Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa của người Dao, người La Chí ở Lào Cai

Người Dao đỏ thêu dấu chân mèo trên khăn che đầu

Mèo (lò miu) là con vật nuôi gần gũi, thân thiết với người Dao đỏ. Con mèo là khắc tinh của con chuột, người Dao quan niệm nuôi mèo trông giữ bồ thóc, giữ lương thực. Bởi vậy, vào ngày Thìn tháng 8 âm lịch hằng năm, người Dao đỏ tổ chức ăn tết cơm mới. Sau khi nấu chín các thức ăn, bà chủ hoặc ông chủ lấy một đôi đũa và một bát cơm mới trộn lẫn với cá hoặc thịt cho con mèo ăn trước. Khi cho ăn, bà chủ nói nôm vài câu với ý nghĩa như sau: Cho mèo ăn cơm mới trước để mèo có trách nhiệm trông coi bồ thóc (kho thóc) của gia đình, không cho con chuột đến phá, gia đình luôn có đủ thóc lúa, lương thực ăn trong năm.

 

Ông Tẩn Vần Siệu, Nghệ nhân Nhân dân cho biết, trong sách cổ người Dao ghi rõ về các đại hạn, các kiêng kỵ, như trong cuốn sách Dao thân (Kiu Siên); sách Đám cưới và sách Cúng cấp sắc của người Dao đỏ đều kể về lịch sử năm Dần, năm Mão đại hạn hán. Họ đã tích lũy và đúc kết nông lịch trong các năm, thường vào năm Mão (năm con mèo) sẽ xảy ra hạn hán, không có nước, không đủ lương thực ăn nên người Dao mới di cư đi tìm vùng đất mới để định cư.

Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa người Dao đỏ đặc biệt quan trọng nên được các bà, các chị người Dao sáng tạo thêu hình dấu chân con mèo trên chiếc “phả” - chiếc khăn dùng che đầu khi đón con dâu vào nhà chồng. Người Dao đỏ quan niệm con mèo là con vật cùng loài với con hổ - biểu trưng của sức mạnh, của chúa sơn lâm. Bởi vậy, các khăn che đầu của cô dâu được bà chủ gia đình thêu hoa văn hình móng chân mèo với ý nghĩa làm chủ bảo vệ cô dâu trong ngày đón dâu về nhà chồng, đón được con dâu hiền về làm dâu trong gia đình.

Người Dao họ kiêng ngày Mão

Trong cuốn sách xem ngày tốt, xấu để làm các việc trọng của người Dao họ, họ thường chọn ngày mùng 2 tháng 2, mùng 4 tháng 4, mùng 6 tháng 6, mùng 10 tháng 10 và ngày 12 tháng 12 tổ chức thực hành lễ cầu làng (áy lay) cầu cho bản làng bình yên, cầu cho dân làng có nhiều sức khỏe, làm ăn may mắn, nhà nhà và người người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ông Triệu Văn Thêu, Nghệ nhân Ưu tú cho biết: Người Dao họ tuân thủ rất nghiêm các kiêng kỵ từng ngày, từng tháng, cụ thể như sau: Tháng Giêng có ngày tử (ngày rất xấu) là ngày Tuất và ngày sinh (ngày tốt) là ngày Dậu; tháng 2 ngày tử là ngày Thìn, ngày sinh là ngày Mão; tháng 4 ngày tử là ngày Tỵ, ngày sinh là ngày Thìn; tháng 6 ngày tử là ngày Ngọ, ngày sinh là ngày Tỵ; tháng 11 ngày tử là ngày Mão, ngày sinh là ngày Dần; tháng 12 ngày tử là ngày Dậu, ngày sinh là ngày Thân. Với những ngày tốt, xấu được ghi rõ như vậy nên người Dao họ có lịch kiêng trồng trọt được chủ nhà ghi nhớ, nếu không tuân thủ, gia đình làm ăn thất bát, trồng cây không sống, hoặc có sống cũng không lớn, gieo thóc thóc không mọc, cây không ra quả. Tháng 1 kiêng ngày Tỵ, tháng 2 kiêng ngày Hợi, tháng 3 kiêng ngày Ngọ, tháng 4 kiêng ngày Tý, tháng 5 kiêng ngày Mùi, tháng 6 kiêng ngày Sửu, tháng 7 kiêng ngày Thân, tháng 8 kiêng ngày Dần, tháng 9 kiêng ngày Dậu, tháng 10 kiêng ngày Mão, tháng 11 kiêng ngày Tuất, tháng 12 kiêng ngày Thìn.

Ngoài ra, hình tượng con mèo được ghi chép trong Long Hổ Ca và Đại hiến ca (thuộc Bàn Cổ Ca) do cố nghệ nhân Hoàng Sĩ Lực ở Làng My, xã Xuân Quang (huyện Bảo Thắng) sưu tầm và dịch nghĩa lời ca như sau: “Tháng giêng rắn con hóa làm rồng; tháng hai lợn con vào buồng trong; tháng bảy khỉ con kêu trên cây; tháng tám hổ lang tìm núi đi; tháng chín gà vàng gáy trong lồng; tháng mười mèo con ngủ bên bếp; tháng mười một chó con chạy khắp thôn; tháng mười hai rồng vàng rút về đầm”. Đại hiến ca có câu: “Mặt trời mọc đem phơi ngoài nhà; mặt trời lặn thu về thềm nhà; Tý, Ngọ, Mão, Dậu ngày chợ thị; trang thành gánh nặng đi khỏi nhà”...

Người La Chí quan niệm mùng 3 Tết là ngày con mèo

Đối với người La Chí, họ có nhiều cách để chọn ngày tốt, ngày đẹp, nhưng phổ biến nhất vẫn là cách tính theo 12 con giáp. Tùy vào từng công việc cụ thể như cấy lúa, làm nhà, chăn nuôi, buôn bán, vào nhà mới... họ có cách chọn riêng. Họ quan niệm tháng Giêng là tháng con Hổ, ngày mùng 2 đầu năm mới là ngày con hổ nên người La Chí kiêng không đi xa vì sợ xảy ra tai nạn cho gia chủ.

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Ngày mùng 3 Tết là ngày con mèo cũng không nên đi đâu vì đây là ngày xấu. Tháng 2 là tháng con mèo, người La Chí kiêng làm các việc lớn vào ngày Sửu, ngày Dần, còn ngày tốt là ngày Rắn. Tháng 3 là tháng con Rồng, họ kiêng tổ chức làm các việc lớn vào ngày Sửu và ngày Dần, ngày đẹp nhất là ngày Rồng. Tháng 4 kiêng ngày Tý, ngày Sửu, ngày tốt nhất là ngày Mão. Trong việc chăn nuôi, người La Chí có cách tính tìm chọn ngày tốt như sau: Tháng 11 gia chủ phải tuyệt đối kiêng ngày con mèo để chọn giống vật nuôi.

Xem tuổi kết hôn cho trai, gái, người La Chí xem tuổi như sau: Người tuổi Mão xung với người tuổi Dậu. Đối với việc trọng làm nhà, người La Chí kiêng tổ chức vào ngày Tý tháng 2, tháng 6, tháng 8 và tháng 11…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Nguyễn Phương Linh đăng quang Hoa hậu Du lịch Việt Nam năm 2026

Nguyễn Phương Linh đăng quang Hoa hậu Du lịch Việt Nam năm 2026

Tối 10/1, tại Sân Quần phường Sa Pa (tỉnh Lào Cai), đêm Chung kết Hoa hậu Du lịch Việt Nam năm 2026 với chủ đề “Việt Nam bừng sáng” đã diễn ra trong không gian trang trọng và đầy cảm xúc. Vượt qua 25 thí sinh xuất sắc, người đẹp Nguyễn Phương Linh đến từ Hà Nội, hiện là học viên Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh tại Đại học Kinh tế Quốc dân đã đăng quang ngôi vị Hoa hậu du lịch Việt Nam năm 2026.

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Sau dấu mốc hợp nhất mang tính lịch sử, tỉnh Lào Cai sở hữu kho tàng di sản lớn. Hệ thống di tích, danh thắng phong phú của tỉnh vừa là nguồn lực tiềm năng vừa đặt thêm trách nhiệm cho Lào Cai trong việc thực hiện hiệu quả Chương trình bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030.

Nơi truyền lửa cho khát vọng đăng khoa

Nơi truyền lửa cho khát vọng đăng khoa

Trong dòng chảy văn hóa ngàn năm của dân tộc Việt Nam, truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo luôn được xem là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt, là “cái nôi” nuôi dưỡng tài năng làm rạng danh đất nước. Giữa nhịp sống hối hả, có một không gian tâm linh mang đậm dấu ấn tri thức, nơi mà mỗi dịp tết đến, xuân về, hay trước những mùa thi quan trọng, bước chân người dân và sĩ tử lại rộn ràng tìm về.

Giữ hồn văn hóa dân tộc

Giữ hồn văn hóa dân tộc

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: ''Mỗi dân tộc phải chăm lo đặc tính của mình trong nghệ thuật'', phải ''chú ý phát huy cốt cách dân tộc''. Người cho rằng, văn hóa là tinh hoa của dân tộc, văn hóa phải góp phần khẳng định vị thế của dân tộc, không thể tách rời việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc với việc phát triển kinh tế - xã hội của nước nhà.

Lào Cai: Nhiều hoạt động mừng Đảng, mừng Xuân Bính Ngọ 2026

Lào Cai: Nhiều hoạt động mừng Đảng, mừng Xuân Bính Ngọ 2026

Chào mừng các ngày lễ lớn của đất nước năm 2026, kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2026), tỉnh Lào Cai sẽ tổ chức nhiều hoạt động mừng Đảng - mừng Xuân ý nghĩa, thiết thực. Qua đó, tạo khí thế thi đua sôi nổi, cổ vũ cán bộ, đảng viên, lực lượng vũ trang và Nhân dân các dân tộc trong tỉnh đoàn kết, nỗ lực thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ I.

Những ngôi đền nơi biên giới

Những ngôi đền nơi biên giới

Những ngôi đền nơi biên giới Lào Cai không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là minh chứng cho quá trình hình thành, bảo vệ và phát triển vùng biên cương phía Bắc. Mỗi ngôi đền đều gắn với một câu chuyện lịch sử, một lớp trầm tích văn hóa của cộng đồng người Việt và các dân tộc thiểu số nơi đây. Cùng bước vào hành trình khám phá vẻ đẹp tâm linh nơi miền biên viễn qua từng khung hình và cảm nhận rõ hơn sức sống văn hóa đang được người dân nơi biên giới gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Người trẻ nô nức chụp ảnh đón Tết sớm

Người trẻ nô nức chụp ảnh đón Tết sớm

Dù còn hơn một tháng nữa mới đến Tết Nguyên đán, sắc xuân đã rộn ràng khắp Lào Cai khi nhiều gia đình và bạn trẻ tranh thủ thời tiết đẹp khoác lên mình những bộ trang phục rực rỡ, ghi lại khoảnh khắc sum vầy qua các bộ ảnh đón Tết sớm.

Tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần tại phường Lào Cai

Tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần tại phường Lào Cai

Là phường duy nhất của tỉnh có biên giới giáp Trung Quốc, phường Lào Cai gắn liền với lịch sử bảo vệ biên cương hào hùng của Tổ quốc, có nhiều di tích lịch sử gắn với tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần như: đền Thượng, đền Cấm, đền Quan và đền Vạn Hòa.

Giữ “lửa” dân ca dân tộc Dao Tuyển

Giữ “lửa” dân ca dân tộc Dao Tuyển

Trong căn nhà nhỏ ở thôn Bầu Bàng, xã Trịnh Tường, tiếng hát dân ca Dao Tuyển vẫn đều đặn vang lên mỗi ngày. Khi trầm lắng, khi rộn ràng, lúc là giọng người phụ nữ đã ngoài sáu mươi tuổi, lúc lại hòa cùng tiếng hát trong trẻo của thanh niên.

Say đắm sắc xuân rẻo cao qua ống kính nhiếp ảnh

Say đắm sắc xuân rẻo cao qua ống kính nhiếp ảnh

Xuân về, hoa Tớ dày bung nở, khoe sắc khắp các nẻo đường, núi rừng Tây Bắc. Trong tiết trời se lạnh, các em nhỏ vùng cao tung tăng nô đùa, xúng xính váy áo mới; các bà, các chị gùi hàng xuống chợ... Theo năm tháng hình ảnh về phong cảnh thiên nhiên, cuộc sống đời thường gần gũi của người vùng cao vẫn luôn là đề tài mới mẻ, sinh động sau mỗi khoảnh khắc bấm máy của các nghệ sĩ nhiếp ảnh.

Giữ nếp nhà đẹp

Giữ nếp nhà đẹp

Kỳ nghỉ Tết Dương lịch 2026, ngoài đi chơi, du lịch, thăm bạn bè, người thân, cũng là lúc nhiều gia đình dành thời gian chăm chút cho ngôi nhà để tạo khí thế tươi mới, tốt đẹp cho cả năm trong chính tổ ấm của mình.

Nâng cao ý thức với đội ngũ shipper khi tham gia giao thông dịp cuối năm

Nâng cao ý thức với đội ngũ shipper khi tham gia giao thông dịp cuối năm

Càng gần Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, hoạt động vận chuyển hàng hóa càng trở nên sôi động. Để đảm bảo trật tự, an toàn giao thông, lực lượng chức năng đã tăng cường tuyên truyền, kiểm soát nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật đối với đội ngũ shipper (người giao nhận hàng) trên địa bàn.

fb yt zl tw