Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa của người Dao, người La Chí ở Lào Cai

Người Dao đỏ thêu dấu chân mèo trên khăn che đầu

Mèo (lò miu) là con vật nuôi gần gũi, thân thiết với người Dao đỏ. Con mèo là khắc tinh của con chuột, người Dao quan niệm nuôi mèo trông giữ bồ thóc, giữ lương thực. Bởi vậy, vào ngày Thìn tháng 8 âm lịch hằng năm, người Dao đỏ tổ chức ăn tết cơm mới. Sau khi nấu chín các thức ăn, bà chủ hoặc ông chủ lấy một đôi đũa và một bát cơm mới trộn lẫn với cá hoặc thịt cho con mèo ăn trước. Khi cho ăn, bà chủ nói nôm vài câu với ý nghĩa như sau: Cho mèo ăn cơm mới trước để mèo có trách nhiệm trông coi bồ thóc (kho thóc) của gia đình, không cho con chuột đến phá, gia đình luôn có đủ thóc lúa, lương thực ăn trong năm.

 

Ông Tẩn Vần Siệu, Nghệ nhân Nhân dân cho biết, trong sách cổ người Dao ghi rõ về các đại hạn, các kiêng kỵ, như trong cuốn sách Dao thân (Kiu Siên); sách Đám cưới và sách Cúng cấp sắc của người Dao đỏ đều kể về lịch sử năm Dần, năm Mão đại hạn hán. Họ đã tích lũy và đúc kết nông lịch trong các năm, thường vào năm Mão (năm con mèo) sẽ xảy ra hạn hán, không có nước, không đủ lương thực ăn nên người Dao mới di cư đi tìm vùng đất mới để định cư.

Hình tượng con mèo trong đời sống văn hóa người Dao đỏ đặc biệt quan trọng nên được các bà, các chị người Dao sáng tạo thêu hình dấu chân con mèo trên chiếc “phả” - chiếc khăn dùng che đầu khi đón con dâu vào nhà chồng. Người Dao đỏ quan niệm con mèo là con vật cùng loài với con hổ - biểu trưng của sức mạnh, của chúa sơn lâm. Bởi vậy, các khăn che đầu của cô dâu được bà chủ gia đình thêu hoa văn hình móng chân mèo với ý nghĩa làm chủ bảo vệ cô dâu trong ngày đón dâu về nhà chồng, đón được con dâu hiền về làm dâu trong gia đình.

Người Dao họ kiêng ngày Mão

Trong cuốn sách xem ngày tốt, xấu để làm các việc trọng của người Dao họ, họ thường chọn ngày mùng 2 tháng 2, mùng 4 tháng 4, mùng 6 tháng 6, mùng 10 tháng 10 và ngày 12 tháng 12 tổ chức thực hành lễ cầu làng (áy lay) cầu cho bản làng bình yên, cầu cho dân làng có nhiều sức khỏe, làm ăn may mắn, nhà nhà và người người có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ông Triệu Văn Thêu, Nghệ nhân Ưu tú cho biết: Người Dao họ tuân thủ rất nghiêm các kiêng kỵ từng ngày, từng tháng, cụ thể như sau: Tháng Giêng có ngày tử (ngày rất xấu) là ngày Tuất và ngày sinh (ngày tốt) là ngày Dậu; tháng 2 ngày tử là ngày Thìn, ngày sinh là ngày Mão; tháng 4 ngày tử là ngày Tỵ, ngày sinh là ngày Thìn; tháng 6 ngày tử là ngày Ngọ, ngày sinh là ngày Tỵ; tháng 11 ngày tử là ngày Mão, ngày sinh là ngày Dần; tháng 12 ngày tử là ngày Dậu, ngày sinh là ngày Thân. Với những ngày tốt, xấu được ghi rõ như vậy nên người Dao họ có lịch kiêng trồng trọt được chủ nhà ghi nhớ, nếu không tuân thủ, gia đình làm ăn thất bát, trồng cây không sống, hoặc có sống cũng không lớn, gieo thóc thóc không mọc, cây không ra quả. Tháng 1 kiêng ngày Tỵ, tháng 2 kiêng ngày Hợi, tháng 3 kiêng ngày Ngọ, tháng 4 kiêng ngày Tý, tháng 5 kiêng ngày Mùi, tháng 6 kiêng ngày Sửu, tháng 7 kiêng ngày Thân, tháng 8 kiêng ngày Dần, tháng 9 kiêng ngày Dậu, tháng 10 kiêng ngày Mão, tháng 11 kiêng ngày Tuất, tháng 12 kiêng ngày Thìn.

Ngoài ra, hình tượng con mèo được ghi chép trong Long Hổ Ca và Đại hiến ca (thuộc Bàn Cổ Ca) do cố nghệ nhân Hoàng Sĩ Lực ở Làng My, xã Xuân Quang (huyện Bảo Thắng) sưu tầm và dịch nghĩa lời ca như sau: “Tháng giêng rắn con hóa làm rồng; tháng hai lợn con vào buồng trong; tháng bảy khỉ con kêu trên cây; tháng tám hổ lang tìm núi đi; tháng chín gà vàng gáy trong lồng; tháng mười mèo con ngủ bên bếp; tháng mười một chó con chạy khắp thôn; tháng mười hai rồng vàng rút về đầm”. Đại hiến ca có câu: “Mặt trời mọc đem phơi ngoài nhà; mặt trời lặn thu về thềm nhà; Tý, Ngọ, Mão, Dậu ngày chợ thị; trang thành gánh nặng đi khỏi nhà”...

Người La Chí quan niệm mùng 3 Tết là ngày con mèo

Đối với người La Chí, họ có nhiều cách để chọn ngày tốt, ngày đẹp, nhưng phổ biến nhất vẫn là cách tính theo 12 con giáp. Tùy vào từng công việc cụ thể như cấy lúa, làm nhà, chăn nuôi, buôn bán, vào nhà mới... họ có cách chọn riêng. Họ quan niệm tháng Giêng là tháng con Hổ, ngày mùng 2 đầu năm mới là ngày con hổ nên người La Chí kiêng không đi xa vì sợ xảy ra tai nạn cho gia chủ.

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Đồng bào La Chí ở Nậm Khánh (Bắc Hà) vẫn duy trì việc trồng bông, dệt vải. Ảnh: Đức Trung (Đài PT - TH tỉnh).

Ngày mùng 3 Tết là ngày con mèo cũng không nên đi đâu vì đây là ngày xấu. Tháng 2 là tháng con mèo, người La Chí kiêng làm các việc lớn vào ngày Sửu, ngày Dần, còn ngày tốt là ngày Rắn. Tháng 3 là tháng con Rồng, họ kiêng tổ chức làm các việc lớn vào ngày Sửu và ngày Dần, ngày đẹp nhất là ngày Rồng. Tháng 4 kiêng ngày Tý, ngày Sửu, ngày tốt nhất là ngày Mão. Trong việc chăn nuôi, người La Chí có cách tính tìm chọn ngày tốt như sau: Tháng 11 gia chủ phải tuyệt đối kiêng ngày con mèo để chọn giống vật nuôi.

Xem tuổi kết hôn cho trai, gái, người La Chí xem tuổi như sau: Người tuổi Mão xung với người tuổi Dậu. Đối với việc trọng làm nhà, người La Chí kiêng tổ chức vào ngày Tý tháng 2, tháng 6, tháng 8 và tháng 11…

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

500 năm giữ lửa nghề đúc đồng giữa lòng Hà Nội

500 năm giữ lửa nghề đúc đồng giữa lòng Hà Nội

Nằm trên bán đảo nhô ra hồ Trúc Bạch (Hà Nội), Ngũ Xã là một trong những làng nghề thủ công tiêu biểu của kinh thành Thăng Long xưa. Trải qua gần 500 năm hình thành và phát triển, làng đúc đồng Ngũ Xã không chỉ lưu giữ kỹ nghệ tinh xảo mà còn góp phần tạo nên nhiều tác phẩm đồng đồ sộ, in dấu trong không gian văn hóa tâm linh Việt Nam.

Lần đầu trong lịch sử Oscar có nữ quay phim chiến thắng

Lần đầu trong lịch sử Oscar có nữ quay phim chiến thắng

Nhà quay phim Autumn Durald Arkapaw đã làm nên lịch sử tại Oscar khi trở thành người phụ nữ đầu tiên giành giải Quay phim xuất sắc nhất với bộ phim "Sinners". Chiến thắng của cô đánh dấu bước tiến quan trọng của phụ nữ trong lĩnh vực quay phim vốn lâu nay do nam giới thống trị.

Chiêm ngưỡng hơn 200 tác phẩm hội họa kinh điển thế giới dưới định dạng số

Chiêm ngưỡng hơn 200 tác phẩm hội họa kinh điển thế giới dưới định dạng số

Triển lãm kỹ thuật số “Bóng hình em, vần thơ anh” (Her Soul, His Verse) đang diễn ra tại Trung tâm Nghệ thuật đương đại Vincom (VCCA), đưa khán giả chiêm ngưỡng hơn 200 tác phẩm hội họa tiêu biểu của trường phái Tiền Raphael dưới định dạng số, tạo nên không gian nghệ thuật giàu biểu tượng và cảm hứng thi ca.

Nhà sàn bê tông - Giá trị truyền thống trong diện mạo mới

Nhà sàn bê tông - Giá trị truyền thống trong diện mạo mới

Trước sự khan hiếm của vật liệu gỗ tự nhiên và sự thay đổi của đời sống hiện đại, nhiều gia đình vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã lựa chọn xây dựng nhà sàn bê tông. Không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, những ngôi nhà này vẫn giữ được kiến trúc truyền thống, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa của các dân tộc.

Nghề sáng tạo phía sau sân khấu

Nghề sáng tạo phía sau sân khấu

Đằng sau mỗi tiết mục ca múa ấn tượng trên sân khấu, bên cạnh nỗ lực của diễn viên là tâm huyết của người biên đạo. Họ là người đứng phía sau, miệt mài ấp ủ và chăm chút từng động tác, sắp xếp đội hình, lựa chọn âm nhạc, ánh sáng, trang phục… để tất cả hòa quyện thành một tổng thể hài hòa, tạo nên những tác phẩm giàu cảm xúc, chạm tới người xem.

Cung điện thế kỷ 15 ở Venice trở thành không gian triển lãm nghệ thuật Việt Nam

Cung điện thế kỷ 15 ở Venice trở thành không gian triển lãm nghệ thuật Việt Nam

Sau hơn 1 năm cải tạo và trùng tu, cung điện lịch sử Ca' Giustinian Faccanon tại Venice (Italy) đã chính thức mở cửa trở lại. Điều đặc biệt là không gian này sẽ trở thành địa điểm tổ chức triển lãm nghệ thuật Việt Nam trong khuôn khổ Venice Art Biennale 2026 - một trong những sự kiện nghệ thuật danh giá.

Tình yêu Tổ quốc trong các tác phẩm đoạt Giải thưởng Văn học - Nghệ thuật tỉnh

Tình yêu Tổ quốc trong các tác phẩm đoạt Giải thưởng Văn học - Nghệ thuật tỉnh

Đi qua những cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, tình yêu Tổ quốc vẫn luôn là ngọn lửa rực cháy trong tâm khảm những người nghệ sĩ. Tại Giải thưởng Văn học - Nghệ thuật tỉnh năm 2025, một lần nữa, tình yêu Tổ quốc được khẳng định mạnh mẽ. Đó là sự kết nối giữa quá khứ hào hùng và hiện tại kiên trung, được các tác giả tái hiện bằng tất cả sự trân trọng, lòng biết ơn và ý thức gìn giữ giá trị thiêng liêng của dân tộc.

fb yt zl tw