Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa của người Dao, người La Chí ở Lào Cai

Người Dao đỏ thêu dấu chân mèo trên khăn che đầu

Mèo (lò miu) là con vật nuôi gần gũi, thân thiết với người Dao đỏ. Con mèo là khắc tinh của con chuột, người Dao quan niệm nuôi mèo trông giữ bồ thóc, giữ lương thực. Bởi vậy, vào ngày Thìn tháng 8 âm lịch hằng năm, người Dao đỏ tổ chức ăn tết cơm mới. Sau khi nấu chín các thức ăn, bà chủ hoặc ông chủ lấy một đôi đũa và một bát cơm mới trộn lẫn với cá hoặc thịt cho con mèo ăn trước. Khi cho ăn, bà chủ nói nôm vài câu với ý nghĩa như sau: Cho mèo ăn cơm mới trước để mèo có trách nhiệm trông coi bồ thóc (kho thóc) của gia đình, không cho con chuột đến phá, gia đình luôn có đủ thóc lúa, lương thực ăn trong năm.

Ông Tẩn Vần Siệu, Nghệ nhân Nhân dân cho biết, trong sách cổ người Dao ghi rõ về các đại hạn, các kiêng kỵ, như trong cuốn sách Dao thân (Kiu Siên); sách Đám cưới và sách Cúng cấp sắc của người Dao đỏ đều kể về lịch sử năm Dần, năm Mão đại hạn hán. Họ đã tích lũy và đúc kết nông lịch trong các năm, thường vào năm Mão (năm con mèo) sẽ xảy ra hạn hán, không có nước, không đủ lương thực ăn nên người Dao mới di cư đi tìm vùng đất mới để định cư.

Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa người Dao đỏ đặc biệt quan trọng nên được các bà, các chị người Dao sáng tạo thêu hình dấu chân con mèo trên chiếc “phả” - chiếc khăn dùng che đầu khi đón con dâu vào nhà chồng. Người Dao đỏ quan niệm con mèo là con vật cùng loài với con hổ - biểu trưng của sức mạnh, của chúa sơn lâm. Bởi vậy, các khăn che đầu của cô dâu được bà chủ gia đình thêu hoa văn hình móng chân mèo với ý nghĩa làm chủ bảo vệ cô dâu trong ngày đón dâu về nhà chồng, đón được con dâu hiền về làm dâu trong gia đình.

Người Dao họ kiêng ngày Mão

Trong cuốn sách xem ngày tốt, xấu để làm các việc trọng của người Dao họ, họ thường chọn ngày mùng 2 tháng 2, mùng 4 tháng 4, mùng 6 tháng 6, mùng 10 tháng 10 và ngày 12 tháng 12 tổ chức thực hành lễ cầu làng (áy lay) cầu cho bản làng bình yên, cầu cho dân làng có nhiều sức khỏe, làm ăn may mắn, nhà nhà và người người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ông Triệu Văn Thêu, Nghệ nhân Ưu tú cho biết: Người Dao họ tuân thủ rất nghiêm các kiêng kỵ từng ngày, từng tháng, cụ thể như sau: Tháng Giêng có ngày tử (ngày rất xấu) là ngày Tuất và ngày sinh (ngày tốt) là ngày Dậu; tháng 2 ngày tử là ngày Thìn, ngày sinh là ngày Mão; tháng 4 ngày tử là ngày Tỵ, ngày sinh là ngày Thìn; tháng 6 ngày tử là ngày Ngọ, ngày sinh là ngày Tỵ; tháng 11 ngày tử là ngày Mão, ngày sinh là ngày Dần; tháng 12 ngày tử là ngày Dậu, ngày sinh là ngày Thân. Với những ngày tốt, xấu được ghi rõ như vậy nên người Dao họ có lịch kiêng trồng trọt được chủ nhà ghi nhớ, nếu không tuân thủ, gia đình làm ăn thất bát, trồng cây không sống, hoặc có sống cũng không lớn, gieo thóc thóc không mọc, cây không ra quả. Tháng 1 kiêng ngày Tỵ, tháng 2 kiêng ngày Hợi, tháng 3 kiêng ngày Ngọ, tháng 4 kiêng ngày Tý, tháng 5 kiêng ngày Mùi, tháng 6 kiêng ngày Sửu, tháng 7 kiêng ngày Thân, tháng 8 kiêng ngày Dần, tháng 9 kiêng ngày Dậu, tháng 10 kiêng ngày Mão, tháng 11 kiêng ngày Tuất, tháng 12 kiêng ngày Thìn.

Ngoài ra, hình tượng con mèo được ghi chép trong Long Hổ Ca và Đại hiến ca (thuộc Bàn Cổ Ca) do cố nghệ nhân Hoàng Sĩ Lực ở Làng My, xã Xuân Quang (huyện Bảo Thắng) sưu tầm và dịch nghĩa lời ca như sau: “Tháng giêng rắn con hóa làm rồng; tháng hai lợn con vào buồng trong; tháng bảy khỉ con kêu trên cây; tháng tám hổ lang tìm núi đi; tháng chín gà vàng gáy trong lồng; tháng mười mèo con ngủ bên bếp; tháng mười một chó con chạy khắp thôn; tháng mười hai rồng vàng rút về đầm”. Đại hiến ca có câu: “Mặt trời mọc đem phơi ngoài nhà; mặt trời lặn thu về thềm nhà; Tý, Ngọ, Mão, Dậu ngày chợ thị; trang thành gánh nặng đi khỏi nhà”...

Người La Chí quan niệm mùng 3 Tết là ngày con mèo

Đối với người La Chí, họ có nhiều cách để chọn ngày tốt, ngày đẹp, nhưng phổ biến nhất vẫn là cách tính theo 12 con giáp. Tùy vào từng công việc cụ thể như cấy lúa, làm nhà, chăn nuôi, buôn bán, vào nhà mới... họ có cách chọn riêng. Họ quan niệm tháng Giêng là tháng con Hổ, ngày mùng 2 đầu năm mới là ngày con hổ nên người La Chí kiêng không đi xa vì sợ xảy ra tai nạn cho gia chủ.

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Ngày mùng 3 Tết là ngày con mèo cũng không nên đi đâu vì đây là ngày xấu. Tháng 2 là tháng con mèo, người La Chí kiêng làm các việc lớn vào ngày Sửu, ngày Dần, còn ngày tốt là ngày Rắn. Tháng 3 là tháng con Rồng, họ kiêng tổ chức làm các việc lớn vào ngày Sửu và ngày Dần, ngày đẹp nhất là ngày Rồng. Tháng 4 kiêng ngày Tý, ngày Sửu, ngày tốt nhất là ngày Mão. Trong việc chăn nuôi, người La Chí có cách tính tìm chọn ngày tốt như sau: Tháng 11 gia chủ phải tuyệt đối kiêng ngày con mèo để chọn giống vật nuôi.

Xem tuổi kết hôn cho trai, gái, người La Chí xem tuổi như sau: Người tuổi Mão xung với người tuổi Dậu. Đối với việc trọng làm nhà, người La Chí kiêng tổ chức vào ngày Tý tháng 2, tháng 6, tháng 8 và tháng 11…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Hợp luyện diễu diễn đường phố, sẵn sàng cho Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Hợp luyện diễu diễn đường phố, sẵn sàng cho Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Chiều tối 13/10, các diễn viên diễu diễn của các xã, phường tổ chức hợp luyện, rà soát đội hình, nội dung và phương án phối hợp, chuẩn bị cho buổi tổng duyệt ngày 14/10 và chương trình diễu diễn đường phố chính thức tại Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 vào ngày 16/10.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vũ Thị Hiền Hạnh kiểm tra công tác chuẩn bị Lễ khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vũ Thị Hiền Hạnh kiểm tra công tác chuẩn bị Lễ khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Chiều 13/10, đồng chí Vũ Thị Hiền Hạnh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai, cùng đại diện các sở, ngành liên quan và phường Nghĩa Lộ đã kiểm tra tiến độ chuẩn bị khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 tại Sân vận động phường Nghĩa Lộ và hội chợ du lịch Tây Bắc năm 2026 và Không gian quảng bá, kết nối sản phẩm OCOP.

Phường Trung Tâm: Hoàn thiện không gian “Hoa trái bốn mùa - Trải nghiệm và kết nối” hưởng ứng Tuần Văn hóa, Du lịch Mường Lò

Phường Trung Tâm: Hoàn thiện không gian “Hoa trái bốn mùa - Trải nghiệm và kết nối” hưởng ứng Tuần Văn hóa, Du lịch Mường Lò

Hưởng ứng Tuần Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 (từ ngày 15 đến 21/10), phường Trung Tâm đang khẩn trương hoàn thiện không gian “Hoa trái bốn mùa - Trải nghiệm và kết nối”, gắn quảng bá nông sản với trải nghiệm văn hóa và tham quan nhà vườn tại Tổ dân phố 7.

Lào Cai giành 14 huy chương, 8 giải thưởng tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông 2026

Lào Cai giành 14 huy chương, 8 giải thưởng tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông 2026

Tham gia Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV năm 2026 tại tỉnh Điện Biên, đoàn Lào Cai đã đạt nhiều thành tích nổi bật trong các hoạt động văn hóa, thể thao, góp phần tôn vinh, quảng bá và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc Mông nói riêng và bản sắc văn hóa Lào Cai nói chung.

Người giữ nghề may áo cỏm ở Mường Lò

Người giữ nghề may áo cỏm ở Mường Lò

Gần 30 năm gắn bó với khung dệt, bàn may, chị Đinh Thị Thỉnh ở tổ dân phố 4, phường Trung Tâm không chỉ tạo ra những bộ trang phục Thái vừa vặn, tôn dáng mà còn tận tâm truyền nghề cho thế hệ trẻ. Những người thợ gắn bó lâu năm như chị Thỉnh góp phần đưa trang phục truyền thống của đồng bào Thái ngày càng hiện diện trong đời sống người dân Mường Lò.

Các địa phương khẩn trương chuẩn bị các điều kiện phục vụ Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Các địa phương khẩn trương chuẩn bị các điều kiện phục vụ Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Hướng tới Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026, các hoạt động chuẩn bị tại phường Nghĩa Lộ và các địa phương liên quan đang được tích cực triển khai. Cùng với việc hoàn thiện các hạng mục phục vụ Hội chợ Du lịch Tây Bắc, lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra công tác phòng cháy, chữa cháy tại các cơ sở lưu trú, dịch vụ, bảo đảm các điều kiện đón tiếp, phục vụ người dân và du khách.

Lớp học đặc biệt gìn giữ chữ Nôm Dao ở Tả Phìn

Lớp học đặc biệt gìn giữ chữ Nôm Dao ở Tả Phìn

Nhiều năm qua, Nghệ nhân Nhân dân Tẩn Vần Siệu, bản Tả  Chải, xã Tả Phìn, tâm huyết nghiên cứu, sưu tầm và truyền dạy chữ Nôm Dao miễn phí cho nhiều thế hệ học trò, góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Dao.

Chợ Mường Lò dấu ấn văn hóa một vùng quê

Chợ Mường Lò dấu ấn văn hóa một vùng quê

Ở trung tâm vùng đất Mường Lò, chợ Mường Lò thuộc phường Trung Tâm không chỉ là điểm giao thương sầm uất bậc nhất khu vực mà còn là không gian lưu giữ những nét đẹp văn hóa Tây Bắc. Mỗi phiên chợ diễn ra không đơn thuần là nơi mua bán, mưu sinh mà đã trở thành điểm hẹn cộng đồng, nơi gặp gỡ, giao lưu, trao truyền bản sắc và kể lại những câu chuyện ngàn đời của đồng bào các dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú, Tày, Mường...

Lào Cai tổ chức bắn pháo hoa tại chương trình Khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Lào Cai tổ chức bắn pháo hoa tại chương trình Khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai vừa giao các cơ quan, đơn vị khẩn trương chuẩn bị các điều kiện để tổ chức bắn pháo hoa ngay sau chương trình nghệ thuật đặc biệt khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026, dự kiến lúc 21 giờ 15 phút ngày 16/10/2026 tại khu vực Sân vận động Nghĩa Lộ, phường Nghĩa Lộ.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Hoàng Giang động viên các diễn viên luyện tập màn Đại Xòe tại Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Hoàng Giang động viên các diễn viên luyện tập màn Đại Xòe tại Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Tối 9/10, đồng chí Hoàng Giang - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh đã đến thăm, động viên các nghệ nhân, diễn viên đang luyện tập màn Đại Xòe tại sân vận động Nghĩa Lộ, chuẩn bị cho chương trình khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026.

fb yt zl tw