Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa của người Dao, người La Chí ở Lào Cai

Người Dao đỏ thêu dấu chân mèo trên khăn che đầu

Mèo (lò miu) là con vật nuôi gần gũi, thân thiết với người Dao đỏ. Con mèo là khắc tinh của con chuột, người Dao quan niệm nuôi mèo trông giữ bồ thóc, giữ lương thực. Bởi vậy, vào ngày Thìn tháng 8 âm lịch hằng năm, người Dao đỏ tổ chức ăn tết cơm mới. Sau khi nấu chín các thức ăn, bà chủ hoặc ông chủ lấy một đôi đũa và một bát cơm mới trộn lẫn với cá hoặc thịt cho con mèo ăn trước. Khi cho ăn, bà chủ nói nôm vài câu với ý nghĩa như sau: Cho mèo ăn cơm mới trước để mèo có trách nhiệm trông coi bồ thóc (kho thóc) của gia đình, không cho con chuột đến phá, gia đình luôn có đủ thóc lúa, lương thực ăn trong năm.

Ông Tẩn Vần Siệu, Nghệ nhân Nhân dân cho biết, trong sách cổ người Dao ghi rõ về các đại hạn, các kiêng kỵ, như trong cuốn sách Dao thân (Kiu Siên); sách Đám cưới và sách Cúng cấp sắc của người Dao đỏ đều kể về lịch sử năm Dần, năm Mão đại hạn hán. Họ đã tích lũy và đúc kết nông lịch trong các năm, thường vào năm Mão (năm con mèo) sẽ xảy ra hạn hán, không có nước, không đủ lương thực ăn nên người Dao mới di cư đi tìm vùng đất mới để định cư.

Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa người Dao đỏ đặc biệt quan trọng nên được các bà, các chị người Dao sáng tạo thêu hình dấu chân con mèo trên chiếc “phả” - chiếc khăn dùng che đầu khi đón con dâu vào nhà chồng. Người Dao đỏ quan niệm con mèo là con vật cùng loài với con hổ - biểu trưng của sức mạnh, của chúa sơn lâm. Bởi vậy, các khăn che đầu của cô dâu được bà chủ gia đình thêu hoa văn hình móng chân mèo với ý nghĩa làm chủ bảo vệ cô dâu trong ngày đón dâu về nhà chồng, đón được con dâu hiền về làm dâu trong gia đình.

Người Dao họ kiêng ngày Mão

Trong cuốn sách xem ngày tốt, xấu để làm các việc trọng của người Dao họ, họ thường chọn ngày mùng 2 tháng 2, mùng 4 tháng 4, mùng 6 tháng 6, mùng 10 tháng 10 và ngày 12 tháng 12 tổ chức thực hành lễ cầu làng (áy lay) cầu cho bản làng bình yên, cầu cho dân làng có nhiều sức khỏe, làm ăn may mắn, nhà nhà và người người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ông Triệu Văn Thêu, Nghệ nhân Ưu tú cho biết: Người Dao họ tuân thủ rất nghiêm các kiêng kỵ từng ngày, từng tháng, cụ thể như sau: Tháng Giêng có ngày tử (ngày rất xấu) là ngày Tuất và ngày sinh (ngày tốt) là ngày Dậu; tháng 2 ngày tử là ngày Thìn, ngày sinh là ngày Mão; tháng 4 ngày tử là ngày Tỵ, ngày sinh là ngày Thìn; tháng 6 ngày tử là ngày Ngọ, ngày sinh là ngày Tỵ; tháng 11 ngày tử là ngày Mão, ngày sinh là ngày Dần; tháng 12 ngày tử là ngày Dậu, ngày sinh là ngày Thân. Với những ngày tốt, xấu được ghi rõ như vậy nên người Dao họ có lịch kiêng trồng trọt được chủ nhà ghi nhớ, nếu không tuân thủ, gia đình làm ăn thất bát, trồng cây không sống, hoặc có sống cũng không lớn, gieo thóc thóc không mọc, cây không ra quả. Tháng 1 kiêng ngày Tỵ, tháng 2 kiêng ngày Hợi, tháng 3 kiêng ngày Ngọ, tháng 4 kiêng ngày Tý, tháng 5 kiêng ngày Mùi, tháng 6 kiêng ngày Sửu, tháng 7 kiêng ngày Thân, tháng 8 kiêng ngày Dần, tháng 9 kiêng ngày Dậu, tháng 10 kiêng ngày Mão, tháng 11 kiêng ngày Tuất, tháng 12 kiêng ngày Thìn.

Ngoài ra, hình tượng con mèo được ghi chép trong Long Hổ Ca và Đại hiến ca (thuộc Bàn Cổ Ca) do cố nghệ nhân Hoàng Sĩ Lực ở Làng My, xã Xuân Quang (huyện Bảo Thắng) sưu tầm và dịch nghĩa lời ca như sau: “Tháng giêng rắn con hóa làm rồng; tháng hai lợn con vào buồng trong; tháng bảy khỉ con kêu trên cây; tháng tám hổ lang tìm núi đi; tháng chín gà vàng gáy trong lồng; tháng mười mèo con ngủ bên bếp; tháng mười một chó con chạy khắp thôn; tháng mười hai rồng vàng rút về đầm”. Đại hiến ca có câu: “Mặt trời mọc đem phơi ngoài nhà; mặt trời lặn thu về thềm nhà; Tý, Ngọ, Mão, Dậu ngày chợ thị; trang thành gánh nặng đi khỏi nhà”...

Người La Chí quan niệm mùng 3 Tết là ngày con mèo

Đối với người La Chí, họ có nhiều cách để chọn ngày tốt, ngày đẹp, nhưng phổ biến nhất vẫn là cách tính theo 12 con giáp. Tùy vào từng công việc cụ thể như cấy lúa, làm nhà, chăn nuôi, buôn bán, vào nhà mới... họ có cách chọn riêng. Họ quan niệm tháng Giêng là tháng con Hổ, ngày mùng 2 đầu năm mới là ngày con hổ nên người La Chí kiêng không đi xa vì sợ xảy ra tai nạn cho gia chủ.

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Ngày mùng 3 Tết là ngày con mèo cũng không nên đi đâu vì đây là ngày xấu. Tháng 2 là tháng con mèo, người La Chí kiêng làm các việc lớn vào ngày Sửu, ngày Dần, còn ngày tốt là ngày Rắn. Tháng 3 là tháng con Rồng, họ kiêng tổ chức làm các việc lớn vào ngày Sửu và ngày Dần, ngày đẹp nhất là ngày Rồng. Tháng 4 kiêng ngày Tý, ngày Sửu, ngày tốt nhất là ngày Mão. Trong việc chăn nuôi, người La Chí có cách tính tìm chọn ngày tốt như sau: Tháng 11 gia chủ phải tuyệt đối kiêng ngày con mèo để chọn giống vật nuôi.

Xem tuổi kết hôn cho trai, gái, người La Chí xem tuổi như sau: Người tuổi Mão xung với người tuổi Dậu. Đối với việc trọng làm nhà, người La Chí kiêng tổ chức vào ngày Tý tháng 2, tháng 6, tháng 8 và tháng 11…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

“Ngọn lửa” chủ quyền trong các tác phẩm văn học - nghệ thuật

“Ngọn lửa” chủ quyền trong các tác phẩm văn học - nghệ thuật

Với các văn nghệ sĩ Lào Cai, ngọn lửa chủ quyền luôn là nguồn cảm hứng thiêng liêng, là mệnh lệnh từ trái tim người cầm bút. Qua từng vần thơ, trang viết, nhiếp ảnh, hội họa, hình ảnh những cột mốc biên cương và người chiến sĩ nơi đầu sóng ngọn gió hiện lên đầy sống động. Không chỉ phản ánh hiện thực, mỗi tác phẩm còn là lời nhắc nhớ về giá trị lịch sử và tình yêu Tổ quốc, thắp sáng lòng tự hào dân tộc và trách nhiệm giữ gìn và phát triển quê hương, đất nước.

Nhiều hoạt động hấp dẫn tại Festival mùa Đông Bắc Hà 2026

Nhiều hoạt động hấp dẫn tại Festival mùa Đông Bắc Hà 2026

UBND xã Bắc Hà vừa ban hành kế hoạch tổ chức Festival mùa Đông 2026, với chủ đề "Sắc màu hội tụ - Ấm tình đoàn kết" gắn với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trải nghiệm hấp dẫn, hứa hẹn tạo nhiều điểm nhấn, như: Giải bóng chuyền hơi các đơn vị trường học trong xã; Giải thể thao các môn dân tộc thiểu số; Hội thi văn nghệ gắn với ngày di sản văn hóa; công bố Chỉ dẫn địa lý "Bắc Hà" cho sản phẩm quế vỏ và nhãn hiệu chứng nhận "Cao nguyên trắng Bắc Hà".

Khai mạc Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc đợt 2

Khai mạc Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc đợt 2

Tối 6/11, tại Nhà hát Ca Múa Nhạc Quốc gia Việt Nam (phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên), Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp với UBND tỉnh Thái Nguyên tổ chức khai mạc Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc năm 2026 đợt 2, với chủ đề “Âm sắc Việt – Hội tụ – Tỏa sáng”.

Từ muôn thanh âm đời sống đến giai điệu Tổ quốc

Từ muôn thanh âm đời sống đến giai điệu Tổ quốc

Chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức mở ra sân chơi âm nhạc dành cho tất cả người dân. Mỗi thanh âm được ghi lại và chia sẻ sẽ góp phần xây dựng Ngân hàng Thanh âm Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam, tạo thêm nguồn lực cho công nghiệp văn hóa.

Gieo tri thức giữa bản làng

Gieo tri thức giữa bản làng

Những giá sách tại nhà văn hóa thôn Ao Luông, xã Liên Sơn đã mở thêm cơ hội để người dân tiếp cận tri thức, học hỏi kinh nghiệm, tìm hướng phát triển kinh tế gia đình. Từ sự chung tay của cộng đồng, văn hóa đọc từng bước lan tỏa, góp phần xây dựng cộng đồng học tập ngay từ cơ sở.

Về Sa Pa, ngắm đô thị bốn mùa hoa nở

Về Sa Pa, ngắm đô thị bốn mùa hoa nở

Cùng với nỗ lực gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn, Sa Pa (Lào Cai) đang tập trung chuyển đổi số, xây dựng đô thị thông minh đồng thời chỉnh trang cảnh quan, hạ tầng và trật tự đô thị trên địa bàn tạo chuyển biến rõ nét về diện mạo đô thị theo định hướng “xanh - bản sắc - thông minh”, văn minh, hiện đại và phát triển bền vững gắn với các nghị quyết chiến lược.

Hơn 400 sự kiện quy mô diễn ra trên toàn quốc nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11

Hơn 400 sự kiện quy mô diễn ra trên toàn quốc nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11

Ngày 5/11, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức họp báo thông tin về công tác chuẩn bị và các hoạt động dự kiến tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 và Lễ kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất.

Hạt nhân tiếp nối mạch nguồn văn hóa Mông Suối Giàng

Hạt nhân tiếp nối mạch nguồn văn hóa Mông Suối Giàng

Giữa trùng điệp mây ngàn Suối Giàng, khi tiếng khèn, tiếng sáo Mông đứng trước nguy cơ mai một theo dòng chảy thời gian, chàng trai trẻ Sùng A Mạnh đã đưa ra một lựa chọn đầy bản lĩnh: trở về bản làng để giữ “hồn” di sản quê hương. Bằng tiếng khèn, tiếng sáo da diết và tư duy sáng tạo của thế hệ trẻ, A Mạnh đang miệt mài thắp sáng, đưa bản sắc văn hoá dân tộc Mông vươn xa.

Lò Anh Khôi, mầm xanh giữ gìn văn hóa Thái

Lò Anh Khôi - Mầm xanh giữ gìn bản sắc Thái

Giữa nhịp sống hiện đại, làm thế nào để thế hệ trẻ yêu mến, tự hào và chung tay bảo tồn văn hóa truyền thống luôn là trăn trở của bao thế hệ. Câu chuyện của em Lò Anh Khôi, 9 tuổi, lớp 4C, Trường Tiểu học Kim Đồng (phường Trung Tâm) là một minh chứng tích cực. Ở em có sự kết hợp giữa tri thức hiện đại và tình yêu đối với cội nguồn văn hóa Thái.

Học sinh Trường THPT Chuyên Lào Cai đạt giải A Cuộc thi sáng tác video clip “Tổ quốc bình yên”

Học sinh Trường THPT Chuyên Lào Cai đạt giải A Cuộc thi sáng tác video clip “Tổ quốc bình yên”

Tối 3/11, tại Nhà hát Hồ Gươm (Hà Nội), Bộ Công an phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Gala nghệ thuật tổng kết, trao giải Cuộc thi sáng tạo video/clip “Tổ quốc bình yên” năm 2026. Tại lễ trao giải, hai học sinh Trường THPT Chuyên Lào Cai đã xuất sắc giành Giải A với tác phẩm “Ngày mai vẫn đợi”.

Cao nguyên đá Đồng Văn được gia hạn danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO

Cao nguyên đá Đồng Văn được gia hạn danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO

Ngày 3/11, tại trụ sở Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO), Hội đồng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO đã nhất trí tuyệt đối trao “Thẻ xanh” – mức đánh giá cao nhất trong quy trình tái thẩm định định kỳ - đối với Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang.

Lưu giữ và phát triển các giá trị truyền thống

Lưu giữ và phát triển các giá trị truyền thống

Tiếng khèn, điệu múa, đường kim mũi chỉ thêu hoa văn truyền thống đang được gìn giữ, trao truyền qua hoạt động của các câu lạc bộ văn hóa - nghệ thuật - thể thao tại Lào Cai. Chính sách hỗ trợ của tỉnh đã tạo thêm điều kiện để các câu lạc bộ duy trì sinh hoạt, phát huy vai trò của cộng đồng trong bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Gìn giữ bản sắc văn hóa trong mỗi gia đình

Gìn giữ bản sắc văn hóa trong mỗi gia đình

Giữa cuộc sống hiện đại, nơi gìn giữ văn hóa truyền thống tốt nhất và lâu bền nhất chính là trong từng gia đình. Trong mỗi nếp nhà của người Mông, người Dao, người Tày hay người Thái..., văn hóa ở ngay trong nét sinh hoạt hằng ngày.

Ông giáo già và khu vườn cổ tích

Ông giáo già và khu vườn cổ tích

Người ta có thể già đi theo quy luật của thời gian, nhưng có một kiểu tuổi tác không nằm ở mái tóc pha sương hay những nếp nhăn nơi khóe mắt. Đó chính là tâm hồn. Ông Nở vẫn tò mò với thế giới, vẫn muốn tự tay làm việc, vẫn không ngừng sáng tạo và biết vui với những điều nhỏ nhặt nhất.

Để hương cốm Phúc Khánh níu chân khách

Để hương cốm Phúc Khánh níu chân khách

Gìn giữ nghề làm cốm truyền thống, xã Phúc Khánh hướng tới mở rộng thị trường tiêu thụ, gắn sản vật địa phương với phát triển du lịch. Lễ hội cốm là dịp quảng bá hương vị đặc trưng và bản sắc văn hóa địa phương, qua đó tạo thêm cơ hội nâng cao thu nhập cho người dân.

fb yt zl tw