Mỗi độ xuân về, khắp các địa phương trong tỉnh Lào Cai lại rộn ràng không khí lễ hội truyền thống với lời ca, tiếng hát, tiếng khèn, điệu múa mang đậm bản sắc văn hóa. Để mùa xuân trọn niềm vui, các cấp, các ngành trong tỉnh đã chủ động triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp bảo đảm an ninh trật tự, tạo môi trường an toàn, lành mạnh để Nhân dân vui xuân, vui hội.

Sôi nổi Tết Nav Tsaz năm 2026 ở xã Púng Luông

Sôi nổi Tết Nav Tsaz năm 2026 ở xã Púng Luông

Ngày 01/03, xã Púng Luông tổ chức ngày hội Tết Nav Tsaz năm 2026. Đây là nghi lễ truyền thống mang đậm ý nghĩa tâm linh và bản sắc văn hóa. Không chỉ đơn thuần là dấu mốc khép lại chuỗi ngày vui xuân, Nav Tsaz còn được xem là “Tết của cội nguồn”, của sự tri ân tổ tiên, trời đất và mở ra một chu kỳ lao động, sản xuất mới.

Phường Lào Cai khai hội đền Thượng

Phường Lào Cai khai hội đền Thượng

Diễn ra trong 3 ngày, từ ngày 01 - 03/03/2026 (tức 13 – 15 tháng Giêng năm Bính Ngọ), Lễ hội xuân Đền Thượng chính thức khai hội với nhiều hoạt động phong phú, đặc sắc ở cả phần lễ và phần hội, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

'Sao 24h' - Thế giới giải trí của giới trẻ lên sóng 'giờ vàng' VTV3

'Sao 24h' - Thế giới giải trí của giới trẻ lên sóng 'giờ vàng' VTV3

Chương trình mới “Sao 24h” - bản tin văn hóa, giải trí dành cho giới trẻ, sẽ lên sóng VTV3 (Đài Truyền hình Việt Nam) lúc 19h55 hằng ngày, bắt đầu từ ngày 1-3. Bản tin cập nhật toàn cảnh đời sống giải trí trong nước và quốc tế với phong cách trẻ trung, mới mẻ hướng tới nhóm khán giả “gen Z”.

Giải bài toán biển người đi lễ hội

Giải bài toán biển người đi lễ hội

Những lễ hội chật cứng du khách là tín hiệu vui cho mùa du lịch bội thu, nhưng vẫn đi kèm nỗi lo hạ tầng không đáp ứng được nhu cầu, dẫn đến quá tải. Rác thải tăng đột biến, di sản chịu sức ép vượt ngưỡng là bài toán cần lời giải sau mùa lễ hội với nhiều kỷ lục về lượng khách. 

Sôi nổi lễ hội Cầu mùa xã Thượng Bằng La

Sôi nổi lễ hội Cầu mùa xã Thượng Bằng La

Ngày 28/02 (tức ngày 12 tháng Giêng Bính Ngọ), tại sân vận động trung tâm xã Thượng Bằng La diễn ra lễ hội Cầu mùa, trong đó điểm nhấn là màn múa đại Dậm Thuông (còn gọi là Xòe Then) với sự tham gia của hơn 1.000 nghệ nhân, diễn viên đến từ các thôn trên địa bàn xã.

fb yt zl tw