Thiếu hơn 6.400 phòng học ở vùng khó khăn: Bài toán chưa có lời giải
Tình trạng thiếu trường, thiếu lớp đã và đang xảy ra ở nhiều địa phương hiện nay. Điều này làm ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và khó khăn trong việc bảo đảm sự công bằng trong tiếp cận giáo dục cho mọi học sinh.
Mới đây, ông Trần Thanh Đạm, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính cho biết, hiện cả nước có 618.284 phòng học ở các cấp học mầm non và phổ thông công lập. Trong đó, số phòng học kiên cố là 554.142 phòng, đạt tỷ lệ kiên cố hóa 89,6%. Riêng cấp tiểu học, tỷ lệ kiên cố phòng học tăng từ 78,2% năm 2015 lên 87,1% vào năm 2025. Ngoài ra, hệ thống thư viện, phòng bộ môn, nhà công vụ giáo viên, nhà ăn, khu bán trú, nhà vệ sinh, nước sạch... cũng đã được quan tâm đầu tư.
Tại các địa bàn có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn, vẫn tồn tại tới 6.477 phòng học nhờ, mượn, phần lớn thuộc các cấp mầm non và tiểu học.
Tuy nhiên, tình trạng thiếu phòng học vẫn còn diễn ra cục bộ ở nhiều địa phương, nhất là các khu vực đô thị có tốc độ gia tăng dân số cao cũng như vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Nhiều tỉnh miền núi như Đắk Nông, Điện Biên, Cao Bằng, Lai Châu… có tỷ lệ phòng học chưa kiên cố hóa tại bậc mầm non và tiểu học lên tới trên 40%.
Cụ thể, theo báo cáo của các địa phương, hiện cấp học mầm non còn thiếu khoảng 27.953 phòng học và cấp tiểu học thiếu khoảng 7.491 phòng học để đạt mục tiêu 1 lớp/phòng, đáp ứng yêu cầu học 2 buổi/ngày. Đáng lưu ý, các con số này chưa tính đến nhu cầu để bảo đảm số học sinh/lớp đúng theo quy định hiện hành.
Đặc biệt, tại các địa bàn có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn, vẫn tồn tại tới 6.477 phòng học nhờ, mượn, phần lớn thuộc các cấp mầm non và tiểu học - những bậc học có đối tượng học sinh nhỏ tuổi và cần được chăm lo đặc biệt.
Giám đốc Sở GD-ĐT TP Hà Nội - ông Trần Thế Cương cho biết, năm học 2024 - 2025, thành phố đã xây dựng mới 43 trường học nhằm giải quyết tình trạng quá tải trường lớp ở một số địa bàn. Trong khi đó, TP.HCM - nơi có hơn 2,6 triệu học sinh đã chia thành 16 cụm chuyên môn theo từng phường, xã để thuận lợi trong chỉ đạo và sinh hoạt chuyên môn. Thành phố cũng đặt mục tiêu xây dựng 300 phòng học/10.000 dân số trong độ tuổi đến trường, góp phần giảm sĩ số và nâng cao chất lượng dạy học.
Giáo viên vùng khó khăn xoay xở giữa các điểm trường
Đối với 248 trường học đang cần xây dựng tại các xã biên giới, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Kim Sơn nhấn mạnh, đây là nhiệm vụ chính trị cấp bách, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các địa phương và sự vào cuộc tích cực từ các sở GD-ĐT. Các trường học nội trú ở khu vực này cần được xây dựng hợp lý, gần gũi, bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh dân tộc thiểu số.
Tình trạng thiếu phòng học cũng là nguyên nhân khiến nhiều điểm trường lẻ ở các vùng kinh tế khó khăn phải duy trì hoạt động trong điều kiện thiếu thốn: Bàn ghế không đạt chuẩn, điện không đảm bảo, thiết bị dạy học vô cùng thiếu thốn. Giáo viên buộc phải xoay xở giữa các điểm trường, còn học sinh thì chịu thiệt thòi khi không thể tham gia đầy đủ hoạt động học tập, kỹ năng, ngoại khóa.
Thầy Vũ Văn Tùng, Trường Tiểu học và THCS Đinh Núp (xã Pờ Tó, huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai) cho biết, trường học nơi thầy công tác hiện có 14 lớp, nhưng chỉ khoảng 6 - 7 lớp có thể bố trí tại điểm trường chính. Các lớp còn lại vẫn buộc phải duy trì tại 2 điểm lẻ, cách trường chính 1 - 2km. Đây là những điểm trường tạm được giữ lại từ trước do chưa đủ điều kiện xây dựng trường trung tâm.
“Cơ sở vật chất tại điểm lẻ còn rất thiếu thốn. Bàn ghế chưa đạt chuẩn, bảng viết đã xuống cấp, điện có nhưng không ổn định, ánh sáng chỉ đủ dùng, thiết bị dạy học như máy chiếu thì không thể di chuyển sang các điểm lẻ do không đảm bảo an toàn. Việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn hay các hoạt động ngoại khóa gần như không thể thực hiện ở điểm lẻ. Học sinh bị tách biệt, nếu đưa về điểm chính thì lại đối mặt với nguy hiểm khi đi lại trên đường đèo dốc”, thầy Tùng nói.
Điều mà thầy cô và học sinh mong mỏi nhất là được đầu tư xây dựng cơ sở vật chất ổn định, đồng bộ tại một điểm trường tập trung. “Chỉ khi đó, giáo viên mới có thể yên tâm giảng dạy và học sinh được học tập đầy đủ theo đúng yêu cầu chương trình mới”, thầy Tùng chia sẻ.
Để hướng tới mục tiêu đến năm 2030 đạt 100% phòng học được kiên cố hóa như Kết luận 91-KL/TW của Bộ Chính trị, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn nhấn mạnh vai trò chủ đạo của Nhà nước trong đầu tư, đồng thời đề cao việc huy động các nguồn lực xã hội, thực hiện xã hội hóa hợp lý và hiệu quả. Bộ GD-ĐT cũng xác định rõ, trong các giai đoạn tiếp theo, việc kiên cố hóa trường lớp sẽ tập trung ưu tiên tại các vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, khu vực khó khăn, nhằm bảo đảm sự công bằng trong tiếp cận giáo dục cho mọi học sinh.
Thiếu gần 35.000 phòng học, trong đó hơn 6.400 phòng vẫn phải nhờ, mượn là thực trạng đáng báo động trước thềm năm học mới. Vùng sâu, vùng xa tiếp tục là nơi chịu nhiều thiệt thòi nhất về điều kiện học tập. Nếu không được tháo gỡ quyết liệt, “nút thắt” cơ sở vật chất sẽ cản trở mọi nỗ lực đổi mới giáo dục. Để giải bài toán này cần một tầm nhìn, quy hoạch dài hơi, cần nguồn lực tài chính, nguồn lực đất đai.
