Về xã Trấn Yên trong những ngày đầu năm 2026, đâu đâu cũng bắt gặp những bãi dâu xanh mướt, tiếng kéo né của kén tằm lách cách vang lên trong từng nếp nhà. Ít ai có thể ngờ rằng nơi đây từng là vùng tâm lũ, chịu ảnh hưởng nặng nề của cơn bão số 10 năm 2025, khiến nhiều diện tích dâu bị vùi lấp trong bùn đất, nhiều nhà nuôi tằm hư hỏng, sinh kế của người dân có lúc đứng trước muôn vàn khó khăn.
Sau lũ, với sự vào cuộc kịp thời của chính quyền địa phương, nhiều chương trình hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai đã được triển khai. Người dân được hướng dẫn phục hồi vườn dâu, hỗ trợ về khoa học - kỹ thuật, từng bước khôi phục sản xuất để những lứa tằm cuối năm lại lên né đúng kỳ.
Gặp chị nông dân đang thoăn thoắt hái từng lá dâu trên cánh đồng thôn Lan Đình, hỏi thăm nhà bà Nguyễn Thị Lan - hộ nuôi tằm lớn ở địa phương, chị vui vẻ chỉ tay về phía ngôi nhà cao, xung quanh là vườn cây xanh tốt. Từ khu trại, người phụ nữ chừng 60 tuổi, dáng người dong dỏng cao, bước nhanh ra, trên tay là thúng lá dâu đã được thái nhỏ.
Câu chuyện về việc ươm tằm giống, chăm tằm tơ như thế nào, từng loại bệnh tằm và cách phòng tránh ra sao… thực sự cuốn hút chúng tôi.
Bà Lan bảo, để chuẩn bị cho vụ tằm mới, trước tiên gia đình giặt nong né, rửa và xếp dọn lại nhà tằm, phun thuốc khử trùng từ nong, giá tằm, nhà tằm. Trước đây, các hộ dân chủ yếu nuôi tằm trên nong đan bằng tre, nứa, sau đó chuyển sang nuôi tằm dưới nền nhà, do diện tích nuôi nhỏ hẹp, khó chăm sóc, khó dọn vệ sinh nên tằm dễ mắc bệnh. Khoảng 5 năm trở lại đây, nhiều hộ dân chuyển từ nuôi tằm dưới nền nhà sang áp dụng mô hình nuôi tằm trên giàn khay trượt, vừa tiết kiệm được diện tích làm nhà tằm, hạn chế dịch bệnh, vừa tăng được năng suất, chất lượng kén tằm.
"Trước kia, chúng tôi nuôi tằm chủ yếu trên sàn nhà nên tốn nhiều diện tích, công lao động và tằm dễ bị bệnh. Mỗi năm chỉ thu về khoảng 60 - 70 triệu đồng. Hiện nay, áp dụng khay trượt giúp gia đình giảm công lao động, tằm ít bệnh mà năng suất kén cao, vòng tằm tăng lên. Nhà tôi có 2 mẫu trồng dâu, 2 nhà nuôi tằm lớn, mỗi năm thu hoạch gần 1,5 tấn kén, đem lại thu nhập trên 250 triệu đồng" - bà Nguyễn Thị Lan cho biết.
Năm 2018, gia đình chị Nguyễn Thị Phương ở thôn Báo Đáp tham gia chuỗi liên kết của Hợp tác xã Dâu tằm tơ Việt Thành. Chị cùng gia đình mạnh dạn chuyển đổi toàn bộ diện tích đất trồng lúa và đất soi bãi sang trồng dâu, đồng thời thuê thêm đất của các hộ dân trong xã. Đến nay, gia đình chị đã mở rộng diện tích lên 18 sào dâu lấy lá nuôi tằm; mỗi năm thu được khoảng 700 - 800 kg kén, mang lại nguồn thu trên 180 triệu đồng.
Chị Phương chia sẻ: “Muốn nuôi tằm đạt hiệu quả cao thì phải bảo đảm hai yếu tố then chốt là giống và an toàn sinh học. Trước hết, giống tằm phải được lấy từ cơ sở uy tín, tằm con khỏe mạnh, không mang mầm bệnh; nếu giống đã hỏng ngay từ đầu thì dù chăm sóc thế nào cũng khó đạt hiệu quả. Tiếp đó là quy trình trồng dâu, chăm tằm phải bảo đảm an toàn. Nhà tằm luôn được che chắn, phòng tránh các loài sinh vật chích hút gây hại. Sau mỗi lứa tằm, nhà nuôi đều được vệ sinh kỹ lưỡng; dàn né được khò lửa rồi rửa lại bằng nước khử trùng. Với vườn dâu, phân bón phải được bón trước khi hái khoảng một tháng để phân tan hết rồi mới thu hái. Nếu trồng dâu không đúng kỹ thuật, dư lượng phân cao thì dù tằm vẫn lớn, đến khi làm kén sẽ dễ bị óp, năng suất và chất lượng thấp, giá bán cũng không cao.”
Những cánh đồng dâu màu mỡ và xanh ngát ở xã Trấn Yên đang trải dài khắp các vùng bờ bãi ven sông Hồng từ các thôn Tân Đồng, Báo Đáp, Đào Thịnh… nay còn được mở rộng trên cả vùng đất ngay dưới những chân núi, ngọn đồi, dọc bãi bờ ven suối ở các thôn vùng sâu, vùng cao.
Với giá kén tằm ổn định, lại được chính quyền địa phương động viên khuyến khích, hỗ trợ giống, vốn, kỹ thuật nên người dân đã tích cực chuyển đổi đất lúa, đất gò bãi kém hiệu quả, sang trồng dâu nuôi tằm.
Bà Nguyễn Thị Tuyết Nga - Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội Nông dân xã Trấn Yên chia sẻ: Địa phương có trên 700 ha dâu, trong đó diện tích trồng mới hàng năm đều tăng khoảng trên 50ha, đến nay toàn xã có trên 1.085 hộ trồng dâu, nuôi tằm; 6 hợp tác xã, 79 tổ hợp tác với 617 thành viên đang hoạt động trong lĩnh vực trồng dâu, nuôi tằm. Đồng thời, địa phương có 17 cơ sở nuôi tằm con tập trung và 1.064 hộ có nhà nuôi tằm lớn, doanh thu hàng năm từ kén tằm đạt trên 200 tỷ đồng. Thế nên, không phải mình con tằm "lột xác nhả tơ" thôi đâu mà đời sống người dân địa phương cũng được thay da đổi thịt nhờ nghề này mấy chục năm qua".
Giờ đây, cây dâu - con tằm đã và đang đóng góp tích cực vào thành quả nông thôn mới, mang lại sự phồn thịnh, trù phú cho những làng quê của xã Trấn Yên.
