Tại thôn 9 Mai Đào, xã Thượng Hà, những dấu tích sau hoàn lưu bão Yagi năm 2024 vẫn hiện hữu trên các sườn đồi, taluy và khu vực dân cư. Theo người dân địa phương, khu vực thôn được chia thành nhiều tầng dân cư, trong đó, tầng 2 và tầng 3 là nơi có nguy cơ sạt trượt cao, ảnh hưởng trực tiếp đến 25 hộ dân.
Anh Bàn Văn Thuận - Tổ viên an ninh cơ sở thôn 9 Mai Đào cho biết, tại khu vực tầng 3 đã xuất hiện hiện tượng sạt lún gần 1 mét (tầng 3 có 8 hộ trong vùng nguy cơ cao; tính cả tầng 2 và tầng 3 có 25 hộ bị ảnh hưởng).
Với người dân vùng cao, việc rời khỏi nơi ở cũ không đơn giản. Đó không chỉ là căn nhà, mà còn là đất sản xuất, hoa màu, chuồng trại, sinh kế đã gắn bó nhiều năm. Tuy nhiên, trước những nguy hiểm do thiên tai đang rình rập tính mạng, nhiều hộ dân vẫn sẵn sàng di dời nếu được bố trí nơi ở mới an toàn.
Bà Lý Thị Sơ, người dân thôn 9 Mai Đào, chia sẻ: “Sau hoàn lưu bão Yagi, khu vực chúng tôi ở bị sụt sạt. Cán bộ đã đến kiểm tra và cho biết đây là vùng không an toàn, có nguy cơ tiếp tục sạt lở. Gia đình tôi ở đây lâu, nhà cũng mới xây được vài năm nên thật lòng không muốn di chuyển. Nhưng nếu Nhà nước bố trí nơi ở an toàn, chúng tôi cũng đồng ý di dời, vì tính mạng con người vẫn là quan trọng nhất”.
Theo anh Thào Seo Hảng - Trưởng thôn 9 Mai Đào, thời điểm hoàn lưu bão Yagi, các khu vực tầng 2 và tầng 3 của thôn bị nứt, sụt sạt, ảnh hưởng đến đời sống của 25 hộ dân. Từ đó đến nay, mỗi khi có mưa lớn, tâm lý lo lắng lại bao trùm nhiều hộ.
“Bà con ở khu vực nguy hiểm rất hoang mang khi có mưa to, gió lớn. Về lâu dài, bà con rất mong được Nhà nước hỗ trợ tái định cư” - anh Hảng cho biết.
Câu chuyện ở thôn 9 Mai Đào cho thấy một thực tế khó khăn: chính quyền cơ sở đã nhận diện rõ vùng nguy cơ, người dân cũng đồng thuận di dời, nhưng việc bố trí nơi ở an toàn lâu dài vẫn chưa thể thực hiện ngay do thiếu mặt bằng và nguồn lực đầu tư.
Xã Thượng Hà được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Thượng Hà, Điện Quan và Minh Tân của huyện Bảo Yên cũ. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, có 30 thôn bản, hơn 14.000 nhân khẩu trên diện tích hơn 14.000 ha. Địa hình chủ yếu là đồi núi, độ dốc lớn, bị chia cắt bởi nhiều sông, suối, khe và rãnh tự nhiên.
Chính đặc điểm địa hình này khiến Thượng Hà là một trong những địa bàn tiềm ẩn nhiều nguy cơ khi bước vào mùa mưa lũ. Ở vùng thấp, nguy cơ lớn là ngập lụt; ở vùng cao, nguy cơ thường trực là sạt lở đất, đá.
Theo rà soát của chính quyền địa phương, toàn xã hiện có 99 hộ với 409 nhân khẩu nằm trong vùng có nguy cơ thiên tai cần được quan tâm, bố trí phương án di chuyển, trong đó, phần lớn là các hộ nằm trong vùng có nguy cơ sạt lở, một số hộ ở khu vực nguy cơ ngập lụt. Đến nay, xã mới bố trí được nơi ở an toàn cho 14 hộ; số còn lại, chiếm gần 85%, vẫn cần phương án lâu dài về đất ở và tái định cư.
Ông Nguyễn Tiến Luật, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Thượng Hà cho biết, địa phương đã xác định các điểm trọng yếu để tuyên truyền, cảnh báo và xây dựng phương án di dời khẩn cấp khi có tình huống phức tạp.
“Chính quyền địa phương thường xuyên cập nhật cảnh báo thời tiết, chuẩn bị phương án ứng phó, cứu trợ, hỗ trợ người dân, đặc biệt là không chủ quan trong bất cứ tình huống nào” - ông Luật khẳng định.
Không chỉ thôn 9 Mai Đào, xã Thượng Hà còn xác định nhiều khu vực có nguy cơ cao cần được quan tâm, như: các điểm như Bản Trang, Bản Tám, khu vực vùng trũng Hạ Thượng, thủy điện Vĩnh Hà thường xuyên chịu nguy cơ ngập lụt; thôn 8 Mai Đào, thôn 1, thôn 2 Vài Siêu thường xuyên đối mặt nguy cơ sạt lở đất đá.
Trên cơ sở rà soát, xã Thượng Hà đã tính toán, đề xuất các điểm sắp xếp dân cư tập trung tại thôn 6 Vài Siêu, thôn 9 Mai Đào và Bản Trang. Đây là các vị trí được xác định nhằm phục vụ việc di dời các hộ dân ra khỏi vùng nguy hiểm khi có nguồn lực đầu tư.
Ông Nguyễn Tiến Luật cho biết thêm, xã đã làm việc với các thôn, bản, xác định vị trí dự kiến tái định cư, tổ chức họp dân và vận động các hộ cam kết di dời đến nơi ở an toàn khi Nhà nước đầu tư khu tái định cư. Đồng thời, địa phương đã báo cáo, đề xuất UBND tỉnh Lào Cai, Sở Nông nghiệp và Môi trường quan tâm bố trí kinh phí để triển khai.
Mục tiêu cao nhất là bảo đảm an toàn tính mạng cho người dân - ông Luật nhấn mạnh
Trong mùa mưa lũ, phương án di dời khẩn cấp là cần thiết để hạn chế thiệt hại về người. Tuy nhiên, với những hộ dân đang sinh sống trong vùng nguy cơ cao, việc “chạy mưa, tránh lũ” chỉ là giải pháp tình thế.
Điều người dân mong mỏi là có nơi ở mới ổn định, đủ điều kiện về đất ở, hạ tầng thiết yếu và phù hợp với sinh kế lâu dài. Bởi, nếu chỉ di chuyển tạm thời, mỗi khi mưa lớn, tài sản vẫn nằm lại vùng nguy hiểm; tâm lý bất an vẫn đeo đẳng người dân.
Thực tế ở thôn 9 Mai Đào cũng là khó khăn chung của nhiều địa bàn vùng cao sau thiên tai: người dân đồng thuận di dời, chính quyền cơ sở đã rà soát, cảnh báo, lập phương án, nhưng để biến phương án thành nơi ở an toàn cụ thể cần nguồn lực lớn, nhất là quỹ đất, hạ tầng tái định cư và kinh phí triển khai.
Mùa mưa lũ đã đến. Với những hộ dân còn ở trong vùng nguy hiểm, mỗi trận mưa lớn là nỗi lo nhân đôi, vừa bất an về tính mạng, vừa lo bảo vệ tài sản. Việc sớm bố trí quỹ đất, đầu tư các khu tái định cư cho người dân vùng thiên tai ở Thượng Hà đang là yêu cầu cấp thiết, để bà con không còn phải sống trong cảnh thấp thỏm mỗi khi mưa lũ về.
