Người thắp lửa di sản khắp nôm

LCĐT - Nghệ nhân ưu tú Hoàng Thị Quản, người Tày thôn Làn 1, xã Khánh Yên Trung (huyện Văn Bàn) từ lâu là người thầy truyền lửa, phổ biến di sản văn hóa phi vật thể khắp nôm trong cộng đồng. Gần 40 năm góp phần trao truyền và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể người Tày trên địa bàn, bà đã dìu dắt, hướng dẫn hơn 200 học viên thông thạo các làn điệu khắp nôm và các bài múa dân gian.

Bà Hoàng Thị Quản và các thành viên Câu lạc bộ Khắp nôm Khánh Yên Trung trong buổi luyện tập.
Bà Hoàng Thị Quản và các thành viên Câu lạc bộ Khắp nôm Khánh Yên Trung trong buổi luyện tập.

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống cách mạng, giàu bản sắc văn hóa các dân tộc, đặc biệt là văn hóa dân tộc Tày, bà được truyền thụ mạch nguồn văn hóa từ mẹ, bà qua lời ru, câu hát ngày thường và ngày hội. Lớn lên, bà rất thích hát nôm, bởi ca từ khắp nôm rất gần gũi với đời thường, dễ thuộc, dễ nhớ. Từ năm 1980, với cương vị là Phó Bí thư Chi đoàn thôn, bà đã tập hợp đoàn viên, thanh niên thành lập đội văn nghệ của thôn.

Năm 1992, là Chi hội trưởng phụ nữ thôn, bà đã vận động chị em thành lập đội văn nghệ do chính bà trực tiếp hướng dẫn. Mỗi năm, đội văn nghệ duy trì từ 10 đến 15 thành viên. Lúc đầu, bà dạy chị em các bài nôm cổ và múa then, thời gian luyện tập chủ yếu vào buổi tối. Việc tập luyện rất khó khăn vì bận con nhỏ, việc nhà nhưng với lòng nhiệt tình, các chị em say mê luyện tập đến khuya mới nghỉ. Sau thời gian ngắn, đội đã tập luyện được 10 tiết mục để biểu diễn cho bà con xem vào dịp Quốc khánh 2/9. Năm 2004, làm Phó Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Khánh Yên Trung, bà tiếp tục vận động chị em, chủ động phối hợp với các đoàn thể thành lập đội văn nghệ của xã, thường xuyên biểu diễn phục vụ bà con. Năm 2012, giữ chức Bí thư Chi bộ thôn Làn 1, xã Khánh Yên Trung, thực hiện chủ trương của huyện, bà Quản đã chuyển đội văn nghệ, thành lập câu lạc bộ khắp nôm. Lúc đầu chỉ có 5 - 6 chị em, sau tăng lên 12 thành viên, trong đó có 1 nam giới, chủ yếu là người cao tuổi đã có vốn về khắp nôm cổ. Câu lạc bộ thành lập, mọi người tích cực tập luyện và sẵn sàng tham gia phục vụ các hoạt động cộng đồng.

Dưới sự hướng dẫn của bà Quản, các đội đã hoạt động thành nền nếp, tích cực giao lưu giữa các bản trong xã và đặc biệt câu lạc bộ còn được mời tham gia biểu diễn trong các chương trình của huyện. Đội văn nghệ đã chủ động đăng ký tham gia với các xã bạn như Khánh Yên Thượng, Chiềng Ken, Võ Lao… khi những xã này tổ chức các lễ hội.

Bà đã vận động chị em kết nối với trường tiểu học và THCS của xã để dạy học sinh các làn điệu khắp nôm ngoài giờ học; tổ chức ngay tại bản cho thiếu niên, thanh niên vào buổi tối. Năm 2015, câu lạc bộ đi tham quan, học tập tại thị xã Sa Pa, được mời giao lưu 3 tiết mục múa biểu diễn tại Nhà văn hóa dân tộc khu Hàm Rồng, được du khách cổ vũ nhiệt tình. Tháng 5/2017, câu lạc bộ tham gia biểu diễn giao lưu tại chợ đêm Bắc Hà 2 tiết mục và tạo được ấn tượng cho du khách. Trong quá trình truyền dạy, bà đã hướng dẫn nhiều thế hệ học sinh biết hát làn điệu nôm Tày, múa Then, sáng tác và chép được nhiều bài hát cổ để lưu truyền lại cho các thế hệ sau.

Người thắp lửa di sản khắp nôm ảnh 2
Truyền dạy khắp nôm cho học sinh.

Trong dịp hè, học sinh đến tham gia câu lạc bộ và tập luyện một số tiết mục phục vụ lễ khai giảng năm học mới. Bà được mời trực tiếp truyền dạy hát nôm tại Trường THCS xã Khánh Yên Trung trong các tiết học ngoài giờ với 6 buổi học, đã truyền dạy hơn 20 bài khắp nôm với hơn 200 học sinh tham gia. Năm 2019, bà được Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam mời làm giảng viên truyền dạy 30 bài khắp nôm, 7 bài múa truyền thống của dân tộc cho hơn 30 học viên…

Trong suốt thời gian sưu tầm, truyền dạy và phổ biến vốn văn hóa, văn nghệ dân gian, bà đã dành thời gian sưu tầm làn điệu khắp nôm và sáng tác, ghi chép, biên soạn, dịch hơn 100 bài; sưu tầm và truyền dạy 14 điệu múa dân gian: Múa Then, múa còn, múa xúc tép, múa kiếm, múa bát…

Ghi nhận những thành tích và cống hiến của bà trong suốt chặng đường phát huy giá trị di sản trong cộng đồng, cấp ủy đảng, chính quyền địa phương đã tặng nhiều giấy khen, bằng khen. Đặc biệt, vừa qua bà được Chủ tịch nước phong tặng Nghệ nhân ưu tú, phần thưởng vinh dự và cao quý nhất dành cho cá nhân có nhiều cống hiến xuất sắc trong gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Ấn tượng Lào Cai Fashion Show mùa 3: “Mây ngàn kể chuyện” - Sân chơi nghệ thuật ý nghĩa dành cho thiếu nhi dịp hè

Ấn tượng Lào Cai Fashion Show mùa 3: “Mây ngàn kể chuyện” - Sân chơi nghệ thuật ý nghĩa dành cho thiếu nhi dịp hè

Tối 06/6, tại sân khấu Quảng trường Phố đi bộ Đinh Lễ (phường Lào Cai), Trung tâm Văn hóa, Nghệ thuật và Thể thao tỉnh Lào Cai phối hợp với Trung tâm nghệ thuật Sky (Sky Art Center) tổ chức chương trình Lào Cai Fashion Show mùa 3 với chủ đề “Mây ngàn kể chuyện".

Đặc sắc đêm giao lưu Việt - Ấn mở màn Festival Yoga Sa Pa 2026

Đặc sắc đêm giao lưu Việt - Ấn mở màn Festival Yoga Sa Pa 2026

Tối 06/6, tại sân Quần, phường Sa Pa, đã diễn ra Đêm giao lưu văn nghệ Việt Nam - Ấn Độ với chủ đề “Yoga Sa Pa - Bản hòa ca giữa ngàn mây”. Đây là hoạt động mở màn đặc sắc trong chuỗi sự kiện hưởng ứng Ngày Quốc tế Yoga lần thứ 12 (21/6/2026), tạo không khí sôi động trước sự kiện Yoga quy mô lớn sẽ diễn ra vào ngày 07/6 tại Sa Pa - điểm đến được mệnh danh là “Nơi gặp gỡ đất trời”.

Tiếng vọng biển khơi từ những mảng màu

Tiếng vọng biển khơi từ những mảng màu

Sinh năm 1963, họa sĩ Nguyễn Đình Thi - Chi hội trưởng Chi hội Mỹ thuật Việt Nam tỉnh, nguyên Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật tỉnh Yên Bái (trước hợp nhất) đã có hai lần được đặt chân đến Quần đảo Trường Sa vào năm 2017 và năm 2023. Từ những trải nghiệm thực tế nơi đầu sóng ngọn gió, ông đã tái hiện chân thực và sống động hình tượng người lính hải quân qua các tác phẩm hội họa của mình.

Cô bé 11 tuổi và tập thơ “Bác sách bụng to”

Cô bé 11 tuổi và tập thơ “Bác sách bụng to”

Vượt qua 146 tác phẩm dự thi ở vòng loại, bản thảo tập thơ “Bác sách bụng to” của Vũ Ngọc Diệp (học sinh lớp 5, Trường Tiểu học Lê Văn Tám, phường Lào Cai) đã xuất sắc lọt vào Top 10 chung khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn năm 2026. Vũ Ngọc Diệp cũng là 1 trong 4 tác giả thiếu nhi nhỏ tuổi nhất góp mặt trong cuộc thi năm nay.

Dẻo thơm bánh nẳng Đông Cuông

Dẻo thơm bánh nẳng Đông Cuông

Từ những tàu lá rừng, hạt nếp thơm và nước tro vàng được chắt lọc bằng kinh nghiệm truyền đời, người Tày Khao ở Đông Cuông vẫn bền bỉ gìn giữ nghề làm bánh nẳng truyền thống. Mỗi chiếc bánh không chỉ là món ăn dân dã gắn với đời sống thường nhật và các dịp lễ, mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Lào Cai đứng đầu cả nước về số lượng tập thể, cá nhân điển hình tại Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” năm 2026

Lào Cai đứng đầu cả nước về số lượng tập thể, cá nhân điển hình tại Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” năm 2026

Sáng 02/6, tại Hà Nội, Bảo tàng Hồ Chí Minh đã tổ chức khai mạc Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” năm 2026. Tại sự kiện này, tỉnh Lào Cai vinh dự là địa phương đứng đầu cả nước về số lượng tập thể, cá nhân điển hình tiên tiến được lựa chọn tham dự.

Đông đảo tăng ni, phật tử dự Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 tại chùa Tùng Lâm Ngọc Am

Đông đảo tăng ni, phật tử dự Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 tại chùa Tùng Lâm Ngọc Am

Sáng 31/5, tại chùa Tùng Lâm Ngọc Am (phường Yên Bái), Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Lào Cai trang trọng tổ chức Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 - Dương lịch 2026. Đại lễ thu hút đông đảo tăng ni, phật tử và Nhân dân địa phương tham dự, trong không khí trang nghiêm, thành kính và đoàn kết của cộng đồng Phật giáo trên địa bàn.

Số hóa trong bảo tồn văn hóa dân tộc Dao

Số hóa trong bảo tồn văn hóa dân tộc Dao

Lào Cai là địa phương giàu bản sắc văn hóa với nhiều di sản truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số. Trong dòng chảy chuyển đổi số, nhiều nghi lễ, dân ca nghi lễ của người Dao đang được sưu tầm, số hóa và lan tỏa trên các nền tảng trực tuyến, mở ra hướng đi mới trong bảo tồn, phát huy di sản trước nguy cơ mai một theo thời gian.

Gìn giữ văn hóa Mường ở Quy Mông

Gìn giữ văn hóa Mường ở Quy Mông

Đồng bào dân tộc Mường ở xã Quy Mông sinh sống tập trung chủ yếu tại thôn Hợp Thành và rải rác tại một số thôn lân cận. Những năm qua, cùng với phát triển kinh tế, cấp ủy, chính quyền và người dân nơi đây luôn chú trọng gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Mường để bản sắc văn hóa không bị mai một.

Từ nhịp sống thôn bản đến khát vọng lan tỏa bản sắc văn hóa quê hương

Từ nhịp sống thôn bản đến khát vọng lan tỏa bản sắc văn hóa quê hương

Trong không khí rộn ràng của Lễ khai mạc Tuần du lịch Ninh Bình 2026, sự xuất hiện của các nghệ nhân và những hạt nhân văn nghệ tiêu biểu đến từ các xã, phường (Văn Chấn, Quy Mông, Thác Bà, Nghĩa Lộ) của vùng đất biên cương Lào Cai đã mang đến một sắc thái đầy ấn tượng, với những màn trình diễn độc đáo, đậm đà bản sắc các dân tộc Mông, Dao, Tày, Thái. 

fb yt zl tw