Tham dự chương trình có đại diện các sở, ngành, lực lượng chức năng tại cửa khẩu của tỉnh Lào Cai; các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, logistics, chế biến nông sản, dược liệu, chè; cùng đoàn doanh nghiệp tỉnh Vân Nam hoạt động trong các lĩnh vực nông nghiệp, thiết bị cơ điện, vật liệu xây dựng và thương mại dịch vụ.
Phát biểu tại chương trình, ông Nguyễn Huy Tưởng, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lào Cai cho biết, với lợi thế vị trí địa lý, Lào Cai và Vân Nam giữ vai trò quan trọng trong hành lang kinh tế kết nối Việt Nam với khu vực Tây Nam Trung Quốc. Hai địa phương có hệ thống cửa khẩu đa dạng, điều kiện thuận lợi cho giao thương, đồng thời được đầu tư ngày càng đồng bộ về hạ tầng giao thông và logistics.
Trong những năm qua, hợp tác thương mại giữa hai địa phương đạt nhiều kết quả tích cực. Tính riêng năm 2025 và quý I/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu quốc tế đường bộ trên địa bàn tỉnh Lào Cai đạt trên 2,1 tỷ USD. Trong đó, nhóm hàng nông sản chiếm tỷ trọng lớn với giá trị trên 1 tỷ USD, giữ vai trò chủ lực trong cơ cấu hàng hóa trao đổi.
Các mặt hàng nông sản của Việt Nam như sầu riêng, cà phê, thanh long ngày càng được thị trường Trung Quốc đón nhận, trong khi rau quả ôn đới của Vân Nam được tiêu thụ ổn định tại Việt Nam. Điều này thể hiện rõ tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế, tạo nền tảng để phát triển chuỗi cung ứng bền vững và đa dạng hóa thị trường.
Ngoài nông sản, các lĩnh vực như dược liệu, thiết bị cơ điện, vật liệu xây dựng cũng có bước phát triển, song quy mô còn hạn chế. Đây là những lĩnh vực còn nhiều dư địa để doanh nghiệp hai bên tăng cường hợp tác, nhất là trong bối cảnh xu hướng chuyển dịch sang các ngành hàng có giá trị gia tăng cao.
Đại diện phía tỉnh Vân Nam, bà Lâu Hiểu Quyên, Trưởng phòng Thương mại ASEAN, Sở Thương mại tỉnh Vân Nam đánh giá, quan hệ hợp tác giữa Trung Quốc và Việt Nam nói chung, giữa Vân Nam và Lào Cai nói riêng đang phát triển ổn định, thực chất. Hai địa phương có nhiều lợi thế về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và sự tương đồng văn hóa, tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng hợp tác.
Theo bà Lâu Hiểu Quyên, tỉnh Vân Nam có diện tích hơn 394.000 km², dân số khoảng 47 triệu người, sở hữu nguồn tài nguyên phong phú. Năm 2025, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh đạt 3.270 tỷ Nhân dân tệ, tăng 4,1% so với năm trước. Hiện tỉnh có 28 cửa khẩu, trong đó 6 cửa khẩu kết nối trực tiếp với Việt Nam.
Cửa khẩu Hà Khẩu có vị trí quan trọng khi cách Hà Nội khoảng 300 km và cảng Hải Phòng khoảng 400 km, là đầu mối trung chuyển hàng hóa giữa Trung Quốc và các nước ASEAN, đồng thời duy trì lưu lượng hàng hóa lớn trong nhiều năm qua.
Số liệu cho thấy, năm 2025, kim ngạch thương mại giữa tỉnh Vân Nam và Việt Nam đạt 22,37 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 3,13 tỷ USD), tăng 1,1% so với năm trước. Trong hai tháng đầu năm 2026, kim ngạch đạt 3,17 tỷ Nhân dân tệ, tăng 24% so với cùng kỳ.
Về đầu tư, hiện có 54 doanh nghiệp Vân Nam (Trung Quốc) đầu tư tại Việt Nam với tổng vốn khoảng 220 triệu USD, tập trung vào nông nghiệp, chế biến và thương mại. Ngược lại, có 76 doanh nghiệp của Việt Nam đầu tư tại Vân Nam, cho thấy mức độ gắn kết kinh tế ngày càng được củng cố.
Về hạ tầng, nhiều dự án trọng điểm đang được triển khai nhằm nâng cao năng lực kết nối. Tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng khởi công cuối năm 2025 được kỳ vọng trở thành trục vận tải chiến lược, kết nối trực tiếp với cảng biển, góp phần giảm chi phí logistics.
Bên cạnh đó, dự án cầu đường bộ qua sông Hồng tại khu vực Bát Xát - Bá Sái hiện đạt khoảng 40% tiến độ, dự kiến hoàn thành vào tháng 10/2026, góp phần nâng cao năng lực thông quan và kết nối giao thông.
Việc triển khai xây dựng cửa khẩu thông minh tại Kim Thành và Bản Vược từ tháng 3/2026 được đánh giá là bước tiến quan trọng trong hiện đại hóa quản lý, ứng dụng công nghệ số, rút ngắn thời gian thông quan.
Tuy nhiên, các đại biểu cũng chỉ ra một số khó khăn cần tháo gỡ. Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào nông sản thô, khiến giá trị gia tăng chưa cao. Thời gian kiểm tra, kiểm dịch đối với trái cây tươi còn kéo dài, ảnh hưởng đến chất lượng và chi phí vận chuyển.
Ngoài ra, tình trạng mất cân đối giữa hàng xuất khẩu và nhập khẩu gây áp lực lên hệ thống logistics. Hạ tầng đường sắt liên vận quốc tế chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu kiểm dịch đối với nhiều mặt hàng nông sản.
Trước thực trạng này, phía tỉnh Lào Cai đề xuất hoàn tất thủ tục mở lối thông quan Bản Vược - Bá Sái; mở rộng danh mục cửa khẩu được phép nhập khẩu nông sản; áp dụng cơ chế “luồng xanh” nhằm rút ngắn thời gian kiểm dịch; đồng thời đẩy nhanh đầu tư hệ thống kiểm nghiệm tại cửa khẩu đường sắt.
Tại chương trình, doanh nghiệp hai bên đã giới thiệu thế mạnh, đồng thời đề xuất nhiều hướng hợp tác cụ thể. Trong đó, lĩnh vực sản xuất thiết bị cơ khí phục vụ sản xuất công nghiệp, xây dựng nhà xưởng, trạm nghiền, công trình giao thông được đánh giá có tiềm năng lớn. Doanh nghiệp cũng quan tâm đến hoạt động tư vấn, thiết kế, lắp đặt nhà máy, cung cấp thiết bị đồng bộ, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ.
Đối với lĩnh vực dược liệu, tỉnh Lào Cai có lợi thế với hệ sinh thái phong phú, nhiều chủng loại dược liệu quý, giá trị cao trong chăm sóc sức khỏe. Ngành sản xuất, chế biến quế đang phát triển mạnh, trở thành sản phẩm chủ lực. Tuy nhiên, doanh nghiệp kiến nghị tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường và đẩy mạnh chế biến sâu.
Trong khi đó, ngành chè được xác định là lĩnh vực hợp tác triển vọng. Lào Cai có lợi thế về nguồn nguyên liệu chất lượng cao, đặc biệt là trà cổ thụ, trong khi Vân Nam có thế mạnh về thị trường, công nghệ chế biến và văn hóa trà. Hai bên có thể phát triển chuỗi giá trị trà gắn với du lịch và quảng bá văn hóa.
Phát biểu bế mạc chương trình, bà Lâu Hiểu Quyên cho biết các doanh nghiệp Vân Nam, Trung Quốc mong muốn tìm hiểu sâu hơn về môi trường đầu tư, chính sách thương mại và nhu cầu thị trường của tỉnh Lào Cai. Qua đó, hướng tới thiết lập quan hệ hợp tác lâu dài, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất, chế biến nông - lâm sản, xuất - nhập khẩu nông sản, thương mại, logistics, cũng như mở rộng hợp tác trong lĩnh vực giáo dục và du lịch.
Đại diện hai địa phương khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện hạ tầng và xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, góp phần thúc đẩy hợp tác thương mại bền vững giữa Lào Cai và Vân Nam trong thời gian tới.
