Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa của người Dao, người La Chí ở Lào Cai

Người Dao đỏ thêu dấu chân mèo trên khăn che đầu

Mèo (lò miu) là con vật nuôi gần gũi, thân thiết với người Dao đỏ. Con mèo là khắc tinh của con chuột, người Dao quan niệm nuôi mèo trông giữ bồ thóc, giữ lương thực. Bởi vậy, vào ngày Thìn tháng 8 âm lịch hằng năm, người Dao đỏ tổ chức ăn tết cơm mới. Sau khi nấu chín các thức ăn, bà chủ hoặc ông chủ lấy một đôi đũa và một bát cơm mới trộn lẫn với cá hoặc thịt cho con mèo ăn trước. Khi cho ăn, bà chủ nói nôm vài câu với ý nghĩa như sau: Cho mèo ăn cơm mới trước để mèo có trách nhiệm trông coi bồ thóc (kho thóc) của gia đình, không cho con chuột đến phá, gia đình luôn có đủ thóc lúa, lương thực ăn trong năm.

 

Ông Tẩn Vần Siệu, Nghệ nhân Nhân dân cho biết, trong sách cổ người Dao ghi rõ về các đại hạn, các kiêng kỵ, như trong cuốn sách Dao thân (Kiu Siên); sách Đám cưới và sách Cúng cấp sắc của người Dao đỏ đều kể về lịch sử năm Dần, năm Mão đại hạn hán. Họ đã tích lũy và đúc kết nông lịch trong các năm, thường vào năm Mão (năm con mèo) sẽ xảy ra hạn hán, không có nước, không đủ lương thực ăn nên người Dao mới di cư đi tìm vùng đất mới để định cư.

Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa người Dao đỏ đặc biệt quan trọng nên được các bà, các chị người Dao sáng tạo thêu hình dấu chân con mèo trên chiếc “phả” - chiếc khăn dùng che đầu khi đón con dâu vào nhà chồng. Người Dao đỏ quan niệm con mèo là con vật cùng loài với con hổ - biểu trưng của sức mạnh, của chúa sơn lâm. Bởi vậy, các khăn che đầu của cô dâu được bà chủ gia đình thêu hoa văn hình móng chân mèo với ý nghĩa làm chủ bảo vệ cô dâu trong ngày đón dâu về nhà chồng, đón được con dâu hiền về làm dâu trong gia đình.

Người Dao họ kiêng ngày Mão

Trong cuốn sách xem ngày tốt, xấu để làm các việc trọng của người Dao họ, họ thường chọn ngày mùng 2 tháng 2, mùng 4 tháng 4, mùng 6 tháng 6, mùng 10 tháng 10 và ngày 12 tháng 12 tổ chức thực hành lễ cầu làng (áy lay) cầu cho bản làng bình yên, cầu cho dân làng có nhiều sức khỏe, làm ăn may mắn, nhà nhà và người người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ông Triệu Văn Thêu, Nghệ nhân Ưu tú cho biết: Người Dao họ tuân thủ rất nghiêm các kiêng kỵ từng ngày, từng tháng, cụ thể như sau: Tháng Giêng có ngày tử (ngày rất xấu) là ngày Tuất và ngày sinh (ngày tốt) là ngày Dậu; tháng 2 ngày tử là ngày Thìn, ngày sinh là ngày Mão; tháng 4 ngày tử là ngày Tỵ, ngày sinh là ngày Thìn; tháng 6 ngày tử là ngày Ngọ, ngày sinh là ngày Tỵ; tháng 11 ngày tử là ngày Mão, ngày sinh là ngày Dần; tháng 12 ngày tử là ngày Dậu, ngày sinh là ngày Thân. Với những ngày tốt, xấu được ghi rõ như vậy nên người Dao họ có lịch kiêng trồng trọt được chủ nhà ghi nhớ, nếu không tuân thủ, gia đình làm ăn thất bát, trồng cây không sống, hoặc có sống cũng không lớn, gieo thóc thóc không mọc, cây không ra quả. Tháng 1 kiêng ngày Tỵ, tháng 2 kiêng ngày Hợi, tháng 3 kiêng ngày Ngọ, tháng 4 kiêng ngày Tý, tháng 5 kiêng ngày Mùi, tháng 6 kiêng ngày Sửu, tháng 7 kiêng ngày Thân, tháng 8 kiêng ngày Dần, tháng 9 kiêng ngày Dậu, tháng 10 kiêng ngày Mão, tháng 11 kiêng ngày Tuất, tháng 12 kiêng ngày Thìn.

Ngoài ra, hình tượng con mèo được ghi chép trong Long Hổ Ca và Đại hiến ca (thuộc Bàn Cổ Ca) do cố nghệ nhân Hoàng Sĩ Lực ở Làng My, xã Xuân Quang (huyện Bảo Thắng) sưu tầm và dịch nghĩa lời ca như sau: “Tháng giêng rắn con hóa làm rồng; tháng hai lợn con vào buồng trong; tháng bảy khỉ con kêu trên cây; tháng tám hổ lang tìm núi đi; tháng chín gà vàng gáy trong lồng; tháng mười mèo con ngủ bên bếp; tháng mười một chó con chạy khắp thôn; tháng mười hai rồng vàng rút về đầm”. Đại hiến ca có câu: “Mặt trời mọc đem phơi ngoài nhà; mặt trời lặn thu về thềm nhà; Tý, Ngọ, Mão, Dậu ngày chợ thị; trang thành gánh nặng đi khỏi nhà”...

Người La Chí quan niệm mùng 3 Tết là ngày con mèo

Đối với người La Chí, họ có nhiều cách để chọn ngày tốt, ngày đẹp, nhưng phổ biến nhất vẫn là cách tính theo 12 con giáp. Tùy vào từng công việc cụ thể như cấy lúa, làm nhà, chăn nuôi, buôn bán, vào nhà mới... họ có cách chọn riêng. Họ quan niệm tháng Giêng là tháng con Hổ, ngày mùng 2 đầu năm mới là ngày con hổ nên người La Chí kiêng không đi xa vì sợ xảy ra tai nạn cho gia chủ.

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Ngày mùng 3 Tết là ngày con mèo cũng không nên đi đâu vì đây là ngày xấu. Tháng 2 là tháng con mèo, người La Chí kiêng làm các việc lớn vào ngày Sửu, ngày Dần, còn ngày tốt là ngày Rắn. Tháng 3 là tháng con Rồng, họ kiêng tổ chức làm các việc lớn vào ngày Sửu và ngày Dần, ngày đẹp nhất là ngày Rồng. Tháng 4 kiêng ngày Tý, ngày Sửu, ngày tốt nhất là ngày Mão. Trong việc chăn nuôi, người La Chí có cách tính tìm chọn ngày tốt như sau: Tháng 11 gia chủ phải tuyệt đối kiêng ngày con mèo để chọn giống vật nuôi.

Xem tuổi kết hôn cho trai, gái, người La Chí xem tuổi như sau: Người tuổi Mão xung với người tuổi Dậu. Đối với việc trọng làm nhà, người La Chí kiêng tổ chức vào ngày Tý tháng 2, tháng 6, tháng 8 và tháng 11…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Tưng bừng chương trình nghệ thuật chào năm mới 2026

Tưng bừng chương trình nghệ thuật chào năm mới 2026

Tối 31/12, tại Quảng trường 19/8 (phường Yên Bái), UBND tỉnh Lào Cai tổ chức Chương trình nghệ thuật Chào năm mới với chủ đề “Xuân 2026 – Vững niềm tin”. Dự chương trình có đồng chí Vũ Thị Hiền Hạnh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh; đồng chí Hoàng Thị Thanh Bình - Phó Chủ tịch HĐND tỉnh cùng lãnh đạo các sở, ban, ngành và đông đảo Nhân dân đến theo dõi.

nghi lễ Tằng cẩu

Tục “Tằng cẩu” của người Thái đen Mường Lò

Giữa vùng lòng chảo Mường Lò nơi được mệnh danh là “đất tổ” của người Thái đen, những nét văn hóa cổ xưa vẫn được lưu giữ vẹn nguyên, trong đó có tục “Tằng cẩu” - biểu tượng thiêng liêng và kiêu hãnh của người phụ nữ. Đó không đơn thuần chỉ là một kiểu tóc, mà là lời khẳng định về tiết hạnh, dấu mốc quan trọng nhất trong cuộc đời người con gái khi bước sang trang mới của cuộc sống gia đình.

Tăng cường tuyên truyền các văn bản chỉ đạo và hoạt động lễ hội, chào Xuân năm 2026 trên địa bàn tỉnh Lào Cai

Tăng cường tuyên truyền các văn bản chỉ đạo và hoạt động lễ hội, chào Xuân năm 2026 trên địa bàn tỉnh Lào Cai

Thực hiện các văn bản chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và UBND tỉnh Lào Cai, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai vừa ban hành văn bản đề nghị các cơ quan báo chí địa phương, Cổng Thông tin điện tử tỉnh, Trung tâm Văn hóa và Điện ảnh tỉnh, UBND các xã, phường tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền các nhiệm vụ chính trị trọng tâm và các hoạt động lễ hội, chào Xuân năm 2026 trên địa bàn tỉnh.

Nét đẹp trang phục phụ nữ Dao tuyển ở Sả Hồ

Nét đẹp trang phục phụ nữ Dao tuyển ở Sả Hồ

Thôn Sả Hồ, xã Mường Khương là nơi sinh sống của 55 hộ dân với 90% là người dân tộc Dao tuyển. Người dân nơi đây chủ yếu phát triển kinh tế nhờ nông nghiệp và những đồi quýt sai trĩu quả là nguồn thu nhập chính của hơn một nửa số hộ trong thôn. Dù bận rộn với công việc nương đồi, nhưng người Dao tuyển ở Sả Hồ vẫn gìn giữ nhiều nét đẹp văn hóa, đặc biệt bộ trang phục truyền thống.

Lý Thị Lầu và tình yêu với hoa văn thổ cẩm

Lý Thị Lầu và tình yêu với hoa văn thổ cẩm

Từ những mũi kim, sợi chỉ quen thuộc của đồng bào Mông, Lý Thị Lầu - học sinh lớp 11A, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS&THPT Bát Xát đang góp phần gìn giữ và lan tỏa nét đẹp hoa văn thổ cẩm truyền thống. 

Âm nhạc góp phần định vị thương hiệu văn hóa Tây Bắc

Âm nhạc góp phần định vị thương hiệu văn hóa Tây Bắc

Trong đời sống âm nhạc đương đại, việc bảo tồn văn hóa dân tộc không chỉ dừng ở việc lưu giữ nguyên bản, mà còn là sự kế thừa và phát triển để phù hợp với thị hiếu người nghe, đặc biệt là giới trẻ. Tại Lào Cai - một thế hệ nhạc sĩ trẻ đang miệt mài làm mới những "viên ngọc quý" của âm nhạc truyền thống, mang đến làn gió mới cho âm nhạc dân tộc.

Xã Mù Cang Chải chuẩn bị cho lễ hội hoa Tớ Dày và Festival khèn Mông

Xã Mù Cang Chải chuẩn bị cho lễ hội hoa Tớ Dày và Festival khèn Mông

Những ngày này, khi hoa tớ dày đang khoe sắc trên các sườn núi, khắp các thôn bản xã Mù Cang Chải lại rộn ràng không khí tập luyện chuẩn bị cho Lễ hội hoa Tớ Dày gắn với Festival khèn Mông. Trọng tâm là chương trình nghệ thuật với chủ đề “Lễ hội khèn hoa”, hứa hẹn mang đến cho người dân và du khách không gian văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc Mông.

Phát sóng phim 'Cuba và Việt Nam: Anh em bằng sự lựa chọn' trên truyền hình Việt Nam, Cuba

Phát sóng phim 'Cuba và Việt Nam: Anh em bằng sự lựa chọn' trên truyền hình Việt Nam, Cuba

Phim tài liệu “Cuba và Việt Nam: Anh em bằng sự lựa chọn” được thực hiện nhân dịp kỷ niệm 65 năm ngày Việt Nam và Cuba chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, sẽ được phát sóng trên Cubavisión Internacional (CVI), các kênh quốc gia của Truyền hình Cuba (TVC) và kênh VTV9 của Đài Truyền hình Việt Nam vào 22h ngày 29/12/2025 - 2/1/2026.

Khơi dậy tự hào dân tộc qua di sản văn hóa

Khơi dậy tự hào dân tộc qua di sản văn hóa

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, di sản văn hóa luôn được định hình là bản sắc văn hóa, kết tinh trí tuệ và sự sáng tạo của các thế hệ cha ông ta, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của đất nước, con người Việt Nam.

Trao giải Cuộc thi sáng tác tranh cổ động và phát động Cuộc thi sáng tác logo tỉnh Lào Cai

Trao giải Cuộc thi sáng tác tranh cổ động và phát động Cuộc thi sáng tác logo tỉnh Lào Cai

Ngày 28/12, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh tổ chức tổng kết, trao giải Cuộc thi sáng tác tranh cổ động tuyên truyền chào mừng thành công Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và phát động Cuộc thi sáng tác biểu trưng (logo) tỉnh Lào Cai.

Tả Phìn khẳng định vị thế thủ phủ Nhất Chi Mai

Tả Phìn khẳng định vị thế thủ phủ Nhất Chi Mai

Vào dịp Tết, nhất chi mai luôn được đánh giá là lựa chọn hàng đầu trong giới hoa cảnh Việt Nam. Ở xã Tả Phìn, Lào Cai, những gốc mai độc đáo, rêu phong và sức sống mãnh liệt của núi rừng không chỉ làm đẹp không gian Tết mà còn trở thành cây thoát nghèo, mang lại thu nhập cho người dân vùng cao.

Những tác phẩm của Huyền My đăng trên Tạp chí Văn nghệ Yên Bái (trước hợp nhất)

Khi Gen Z viết văn

Trong dòng chảy hối hả của kỷ nguyên số, có một thế hệ cầm bút mới đang âm thầm và bền bỉ khẳng định mình. Đó là những bạn trẻ yêu văn chương và muốn thể hiện năng khiếu, đam mê của mình qua sáng tác các tác phẩm.

35 thí sinh vòng Chung khảo Hoa hậu Du lịch Việt Nam 2026 chung tay làm đường tại Sa Pa

35 thí sinh vòng Chung khảo Hoa hậu Du lịch Việt Nam 2026 chung tay làm đường tại Sa Pa

Sáng 27/12, tại Khu du lịch Quốc gia Sa Pa, 35 thí sinh vòng Chung khảo Hoa hậu Du lịch Việt Nam 2026 đã tham gia trực tiếp làm đường giao thông cùng Nhân dân tổ dân phố Hàm Rồng 3, phường Sa Pa. Đây là một trong những hoạt động hưởng ứng “Chiến dịch 100 ngày đêm” nâng cấp, cải tạo hạ tầng giao thông đô thị do UBND phường Sa Pa phát động.

fb yt zl tw