Dịch lan rộng, nguy cơ xâm nhiễm vào Việt Nam gia tăng
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ về tình hình dịch bệnh Lở mồm long móng serotype SAT1 và các biện pháp chủ động ngăn chặn xâm nhập vào Việt Nam. Theo đó, bệnh ;ở mồm long móng (LMLM) là bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới, xuyên châu lục gây ra bởi loài vi rút thuộc họ Picornaviridae, giống Aphthovirus trên nhiều loài động vật móng guốc chẵn như trâu, bò, lợn, dê, cừu, hươu, nai.
Hiện nay, bệnh LMLM đã xuất hiện tại tất cả các châu lục trên thế giới. Vi rút gây bệnh có 7 tuýp huyết thanh (serotype) là: A, O, C, Asia 1, SAT 1, SAT 2, SAT 3. Trong đó, serotype O lưu hành phổ biến trên toàn cầu, serotype A gây ra một số ổ dịch tại Châu Á và Châu Phi, serotype Asia 1 gây ra dịch lẻ tẻ tại Châu Á, serotype C không được phát hiện từ năm 2004, các serotype SAT1, SAT2, SAT3 lưu hành chủ yếu tại Châu Phi. Trong quần thể gia súc cảm nhiễm chưa có miễn dịch phù hợp, tỷ lệ mắc bệnh có thể rất cao lên đến 100%; tỷ lệ chết thường thấp ở gia súc trưởng thành, khoảng 1-5%, nhưng có thể cao ở con non như bê, nghé, cừu non, lợn con, từ 20% hoặc cao hơn, chủ yếu do viêm cơ tim, suy tim cấp.
Tại Việt Nam, 03 serotype đã được phát hiện là O, A và Asia1. Cụ thể serotype Asia1 xuất hiện lần đầu tiên năm 2005 và tồn tại đến năm 2008; serotype A gây ra các ổ dịch vào năm 2004 và giai đoạn 2015-2017; trong khi serotype O lưu hành phổ biến nhất tại nước ta. Từ năm 2020 đến nay, Việt Nam đã có 04 chủng vi rút LMLM serotype O lưu hành gồm O/ME-SA/PanAsia, O/ME- SA/Ind2001e, O/SEA/Mya-98 và O/Cathay, trong đó phần lớn các ổ dịch LMLM trên gia súc do vi rút O/ME-SA/Ind2001e gây ra.
Vi rút LMLM serotype SAT1 chủ yếu lưu hành ở tiểu vùng Sahara của Châu Phi với 13 chủng (topotype) khác nhau và được ký hiệu từ SAT1/I đến SAT1/XIII.
Vi rút LMLM serotype SAT1 thường gây nhiễm trên cừu, dê và trâu rừng. Tuy nhiên, theo báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), vi rút LMLM serotype SAT1 đã xuất hiện tại Iraq từ tháng 3/2025, sau đó tiếp tục được báo cáo tại nhiều nước khu vực Trung Đông và Tây Á như: Bahrain, Iran, Israel, Kuwait, Lebanon, Ai Cập, Cộng hòa Síp, Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan.
Đặc biệt, từ đầu tháng 4/2026, Trung Quốc đã thông báo lần đầu tiên phát hiện 219 ca bệnh trên bò nhiễm vi rút LMLM serotype SAT1 topotype I tại 02 tỉnh Cam Túc và Tân Cương.
Tại Việt Nam, vi rút LMLM serotype SAT1 chưa được ghi nhận. Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định nguy cơ xâm nhiễm là rất lớn, đặc biệt thông qua hoạt động vận chuyển trái phép động vật qua biên giới, cửa khẩu, đường mòn, lối mở.
Đáng lưu ý, các loại vắc xin LMLM hiện đang lưu hành trong nước chỉ có khả năng bảo hộ với các chủng serotype O, A và Asia1, chưa có hiệu quả đối với serotype SAT1. Vì vậy, trường hợp xâm nhập vào nước ta sẽ ảnh hưởng rất lớn sự phát triển của ngành chăn nuôi trâu bò, gây thiệt hại lớn về kinh tế nếu không chủ động ngăn chặn và ứng phó kịp thời.
Triển khai đồng bộ giải pháp, tăng cường kiểm soát từ biên giới đến nội địa
Trước nguy cơ trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo triển khai hàng loạt biện pháp nhằm ngăn chặn từ sớm, từ xa. Trong đó, trọng tâm là tăng cường giám sát, phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh tại cơ sở chăn nuôi, đặc biệt ở khu vực biên giới; Tăng cường kiểm soát vận chuyển, ngăn chặn buôn lậu gia súc và sản phẩm động vật tại khu vực biên giới, địa bàn trung chuyển, chợ đầu mối, cơ sở thu gom, mua bán, giết mổ gia súc.
Bộ phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng thú y với công an, bộ đội biên phòng, quản lý thị trường và chính quyền địa phương trong việc ngăn chặn vận chuyển trái phép động vật, sản phẩm động vật qua biên giới.
Đặc biệt, yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người chăn nuôi thực hiện chăn nuôi an toàn sinh học; không mua bán, sử dụng gia súc không rõ nguồn gốc. Đồng thời, các địa phương phải chủ động xây dựng kịch bản ứng phó, chuẩn bị đầy đủ nhân lực, vật tư, hóa chất, kinh phí để xử lý khi có tình huống phát sinh.
Đồng thời, chủ động xây dựng kế hoạch ứng phó ổ dịch bệnh do vi rút LMLM serotype SAT1 gây ra, dự trù kinh phí, vật tư, hóa chất, nhân lực, phương tiện phục vụ công tác giám sát, lấy mẫu, xử lý ổ dịch và các hoạt động phòng, chống dịch khác; Giao cơ quan chuyên môn chăn nuôi và thú y địa phương thường xuyên thực hiện đánh giá nguy cơ nhiễm vi rút LMLM trên địa bàn, trong đó có nguy cơ vi rút LMLM serotype SAT1 xâm nhập.
Ở cấp trung ương, Bộ đề nghị Chính phủ giao các đơn vị chuyên môn triển khai giám sát chủ động, nghiên cứu, nhập khẩu khẩn cấp vắc xin phù hợp, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu, sản xuất vắc xin phòng bệnh LMLM serotype SAT1 trong nước. Xây dựng kế hoạch, phương án giám sát, ứng phó, bảo vệ động vật hoang dã cảm nhiễm với mầm bệnh LMLM, nhất là tại các khu vực rừng, vùng đệm, khu bảo tồn, vườn quốc gia và địa bàn có nguy cơ cao; Phối hợp với các lực lượng chức năng ở trung ương và địa phương để tăng cường kiểm soát vận chuyển, buôn bán động vật, sản phẩm động vật qua biên giới, tại cửa khẩu, chợ đầu mối, cơ sở giết mổ và các địa bàn nguy cơ cao.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương phối hợp chặt chẽ trong kiểm soát biên giới, xử lý nghiêm các hành vi vận chuyển trái phép động vật, đồng thời bảo đảm nguồn lực tài chính và dự trữ quốc gia để chủ động ứng phó với dịch bệnh trong tình huống khẩn cấp.
Đặc biệt, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, nhất là các địa phương biên giới, địa phương có tổng đàn gia súc lớn: chủ động bố trí nguồn lực, tổ chức giám sát, lấy mẫu, xét nghiệm, phát hiện sớm; tăng cường kiểm soát vận chuyển, giết mổ, buôn bán động vật, sản phẩm động vật; tổ chức vệ sinh, tiêu độc khử trùng môi trường, tiêm phòng theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn; (iv) chuẩn bị sẵn sàng nhân lực, vật tư, kinh phí, kịch bản ứng phó khi phát hiện vi rút xâm nhập hoặc phát sinh ổ dịch.
Bộ kiến nghị Chính phủ cho phép Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành Kế hoạch ứng phó với nguy cơ xâm nhập vi rút LMLM serotype SAT1 vào Việt Nam; chỉ đạo triển khai giám sát chủ động trên phạm vi quốc gia tại các khu vực, địa bàn, đối tượng nguy cơ cao; tổ chức nhập khẩu khẩn cấp vắc xin phù hợp, kiểm nghiệm, khảo nghiệm, đánh giá và hướng dẫn sử dụng theo quy định pháp luật, đáp ứng yêu cầu phòng, chống dịch bệnh trong tình huống cấp bách; nghiên cứu, đề xuất nhiệm vụ khoa học và công nghệ về chẩn đoán, giám sát, giải trình tự gen, đánh giá miễn dịch và nghiên cứu, sản xuất vắc xin phòng bệnh LMLM serotype SAT1 trong nước.
Đồng thời, giao Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát, tham mưu bố trí kinh phí, đồng thời nghiên cứu bổ sung nguồn dự trữ quốc gia đối với vắc xin LMLM và các vật tư, hóa chất, sinh phẩm cần thiết để chủ động ứng phó trong tình hình mới.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục chỉ đạo các đơn vị thuộc Bộ, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương để triển khai đồng bộ các giải pháp phòng ngừa, giám sát, kiểm soát, ứng phó theo đúng quy định pháp luật; bảo đảm chủ động, kịp thời, hiệu quả, không để bị động, bất ngờ.
