Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa của người Dao, người La Chí ở Lào Cai

Người Dao đỏ thêu dấu chân mèo trên khăn che đầu

Mèo (lò miu) là con vật nuôi gần gũi, thân thiết với người Dao đỏ. Con mèo là khắc tinh của con chuột, người Dao quan niệm nuôi mèo trông giữ bồ thóc, giữ lương thực. Bởi vậy, vào ngày Thìn tháng 8 âm lịch hằng năm, người Dao đỏ tổ chức ăn tết cơm mới. Sau khi nấu chín các thức ăn, bà chủ hoặc ông chủ lấy một đôi đũa và một bát cơm mới trộn lẫn với cá hoặc thịt cho con mèo ăn trước. Khi cho ăn, bà chủ nói nôm vài câu với ý nghĩa như sau: Cho mèo ăn cơm mới trước để mèo có trách nhiệm trông coi bồ thóc (kho thóc) của gia đình, không cho con chuột đến phá, gia đình luôn có đủ thóc lúa, lương thực ăn trong năm.

Ông Tẩn Vần Siệu, Nghệ nhân Nhân dân cho biết, trong sách cổ người Dao ghi rõ về các đại hạn, các kiêng kỵ, như trong cuốn sách Dao thân (Kiu Siên); sách Đám cưới và sách Cúng cấp sắc của người Dao đỏ đều kể về lịch sử năm Dần, năm Mão đại hạn hán. Họ đã tích lũy và đúc kết nông lịch trong các năm, thường vào năm Mão (năm con mèo) sẽ xảy ra hạn hán, không có nước, không đủ lương thực ăn nên người Dao mới di cư đi tìm vùng đất mới để định cư.

Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa người Dao đỏ đặc biệt quan trọng nên được các bà, các chị người Dao sáng tạo thêu hình dấu chân con mèo trên chiếc “phả” - chiếc khăn dùng che đầu khi đón con dâu vào nhà chồng. Người Dao đỏ quan niệm con mèo là con vật cùng loài với con hổ - biểu trưng của sức mạnh, của chúa sơn lâm. Bởi vậy, các khăn che đầu của cô dâu được bà chủ gia đình thêu hoa văn hình móng chân mèo với ý nghĩa làm chủ bảo vệ cô dâu trong ngày đón dâu về nhà chồng, đón được con dâu hiền về làm dâu trong gia đình.

Người Dao họ kiêng ngày Mão

Trong cuốn sách xem ngày tốt, xấu để làm các việc trọng của người Dao họ, họ thường chọn ngày mùng 2 tháng 2, mùng 4 tháng 4, mùng 6 tháng 6, mùng 10 tháng 10 và ngày 12 tháng 12 tổ chức thực hành lễ cầu làng (áy lay) cầu cho bản làng bình yên, cầu cho dân làng có nhiều sức khỏe, làm ăn may mắn, nhà nhà và người người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ông Triệu Văn Thêu, Nghệ nhân Ưu tú cho biết: Người Dao họ tuân thủ rất nghiêm các kiêng kỵ từng ngày, từng tháng, cụ thể như sau: Tháng Giêng có ngày tử (ngày rất xấu) là ngày Tuất và ngày sinh (ngày tốt) là ngày Dậu; tháng 2 ngày tử là ngày Thìn, ngày sinh là ngày Mão; tháng 4 ngày tử là ngày Tỵ, ngày sinh là ngày Thìn; tháng 6 ngày tử là ngày Ngọ, ngày sinh là ngày Tỵ; tháng 11 ngày tử là ngày Mão, ngày sinh là ngày Dần; tháng 12 ngày tử là ngày Dậu, ngày sinh là ngày Thân. Với những ngày tốt, xấu được ghi rõ như vậy nên người Dao họ có lịch kiêng trồng trọt được chủ nhà ghi nhớ, nếu không tuân thủ, gia đình làm ăn thất bát, trồng cây không sống, hoặc có sống cũng không lớn, gieo thóc thóc không mọc, cây không ra quả. Tháng 1 kiêng ngày Tỵ, tháng 2 kiêng ngày Hợi, tháng 3 kiêng ngày Ngọ, tháng 4 kiêng ngày Tý, tháng 5 kiêng ngày Mùi, tháng 6 kiêng ngày Sửu, tháng 7 kiêng ngày Thân, tháng 8 kiêng ngày Dần, tháng 9 kiêng ngày Dậu, tháng 10 kiêng ngày Mão, tháng 11 kiêng ngày Tuất, tháng 12 kiêng ngày Thìn.

Ngoài ra, hình tượng con mèo được ghi chép trong Long Hổ Ca và Đại hiến ca (thuộc Bàn Cổ Ca) do cố nghệ nhân Hoàng Sĩ Lực ở Làng My, xã Xuân Quang (huyện Bảo Thắng) sưu tầm và dịch nghĩa lời ca như sau: “Tháng giêng rắn con hóa làm rồng; tháng hai lợn con vào buồng trong; tháng bảy khỉ con kêu trên cây; tháng tám hổ lang tìm núi đi; tháng chín gà vàng gáy trong lồng; tháng mười mèo con ngủ bên bếp; tháng mười một chó con chạy khắp thôn; tháng mười hai rồng vàng rút về đầm”. Đại hiến ca có câu: “Mặt trời mọc đem phơi ngoài nhà; mặt trời lặn thu về thềm nhà; Tý, Ngọ, Mão, Dậu ngày chợ thị; trang thành gánh nặng đi khỏi nhà”...

Người La Chí quan niệm mùng 3 Tết là ngày con mèo

Đối với người La Chí, họ có nhiều cách để chọn ngày tốt, ngày đẹp, nhưng phổ biến nhất vẫn là cách tính theo 12 con giáp. Tùy vào từng công việc cụ thể như cấy lúa, làm nhà, chăn nuôi, buôn bán, vào nhà mới... họ có cách chọn riêng. Họ quan niệm tháng Giêng là tháng con Hổ, ngày mùng 2 đầu năm mới là ngày con hổ nên người La Chí kiêng không đi xa vì sợ xảy ra tai nạn cho gia chủ.

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Ngày mùng 3 Tết là ngày con mèo cũng không nên đi đâu vì đây là ngày xấu. Tháng 2 là tháng con mèo, người La Chí kiêng làm các việc lớn vào ngày Sửu, ngày Dần, còn ngày tốt là ngày Rắn. Tháng 3 là tháng con Rồng, họ kiêng tổ chức làm các việc lớn vào ngày Sửu và ngày Dần, ngày đẹp nhất là ngày Rồng. Tháng 4 kiêng ngày Tý, ngày Sửu, ngày tốt nhất là ngày Mão. Trong việc chăn nuôi, người La Chí có cách tính tìm chọn ngày tốt như sau: Tháng 11 gia chủ phải tuyệt đối kiêng ngày con mèo để chọn giống vật nuôi.

Xem tuổi kết hôn cho trai, gái, người La Chí xem tuổi như sau: Người tuổi Mão xung với người tuổi Dậu. Đối với việc trọng làm nhà, người La Chí kiêng tổ chức vào ngày Tý tháng 2, tháng 6, tháng 8 và tháng 11…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Chương trình khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Chương trình khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 diễn ra từ ngày 16/10 đến hết tháng 10/2026 với chuỗi hoạt động văn hóa, du lịch và trải nghiệm đặc sắc tại khu vực phía Tây tỉnh Lào Cai. Điểm nhấn là Lễ khai mạc với chương trình nghệ thuật đặc biệt "Xoè Thái - Trọn một vòng yêu" diễn ra từ 20h00 ngày 16/10 tại sân vận động Nghĩa Lộ, phường Nghĩa Lộ, cùng chương trình diễu diễn đường phố, không gian văn hóa Tây Bắc và các hoạt động quảng bá, kết nối sản phẩm.

Ấn tượng diễu diễn đường phố Mường Lò

Ấn tượng diễu diễn đường phố Mường Lò

Những cánh quạt hồng mở đều trên nền áo trắng, váy đen; tà áo dài đỏ nối thành hàng trên những tuyến phố, trong sắc phục truyền thống, các diễn viên, nghệ nhân mang đến nhịp múa và nụ cười tươi tắn, làm rộn ràng đường phố Mường Lò.

Nơi hồn thơ chạm nhịp xòe di sản

Nơi hồn thơ chạm nhịp xòe di sản

Mường Lò - Nghĩa Lộ từ lâu đã được ví như chiếc nôi văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái. Nơi ấy có cánh đồng Mường Lò bát ngát, dòng Ngòi Thia hiền hòa và những dãy núi mờ sương ôm trọn những nếp nhà sàn yên bình. Mỗi khi thu về hay xuân sang, Mường Lò lại xốn xang trong nhịp xòe mừng lúa mới, mừng mùa hội.

Lễ hội Đền Đôi Cô phường Cam Đường diễn ra từ ngày 20/10

Lễ hội Đền Đôi Cô phường Cam Đường diễn ra từ ngày 20/10

Lễ hội Đền Đôi Cô phường Cam Đường năm 2026 sẽ diễn ra trong 04 ngày, từ ngày 20 đến 24/10, tại Di tích lịch sử - văn hóa Đền Đôi Cô, tổ 29, phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai. Nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, tín ngưỡng và giới thiệu sản phẩm địa phương sẽ được tổ chức trong dịp này.

Lào Cai: Triển lãm ảnh chào mừng Tuần Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Lào Cai: Triển lãm ảnh chào mừng Tuần Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Hưởng ứng Tuần Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 và hướng tới kỷ niệm 5 năm Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO vinh danh là Di sản Văn hóa Phi vật thể đại diện của nhân loại (15/12/2021 - 15/12/2026), Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Lào Cai tổ chức hai triển lãm ảnh nghệ thuật quy mô lớn.

Người giữ điệu xòe

Người giữ điệu xòe

Giữa nhịp sống hiện đại, xòe Thái ở Mường Lò vẫn vẹn nguyên sức sống không chỉ nhờ danh xưng di sản, mà bắt đầu từ chính tình yêu máu thịt của những con người bình dị nơi đây.

Biểu tượng văn hóa độc đáo của người Thái đen

Biểu tượng văn hóa độc đáo của người Thái đen

Trên những nếp nhà sàn truyền thống ở Mường Lò, Khau cút là dấu ấn kiến trúc đặc trưng của đồng bào Thái đen. Không đơn thuần là chi tiết trang trí, Khau cút còn chứa đựng những câu chuyện về cội nguồn, cộng đồng và cách người Thái gửi gắm dấu ấn văn hóa trên chính ngôi nhà của mình.

Nơi hạt cốm kết tinh bản sắc văn hóa

Nơi hạt cốm kết tinh bản sắc văn hóa

Ở Hợp Thành, cốm không đơn thuần là sản vật từ mùa lúa nếp non, mà còn gắn với phong tục tri ân tổ tiên và nghi lễ Then pang mẩu của người Tày. Trên nền tảng văn hóa ấy, sự giao thoa giữa các dân tộc Tày, Dao đỏ, Xá Phó cùng cộng đồng cư dân địa phương tạo nên sắc thái riêng cho Lễ hội Cốm, góp phần giới thiệu chiều sâu văn hóa Hợp Thành đến người dân và du khách.

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy kiểm tra tổng duyệt chương trình diễu diễn đường phố Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy kiểm tra tổng duyệt chương trình diễu diễn đường phố Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Chiều tối 14/10, đồng chí Dương Quốc Huy - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, cùng đoàn công tác của tỉnh đã kiểm tra buổi tổng duyệt chương trình diễu diễn đường phố phục vụ Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026.

Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò 2026: Người dân nhường vé miễn phí cho du khách, lan tỏa nét đẹp hiếu khách

Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò 2026: Người dân nhường vé miễn phí cho du khách, lan tỏa nét đẹp hiếu khách

Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 đang thu hút sự quan tâm của đông đảo Nhân dân và du khách trong và ngoài nước. Trước nhu cầu tham dự lễ khai mạc tăng cao, hành động tự nguyện nhường vé cho du khách phương xa của người dân địa phương đã trở thành điểm nhấn đẹp, lan tỏa tinh thần sẻ chia và lòng hiếu khách của người Mường Lò.

Đặc sắc ẩm thực của người Thái ở Mường Lò

Đặc sắc ẩm thực của người Thái ở Mường Lò

Ẩm thực của người Thái ở Mường Lò hấp dẫn thực khách từ những nguyên liệu gần gũi, cách chế biến khéo léo và sự hòa quyện tinh tế của các loại gia vị. Mỗi món ăn mang hương vị riêng, góp phần làm nên sức cuốn hút của vùng đất nổi tiếng với văn hóa Thái đặc sắc.

Bản Xèo phát huy vai trò thầy mo, thầy cúng trong xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh

Bản Xèo phát huy vai trò thầy mo, thầy cúng trong xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh

Chiều 13/10, UBND xã Bản Xèo phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam xã tổ chức gặp mặt 49 thầy mo, thầy cúng và người thực hành tín ngưỡng dân gian, đồng thời ký cam kết thực hiện hương ước, quy ước năm 2026, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và đẩy lùi các hủ tục lạc hậu.

Tọa đàm về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc trên địa bàn xã Hợp Thành

Tọa đàm về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc trên địa bàn xã Hợp Thành

Sáng 14/10, UBND xã Hợp Thành tổ chức Tọa đàm về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc gắn với thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, nhằm đề xuất giải pháp gìn giữ bản sắc văn hóa, gắn bảo tồn di sản với đời sống cộng đồng và phát triển địa phương.

Cầu Thia sẵn sàng tổ chức Hội thi “Bắt cá ruộng”, tạo điểm nhấn du lịch Mường Lò

Cầu Thia sẵn sàng tổ chức Hội thi “Bắt cá ruộng”, tạo điểm nhấn du lịch Mường Lò

Hướng tới Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026, phường Cầu Thia đang khẩn trương hoàn tất công tác chuẩn bị hội thi “Bắt cá ruộng”, dự kiến diễn ra lúc 14 giờ ngày 18/10 tại tổ dân phố Phúc Sơn. Hoạt động hứa hẹn mang đến trải nghiệm văn hóa độc đáo, quảng bá sản vật địa phương và thu hút du khách.

fb yt zl tw