Thời điểm này, các xã, phường trên địa bàn tỉnh đang khẩn trương sắp xếp, tinh gọn mạng lưới cơ sở giáo dục theo hướng giảm đầu mối, sử dụng hiệu quả đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất trường, lớp học. Việc sắp xếp phải bảo đảm điều kiện đến trường của học sinh, nhất là ở vùng cao, vùng biên giới và thúc đẩy sự nghiệp giáo dục phát triển bền vững. Nguyên tắc xuyên suốt là sắp xếp đúng quy định, phù hợp thực tế từng địa bàn, không để khoảng trống trong phát triển giáo dục.
Theo Đề án sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên công lập trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030 được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 2855/QĐ-UBND ngày 15/8/2026, Lào Cai đặt mục tiêu giảm khoảng 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập; nơi có điều kiện thuận lợi có thể giảm khoảng 50% so với thời điểm 1/7/2025. Qua đó, sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, đội ngũ, bảo đảm học sinh được học trong điều kiện tốt hơn.
Trước khi sắp xếp, toàn tỉnh có 1.010 cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên công lập, gồm 343 trường mầm non, 219 trường tiểu học, 183 trường tiểu học và THCS, 181 trường THCS, 14 trường THCS và THPT, 52 trường THPT và 18 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX).
Dự kiến sau sắp xếp, số cơ sở giáo dục còn 473, giảm 537 trường, tương đương 53,2%. Số trường mầm non còn 132; tiểu học 77; THCS 59; TH&THCS 114; THCS&THPT tăng lên 32; THPT còn 43 và 16 trung tâm GDNN-GDTX.
Cùng với sắp xếp trường học, toàn tỉnh dự kiến dừng hoạt động 243 điểm trường lẻ, gồm 87 điểm trường mầm non và 156 điểm trường tiểu học. Theo lộ trình, các địa phương phải hoàn thành trước ngày 30/8 để đảm bảo đủ điều kiện khai giảng năm học mới.
Thực tế khảo sát tại các địa phương trong tỉnh cho thấy, khi thực hiện sắp xếp, việc giảm số lượng trường và điểm trường học sẽ được triển khai theo đúng nguyên tắc mà Trung ương và tỉnh hướng dẫn. Cùng với đó là tổ chức lại lớp học, giáo viên, cán bộ quản lý, cơ sở vật chất, vùng tuyển sinh.
Tại xã Mậu A, sau hợp nhất từ 4 xã và 1 thị trấn, địa phương có 13 trường công lập, gồm 5 trường mầm non, 3 trường tiểu học, 3 trường THCS và 2 trường TH&THCS.
Ngay sau khi UBND tỉnh phê duyệt Đề án sắp xếp các cơ sở giáo dục, chính quyền xã đã rà soát các trường học, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, khoảng cách địa lý giữa các điểm trường để có phương án sắp xếp hợp lý. Qua đó, phương án sắp xếp được tính toán kỹ và thực hiện đúng nguyên tắc mà UBND tỉnh chỉ đạo. Sau sắp xếp, toàn xã còn 6 trường (2 trường mầm non, 2 trường tiểu học và 2 trường THCS).
Ông Lưu Quang Lợi - Phó Chủ tịch UBND xã Mậu A cho biết: “Việc bố trí sắp xếp điểm trường, đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên được chính quyền xã thực hiện minh bạch, khoa học trên cơ sở lấy học sinh làm trung tâm và hiệu quả phát triển giáo dục bền vững làm thước đo. Trong bối cảnh xã còn thiếu nhiều giáo viên, nhất là cấp THCS, khi sắp xếp lại các trường học, năm học tới sẽ thuận lợi hơn trong điều tiết, góp phần khắc phục tình trạng thiếu giáo viên”.
Một vấn đề khác mà các địa phương quan tâm đó là việc bố trí đội ngũ cán bộ quản lý trường học sau sắp xếp. Theo đề án đã được phê duyệt, sau sắp xếp, toàn tỉnh sẽ chỉ còn 473 hiệu trưởng và 1.010 phó hiệu trưởng (hiện nay có 895 hiệu trưởng và 1.761 phó hiệu trưởng). Vậy những người không còn giữ chức vụ quản lý sẽ được bố trí công việc như thế nào?
Tại xã Gia Phú, địa phương sẽ tinh gọn từ 12 trường xuống còn 4 trường, số cán bộ quản lý sẽ giảm 17 người, gồm 7 hiệu trưởng và 10 phó hiệu trưởng.
Cô giáo Nguyễn Thị Chung - Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Xuân Giao, xã Gia Phú cho biết: “Khi triển khai phương án sắp xếp, toàn xã sẽ giảm từ 5 trường tiểu học xuống còn 2 trường, vì vậy, nhiều người sẽ không còn giữ cương vị hiệu trưởng, hiệu phó. Đội ngũ quản lý chúng tôi xác định sẵn sàng nhận nhiệm vụ nếu được tín nhiệm; nếu dôi dư thì trở lại giảng dạy. Tuy nhiên, cán bộ, giáo viên rất mong muốn việc lựa chọn hiệu trưởng, hiệu phó sau sắp xếp sẽ được cấp ủy, chính quyền địa phương và ngành giáo dục thực hiện công khai, khách quan, đúng tiêu chuẩn”.
Cán bộ, giáo viên Trường Tiểu học Xuân Giao, xã Gia Phú luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ khi được Đảng ủy, UBND xã phân công.
Ông Nguyễn Hữu Thanh - Phó Chủ tịch UBND xã Gia Phú khẳng định: “Việc lựa chọn cán bộ quản lý các trường học trên địa bàn xã sau sắp xếp đã được Đảng ủy, UBND xã quán triệt trên tinh thần đúng nguyên tắc tỉnh chỉ đạo là chọn người có năng lực quản trị trường học quy mô lớn. Đối với những hiệu trưởng, hiệu phó không tiếp tục giữ chức vụ sẽ được xem xét bố trí làm tổ trưởng tổ chuyên môn hoặc trở lại vị trí giáo viên phù hợp với chuyên môn; người đủ điều kiện thì cho nghỉ chế độ theo chính sách quy định. Cách làm này tận dụng kinh nghiệm, hạn chế xáo trộn và bảo đảm quyền lợi cán bộ, giáo viên”.
Triển khai Đề án sắp xếp tinh giản cơ sở giáo dục không chỉ là giảm đầu mối hay đóng điểm trường, mà phải tính đến giáo viên, lớp học, cơ sở vật chất và điều kiện học tập để nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục.
Ở đô thị, việc sắp xếp trường gần nhau tương đối thuận lợi, nhưng tại các địa phương vùng cao, biên giới việc này không đơn giản và cần thực hiện khoa học, phù hợp với hoàn cảnh thực tế.
Xã Cốc San là một ví dụ. Địa phương có địa bàn rộng, địa hình phức tạp, hiện xã đang có 3 trường mầm non với 9 điểm trường. Nếu hợp nhất thành 1 trường, quy mô lớn nhưng quản lý các điểm trường cách xa nhau sẽ khó khăn.
Bà Nguyễn Thị Như Quỳnh - Phó Chủ tịch UBND xã Cốc San cho rằng mỗi địa phương cần chọn mô hình phù hợp đặc điểm địa bàn, để sắp xếp hoặc duy trì chính sách hỗ trợ học sinh. Việc xóa điểm trường mầm non cũng được tính theo từng nơi chứ không thể áp dụng cứng nhắc.
“Ví dụ, chúng tôi sẽ duy trì điểm trường mầm non ở thôn vùng cao, vùng dân tộc thiểu số có từ 20 học sinh/lớp trở lên, cách trường chính hơn 2 km để đảm bảo học sinh thuận lợi đến trường”, bà Quỳnh cho biết thêm.
Tại xã biên giới Mường Khương, việc sắp xếp cơ sở giáo dục được triển khai theo nguyên tắc UBND tỉnh hướng dẫn. Số trường THCS, tiểu học và mầm non giảm từ 16 xuống còn 6 trường, trong đó, giảm 4 trường mầm non, giảm 2 trường tiểu học, giảm 4 trường THCS, giảm 62,5% so với thời điểm 1/7/2026.
Tuy nhiên, dù số trường giảm nhiều, xã vẫn giữ nguyên 46 điểm trường hiện có, gồm 27 điểm mầm non và 19 điểm tiểu học, do các điểm này ở thôn biên giới, cách xa trường chính, giao thông khó khăn. Xã sẽ hợp nhất 4 trường tiểu học thành 2 trường là Trường Tiểu học Mường Khương và Trường Tiểu học Tung Chung Phố, nhưng giữ nguyên 19 điểm trường tại các thôn để duy trì lớp học, bảo đảm học sinh được học gần nơi ở.
Theo đề án, tỉnh dự kiến xóa 243 điểm trường lẻ. Những điểm đủ điều kiện cơ sở vật chất sẽ thực hiện trong tháng 8/2026, nơi chưa đủ điều kiện tiếp tục bổ sung cơ sở vật chất để thực hiện trong năm học 2027 - 2028. Việc sử dụng cơ sở vật chất dôi dư cũng phải tính toán cụ thể, tránh trường lớp bỏ không, lãng phí tài sản công.
Ông Luyện Hữu Chung - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết: “Ngay sau khi Tỉnh ủy và UBND tỉnh chỉ đạo xây dựng Đề án sắp xếp các cơ sở giáo dục giai đoạn 2026 - 2030, ngành giáo dục Lào Cai đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương rà soát hệ thống trường học công lập, đánh giá cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ, giáo viên, người lao động để xây dựng phương án”.
Do đã chuẩn bị từ trước nên khi đề án được phê duyệt, việc triển khai cơ bản không gặp nhiều vướng mắc. Trước ngày 30/8, các địa phương phải hoàn thành sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, THCS, TH&THCS, THPT và trung tâm GDNN-GDTX, đồng thời ổn định tổ chức, giáo viên, cơ sở vật chất cho năm học mới.
“Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh bất hợp lý, chính quyền các địa phương và ngành giáo dục sẽ kịp thời có giải pháp tháo gỡ vướng mắc, khó khăn, bảo đảm quá trình sắp xếp diễn ra ổn định, đồng thuận và hiệu quả”, ông Chung cho biết thêm.
Mục tiêu của sắp xếp, tinh gọn mạng lưới trường học là sử dụng tốt hơn đội ngũ, cơ sở vật chất, nguồn lực đầu tư và bảo đảm quyền học tập của học sinh. Làm đúng địa bàn, đúng điều kiện và kịp thời điều chỉnh sẽ giúp mạng lưới trường học gọn hơn, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Trình bày: Hữu Huỳnh
