Khi “kim chỉ nam” không còn
Nhiều năm qua, đề minh họa được xem như “lệnh bài” giúp học sinh định hình cấu trúc, dạng câu hỏi và mức độ phân hóa của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Vì vậy, việc không công bố đề tham khảo cho năm 2026 khiến không ít học sinh và phụ huynh lo lắng khi kỳ thi đang đến gần.
Trần Hoàng Minh, học sinh lớp 12 Trường THPT Trần Nhân Tông (Hà Nội), cho biết thông tin này khiến kế hoạch ôn tập bị đảo lộn: “Em cảm giác như đang ôn thi trong sương mù. Thầy cô nói cấu trúc vẫn tương tự năm 2025, nhưng mỗi năm đều có thay đổi. Không có đề mẫu chính thức, tụi em rất khó hình dung đề thi sẽ ra sao”.
Điều khiến Minh lo lắng không phải là độ khó, mà là nguy cơ “lệch tủ” khi không nắm rõ định hướng ra đề.
Cùng tâm lý, Hoàng Mai Trang, học sinh lớp 12 Trường THPT Đống Đa (Hà Nội), ví đề minh họa như “bản đồ lộ trình”: “Khi không có bản đồ, tụi em phải tự bơi giữa rất nhiều tài liệu ôn tập. Càng gần kỳ thi càng áp lực vì không biết mình đang học có đúng hướng hay không”.
Tín hiệu của một kỳ thi đổi hướng
Ở góc độ chuyên môn, nhiều giáo viên cho rằng việc không công bố đề minh họa phản ánh xu hướng giảm phụ thuộc vào “khuôn mẫu”, chuyển sang đánh giá năng lực thực chất.
Thầy Nguyễn Ngọc Mạnh, giáo viên luyện thi tại Hà Nội, nhận định: khi có đề mẫu, học sinh dễ học theo dạng, luyện đề máy móc. Ngược lại, việc “bỏ đề minh họa” buộc các em phải quay về với kiến thức nền.
“Đề thi hiện nay không còn kiểm tra khả năng giải bài theo mẫu, mà nhấn mạnh tư duy và vận dụng. Không có đề minh họa cũng là cách hạn chế học tủ, học vẹt”, thầy Mạnh nói.
Ở góc độ tuyển sinh, đại diện một trường đại học tại Hà Nội cho rằng việc đề thi không còn rập khuôn sẽ giúp sàng lọc tốt hơn năng lực thí sinh: “Chúng tôi cần những người có tư duy độc lập, khả năng ứng biến. Nếu đề thi quá dễ đoán, sẽ khó phân loại thực chất”.
Thực tế từ kỳ thi 2025 cho thấy, tỉ lệ câu hỏi dự kiến vẫn giữ mức 40% nhận biết, 30% thông hiểu và 30% vận dụng. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý thí sinh cần đặc biệt cẩn trọng khi lựa chọn tài liệu. Những bộ đề xây dựng theo tư duy cũ sẽ không còn đất diễn trong bối cảnh đề thi mới bám sát Chương trình GDPT 2018 với các dạng thức trắc nghiệm đúng/sai và trả lời ngắn.
Chiến thuật “vượt sương mù”
Để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua khốc liệt này, các chuyên gia giáo dục khuyến nghị sĩ tử năm 2026 cần thay đổi tư duy ôn tập. Thay vì sa đà vào việc cày số lượng đề một cách vô định, học sinh nên tập trung vào ba trụ cột chiến thuật để tự tạo ra bản đồ cho chính mình.
Trước hết, học sinh cần quay lại với gốc kiến thức bằng cách hệ thống hóa toàn bộ nội dung trong sách giáo khoa. Trong bối cảnh đề thi đánh giá năng lực, các câu hỏi phân hóa cao thường không nằm ở những công thức lắt léo mà nằm ở việc hiểu sâu bản chất khái niệm. Việc nắm vững lý thuyết nền tảng giúp thí sinh xây dựng được bộ khung vững chắc, từ đó có thể linh hoạt xử lý mọi biến tấu của đề thi dù định hướng ra đề có thay đổi. Thay vì học vẹt, các em nên sử dụng sơ đồ tư duy để kết nối các mạch kiến thức liên môn, giúp việc ghi nhớ trở nên hệ thống và khoa học hơn.
Thứ hai, hãy tận dụng tối đa di sản từ kỳ thi năm 2025 làm tham chiếu chuẩn xác nhất. Dù Bộ không công bố đề minh họa mới cho năm 2026, nhưng cấu trúc và định hướng của kỳ thi năm 2025 chính là mẫu số chung quan trọng nhất. Thí sinh cần đặc biệt mổ xẻ các dạng thức câu hỏi mới như trắc nghiệm đúng/sai và trắc nghiệm trả lời ngắn. Đây là những phần thi dễ mất điểm nếu học sinh vẫn giữ thói quen khoanh bừa hoặc dùng mẹo loại trừ. Việc luyện tập nhuần nhuyễn trên nền tảng đề minh họa và đề thi thật năm 2025 sẽ giúp các em làm quen với áp lực thời gian và cách phân bổ sức lực hợp lý cho từng dạng thức.
Cuối cùng, việc rèn luyện tư duy thực tế và kỹ năng đọc hiểu là yếu tố sống còn để bứt phá điểm số. Đề thi theo chương trình mới sẽ tăng cường tối đa các câu hỏi gắn liền với bối cảnh đời sống, xã hội và các tình huống thực tiễn. Điều này đòi hỏi thí sinh không chỉ giỏi tính toán hay ghi nhớ, mà phải có khả năng phân tích dữ liệu, đọc biểu đồ và xử lý thông tin từ các văn bản thực tế. Chuyên gia khuyên học sinh nên mở rộng phạm vi đọc, quan tâm đến các vấn đề thời sự và tập cách đặt câu hỏi: “Kiến thức này giải quyết vấn đề gì trong cuộc sống?”. Đó mới chính là chìa khóa để giải mã những câu hỏi vận dụng cao trong đề thi.
Khi kỳ thi ngày càng hướng tới sự thực chất và rũ bỏ tư duy luyện tủ, việc nắm chắc kiến thức nền cùng một tâm thế chủ động chính là ngọn hải đăng giúp sĩ tử tự tin xuyên qua lớp sương mù, hướng tới cánh cửa đại học mơ ước.
Lưu ý cho thí sinh thi tốt nghiệp năm nay
- Bổ sung thêm 2 chứng chỉ gồm tiếng Hàn TOPIK và tiếng Anh quốc tế Versant English Placement Test (VEPT) để miễn thi môn Ngoại ngữ
- Giấy báo dự thi và thẻ dự thi được tích hợp thành một loại duy nhất là “giấy báo dự thi”. Giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời và giấy chứng nhận kết quả thi được tích hợp thành “giấy chứng nhận kết quả thi”.
- Thời gian thu nhận đơn phúc khảo giảm từ 10 xuống còn 5 ngày.
- Kỳ thi tốt nghiệp diễn ra sớm hơn hai tuần so với năm trước, tổ chức trong hai ngày 11 và 12/6.
