Vân Sam là đỉnh núi thuộc địa phận của xã Trung Lèng Hồ (huyện Bát Xát cũ) nay là xã Mường Hum của tỉnh Lào Cai. Chuyến đi này tôi coi đó là một cuộc trải nghiệm để thoả mãn đam mê chinh phục độ cao và khám phá thiên nhiên của mình. Khoác balo, siết chặt dây giày, tôi biết mình đang muốn chạm tay vào hơi thở của sự sống đích thực. Có những hành trình không đo bằng cây số, mà đo bằng từng nhịp thở và sự rung động của con tim. Chuyến leo đỉnh Vân Sam với tôi chính là hoà mình vào với thiên nhiên và không chỉ để ngắm nhìn, mà để cảm thấu.
Bản tình ca thấm đẫm hương núi
Lựa chọn vào kỳ nghỉ cuối tuần, chúng tôi - mấy chị em đều đã ở độ tuổi U50, U60 nhưng vẫn quyết định lên đường. Bởi với chúng tôi, những người đã từng chinh phục những đỉnh núi khó nhất, nhì Việt Nam cũng không quá lo ngại cho chuyến đi này. Xuất phát từ phường Lào Cai, di chuyển đến xã Mường Hum hết khoảng hơn 1 giờ đồng hồ, tiếp đó chúng tôi đi vào xã Trung Lèng Hồ cũ, đoạn đường này khoảng trên 30km, có những đoạn đường xấu và khó đi. Mất khoảng hơn 1h đồng hồ nữa chúng tôi đến thuỷ điện thuộc thôn Pờ Hồ cao và đây cũng là đoạn để bắt đầu leo núi.
Những bước chân đầu tiên đưa chúng tôi đi qua các dải ruộng bậc thang đang vào mùa nước đổ. Khác với vẻ vàng óng ả, rực rỡ của mùa lúa chín, mùa nước đổ mang một vẻ đẹp tinh khôi và thanh khiết. Mùi của đất mới bị lật xới, mùi của nước suối mát lạnh, mùi của cỏ dại ven bờ ruộng tạo nên một hương vị rất riêng – hương vị của sự khởi đầu.
Đứng trước những thửa ruộng bậc thang mùa nước đổ, tôi chợt nhận ra rằng đây chính là một "bảo tàng sống". Mỗi bờ đất, mỗi dòng nước đều chứa đựng tri thức bản địa được truyền thừa qua bao đời. Nó không chỉ là giá trị kinh tế, mà là một di sản văn hóa phi vật thể khổng lồ. Khung cảnh này thật tuyệt vời, vừa dịu dàng, vừa như một lời chào đón nồng hậu không làm chúng tôi thất vọng ngay từ điểm xuất phát của cung leo.
Khi tiến sâu vào vùng lõi rừng già, không gian bắt đầu đặc quánh mùi hương của nương thảo quả. Mùi thơm đặc trưng ấy như một "năng lượng" vô hình, len lỏi vào từng thớ phổi, xua tan mệt mỏi dọc đường chúng tôi leo. Giữa bạt ngàn nương thảo quả xanh tốt, cao tầm 3-4m, lút đầu người, tôi thấy mình thật nhỏ bé nhưng cũng thật bình yên. Thảo quả đối với vùng cao Tây Bắc, đặc biệt là Lào Cai, nó được mệnh danh là "vàng xanh" của đại ngàn. Điểm đặc biệt nhất của loài cây này chính là "khó tính" trong môi trường sống, chỉ sinh trưởng tốt ở vùng núi cao từ 1.200 m đến 2.500 m. Thảo quả không chịu được nắng gắt, bắt buộc phải sống dưới tán của những khu rừng nguyên sinh ẩm ướt. Với đồng bào các dân tộc Dao, Mông ở Lào Cai, thảo quả là nguồn thu nhập chính, giúp họ bám trụ với rừng.
Một trong những điểm đáng nói đến của cung leo này chính là những con suối. Rời xa những bản làng, chúng tôi chính thức tiến vào cửa rừng. Điều đầu tiên chào đón tôi không phải là những con dốc, mà là âm thanh trong trẻo của suối chảy róc rách qua những tảng đá trong rừng già.
Nước suối trong veo như pha lê, tôi nhìn thấy từng viên đá cuội bám rêu xanh ngắt dưới đáy. Tôi dừng lại rất lâu bên bờ suối, vốc một ngụm nước mát lạnh lên mặt. Cái lạnh mát tê người của nước suối giữa dòng như gột rửa hết những bụi bặm của phố thị, như một phép thanh lọc cơ thể và tâm hồn. Đường đi ở đoạn đầu tiên đến lán nghỉ không quá khó, chủ yếu là đi dọc suối, hoặc băng qua những nương thảo quả ngút ngàn, thậm chí có cả những đoạn còn xuống dốc.
Thách thức của dốc “ba giờ”
Chúng tôi đến lán nghỉ mới hơn 1 giờ chiều, thời tiết ưu đãi nên chúng tôi quyết định chinh phục đỉnh ngay trong ngày. Mặc dù hai bạn dẫn đường cũng nói rằng chưa có đoàn nào đi như thế. Nhưng thời tiết mùa này mưa, nắng, lũ thất thường nên nếu không tranh thủ mai không biết có đi được không...
Từ lán nghỉ lên đến đỉnh, đường bằng và dốc thoải, cũng như đường đi ven suối đều biến mất thay vào đó là một dốc dài tưởng chừng như vô tận và độ gắt cao. Có những đoạn dốc gần như 90 độ, phải leo qua bằng những chiếc thang gỗ thô sơ do người dân bản địa dựng sẵn. Có những đoạn đôi tay siết chặt vào sợi dây thừng bảo hiểm, mồ hôi hòa cùng sương lạnh thấm đẫm vai áo.
Mỗi bước nhấc chân lên là một lần phổi tôi thắt lại vì thiếu oxy, tim đập thình thịch như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực... Nhưng rồi, khi nhìn lên phía trước, thấy các bạn đồng hành đang bền bỉ, đặc biệt những cánh rừng nguyên sinh nối tiếp nhau với những cây gỗ lớn, những cánh rừng đỗ quyên khiến tôi lại tiếp tục.
Bởi đó chính là đam mê, yêu thích đối với rừng, với thiên nhiên, với những con suối, với tiếng chim rừng râm ran cả ngày… cũng là thử thách vượt qua giới hạn của bản thân, rèn luyện tính kiên trì và độ dẻo dai.
Sau ba giờ đồng hồ, chúng tôi vượt qua con dốc dài. Các bạn dẫn đường người địa phương bảo, đỉnh Vân Sam này mới và chúng tôi là tốp khách thứ tư chinh phục. Thế nhưng, cũng đã có những người bỏ cuộc, nên gọi tên con dốc này có người gọi nó là “dốc bỏ cuộc”....
Vương quốc vân sam nghìn năm tuổi
Và rồi, khi bước qua nấc thang cuối cùng, không gian bao la bỗng mở rộng ra trước mắt chúng tôi. Tôi đã đứng ở độ cao 2.800 mét so với mực nước biển. Điều khiến tôi dường như nghẹt thở không phải là độ cao, mà là cảnh tượng trước mắt: vạt rừng vân sam hàng nghìn, hàng nghìn cây, hàng nghìn năm tuổi. Đây không phải là một khu rừng bình thường mà như một thánh đường thiên nhiên... và cũng là lần đầu tiên tôi nhìn thấy rừng vân sam đẹp đến thế.
Những cây vân sam sừng sững, thân to mấy người ôm không xuể, lớp vỏ dày dạn sương gió, phủ kín một màu rêu xám bạc. Tán lá kim nhọn hoắt nhưng xếp tầng lớp đầy kiêu hãnh vươn thẳng lên trời cao. Dưới chân là thảm thực vật đa dạng: những loài hoa dại li ti, dương xỉ khổng lồ, lớp rêu mềm như nhung bọc lấy từng gốc cây. Ánh nắng xuyên qua kẽ lá, tạo thành luồng sáng huyền ảo như trong những bộ phim thần thoại. Ở đây, tôi hiểu thế nào là "di sản". Những cây vân sam này đã đứng đây hàng thế kỷ, chứng kiến bao thăng trầm của đất trời, vượt qua bao cơn bão tuyết và nắng cháy để giữ cho đỉnh núi này một màu xanh vĩnh cửu.
Loài vân sam mà tôi được chiêm ngưỡng được gọi là Vân Sam Fansipan (Abies delavayi subsp. fansipanensis) – là một trong những loài thực vật đặc hữu và quý hiếm bậc nhất trong sách đỏ. Đây là loài cây của "vương quốc sương mù", chỉ tồn tại ở ngưỡng độ cao khắc nghiệt, nơi độ ẩm luôn ở mức bão hòa và nhiệt độ có thể xuống dưới mức đóng băng. Vân sam tạo ra tầng tán lá kim dày đặc, che chở các loài thực vật bậc thấp như rêu, dương xỉ và các loài lan rừng quý hiếm bên dưới.
Nếu ví đại ngàn Tây Bắc là một cơ thể sống, thì rừng vân sam chính là lá phổi xanh và cũng là bộ não lưu giữ ký ức của hàng ngàn năm lịch sử khí hậu. Việc bảo tồn loài cây này không chỉ là bảo vệ một cái tên trong danh mục sinh học, mà bảo vệ cả hệ thống hỗ trợ sự sống cho toàn vùng hạ lưu.
Lời chia tay - hẹn ngày trở lại
Khi đứng trên đỉnh cao nhất, nhìn ra xa là dãy núi trập trùng của Tây Bắc nối đuôi nhau đến tận chân trời, tôi nhận ra mình đã tìm thấy khoảng lặng hằng khao khát. Đường xuống núi vẫn gian nan với những đoạn đu dây, thang gỗ, nhưng tâm thế tôi đã khác. Tôi hạ dần độ cao để về phố, trở lại nhìn sống thường nhật và mang theo mình mùi hương thảo quả, sắc đỏ của đỗ quyên, vị mát của dòng suối và sự kiên cường của loài vân sam.
Vân Sam không chỉ là tên đỉnh núi mà là sự thức tỉnh. Thực sự tôi đã hiểu vì sao đỉnh núi này mang tên Vân Sam.
Hành trình này đã dạy tôi, để chạm đến đỉnh cao, phải chấp nhận vách đá thẳng đứng. Để thấy được vạt rừng vân sam, phải bước qua nỗi sợ hãi của chính mình. Tôi trở về với giảng đường, với sách vở, phấn bảng… nhưng tâm hồn tôi giờ đây đã có một vạt rừng xanh ngắt, thêm vào hành trang kiến thức thực tiễn phong phú để chia sẻ cho học viên của tôi về cánh rừng vân sam cổ tích ấy.
