“Gỡ vướng” cho các doanh nghiệp khai thác cát, sỏi

Bài cuối: Đừng để doanh nghiệp... “tự bơi”

Mai Dương - Phạm Vũ Sơn

21/08/2023 19:52

Theo tìm hiểu của phóng viên, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng khó khăn trong bố trí các bãi tập kết cát, sỏi sau khai thác, nguyên nhân lớn nhất là việc quy hoạch điểm mỏ khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng không gắn với quy hoạch các khu vực tập kết, bãi chứa hoặc các khu vực phụ trợ khác hoặc thiếu cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng bãi tập kết phù hợp.

Ông Nguyễn Công Chiểu, đại diện Doanh nghiệp tư nhân Nguyễn Công Chiểu cho biết, nguyên nhân khiến doanh nghiệp của ông không thể xây dựng được bãi tập kết là khi tổ chức thủ tục cấp phép mỏ, các cơ quan nhà nước chỉ cấp ranh giới, tọa độ khu vực khai thác (khu vực mỏ dài 7 km dọc lòng sông Hồng) mà không gắn với quy hoạch các khu vực tập kết, bãi chứa hoặc các khu vực phụ trợ khác ở 2 bên bờ sông.

Cơ bản, doanh nghiệp khai thác cát, sỏi trên sông Chảy, sông Hồng thường gặp khó khăn tương tự.

Lý giải nguyên nhân không thể thực hiện việc gắn quy hoạch các bãi tập kết trong giai đoạn quy hoạch mỏ, ông Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Sở Giao thông vận tải - Xây dựng cho biết: Do lúc này cơ quan chức năng chưa xác định được tiềm năng, hiệu quả kinh tế của mỏ. Mà việc quy hoạch vị trí các bến, bãi được thực hiện ở bước lập dự án đầu tư sau khi mỏ đã được cấp quyền khai thác. Việc quy hoạch mỏ khoáng sản không gắn với quy hoạch các khu vực tập kết vật liệu dẫn tới quy hoạch sử dụng đất làm bãi tập kết cũng không phù hợp, rất khó khăn cho việc thuê đất để làm bến, bãi tập kết.

Còn theo ông Nguyễn Văn Quang, Trưởng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Bảo Thắng, quy định của khoản 3 Điều 62 Luật Đất đai 2013 thì các dự án khai thác làm vật liệu thông thường (đá, cát, sỏi…) không thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất mà phải tự thỏa thuận đền bù, giải phóng mặt bằng và dự án khai thác khoáng sản có thời gian thực hiện dự án khai thác ngắn, chưa cập nhật quy hoạch sử dụng đất thời kỳ 2021 - 2030, do đó các doanh nghiệp gặp khó khăn trong thực hiện thủ tục về đất đai đối với bãi tập kết.

Nhiều điểm mỏ, doanh nghiệp chỉ được cấp phép khai thác khu vực dưới lòng sông, suối mà không được cấp phép bãi tập kết trên bờ nên khi đi vào khai thác họ phải tự thỏa thuận mua hoặc thuê lại đất của các hộ ven sông, suối để lập bãi tập kết.

Ông Nguyễn Văn Quang, Trưởng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Bảo Thắng.

Từ đây cho thấy, việc làm thủ tục thuê đất đối với các khu vực bãi tập kết trở thành một vòng luẩn quẩn bởi quá nhiều thủ tục. Cụ thể, sau khi doanh nghiệp trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản mới sang bước cấp giấy phép thăm dò (đối với mỏ chưa thăm dò) để xác định trữ lượng mỏ. Sau khi có trữ lượng được phê duyệt thì chuyển sang bước lập dự án và từ bước này mới đi lo thủ tục đưa bãi tập kết vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để cấp chủ trương đầu tư dự án với diện tích bao gồm cả khu vực khai thác và phụ trợ. Tiếp đến làm thủ tục chuyển mục đích, thỏa thuận bồi thường giải phóng mặt bằng, thuê đất… lòng vòng mất vài năm, lúc này nhiều mỏ đã hết hạn giấy phép khai thác. Vì thủ tục, hồ sơ, trình tự thu hồi, chuyển đổi mục đích sử dụng đất phải được HĐND tỉnh thông qua, gần như 100% diện tích công trình phụ trợ phải tự thỏa thuận nên mất nhiều thời gian và thủ tục pháp lý phức tạp, phải qua nhiều khâu, nhiều cơ quan…

*Quy hoạch các điểm mỏ cát, sỏi dưới sông chưa đồng bộ với quy hoạch các khu vực tập kết ở trên bờ.*

Có doanh nghiệp muốn có bãi tập kết ngay sau khi mỏ được cấp phép thì phải thỏa thuận mua hoặc thuê đất của dân (đất nông nghiệp, đất thổ cư… đây không phải quy hoạch khu vực tập kết vật liệu). Nhưng Luật Đất đai năm 2013 quy định doanh nghiệp chỉ được sử dụng đất đúng mục đích nên việc doanh nghiệp tự thuê, mua (nhận chuyển nhượng) đất nông nghiệp, đất thổ cư làm bãi tập kết sẽ trái quy định. Điều này vừa gây khó khăn cho doanh nghiệp khi muốn tổ chức khai thác thì phải có điểm tập kết và nếu đi thuê đất làm bãi tập kết thì sẽ vi phạm các quy định của Luật Khoáng sản, Luật Đất đai, Luật Giao thông đường thủy nội địa…

Theo đại diện Sở Tài nguyên và Môi trường, các cơ quan chuyên môn cũng như chính quyền địa phương đã vào cuộc để tìm giải pháp gỡ khó cho doanh nghiệp nhưng do các quy định của pháp luật liên quan đến đất đai, khoáng sản còn nhiều bất cập. Trước mắt, các cơ quan chuyên môn đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét về chính sách đặc thù cho phép đơn vị khai thác khoáng sản được sử dụng các mặt bằng đất bãi ven sông thuộc Nhà nước quản lý, hiện nay chưa phù hợp quy hoạch không làm được thủ tục thuê đất, thì cho phép doanh nghiệp sử dụng nhưng phải nộp tiền thuê đất hằng năm.

Về lâu dài, sau này khi cấp phép các mỏ mới thì UBND cấp huyện, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phối hợp ngay từ khi lập quy hoạch khoáng sản cần đồng bộ với quy hoạch chuyên ngành: Quy hoạch khoáng sản; quy hoạch đất; quy hoạch bến, bãi tập kết trên bờ; quy hoạch bến thủy nội địa. “Bên cạnh đó, đề nghị UBND các huyện, thị xã, thành phố thực hiện thủ tục thu hồi quỹ đất chưa sử dụng do UBND cấp xã quản lý để có quỹ đất, trên cơ sở đó đề xuất vào dự án làm căn cứ điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và thu hồi, chuyển mục đích và cho doanh nghiệp thuê đất theo quy định” - cũng theo đại diện Sở Tài nguyên và Môi trường cho biết.

Những vướng mắc trong việc bố trí các bãi tập kết cát, sỏi sau khai thác đặt ra rất cấp bách. Doanh nghiệp thì lo lắng và sốt sắng tìm hướng giải quyết, tuy nhiên nếu không có sự vào cuộc của cơ quan chức năng và chính quyền các cấp thì không thể giải quyết được.