Sáng Chủ nhật, sương mù vẫn còn bảng lảng trên những mái nhà trình tường đặc trưng của người Hà Nhì xã Y Tý. Cảm giác mát mẻ, trong lành sớm mai nơi vùng cao biên viễn khiến nhịp sống như chậm lại. Trong nhà, bếp lửa đã đượm hồng, anh Ly Xá Xuy - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Du lịch Y Tý ngồi khoanh chân trên tấm đệm thổ cẩm, nhâm nhi chén trà nóng cùng người bạn thân Phu Suy Thó để bàn việc phát triển du lịch trong thời gian tới.
Chàng trai Ly Xá Xuy sinh năm 1991 - người được biết đến như một trong những cánh chim đầu đàn làm du lịch ở vùng cao Y Tý - hào hứng vạch ra những dự định mới. Nhấp ngụm trà thơm, Xuy cất lời: “Sắp tới chúng tôi tính toán xây thêm các căn homestay nhỏ, đáp ứng tệp khách hàng đi theo gia đình. Nhưng cốt lõi là phải tối giản, giữ nguyên vẹn dáng dấp nhà trình tường truyền thống của người Hà Nhì. Giá cả phải thật hợp lý, thậm chí là bình dân để ai cũng có thể tiếp cận”.
Cái “rẻ” và “tối giản” mà Ly Xá Xuy nhắc đến hoàn toàn không phải là sự nghèo nàn, thiếu thốn về mặt dịch vụ. Đó là chiến lược định vị thương hiệu có chủ đích, nhắm thẳng vào nhóm du khách trẻ hoặc những du khách yêu trải nghiệm văn hóa bản địa sâu sắc, mong muốn tìm kiếm sự an yên và thực sự quan tâm đến các giá trị du lịch bền vững. Giữa làn sóng thương mại hóa, việc kiên trì giữ gìn những khối kiến trúc đất nện hình nấm chính là chiếc chìa khóa vạn năng để Y Tý phát triển mà không bị hòa tan.
Để những ý tưởng của Ly Xá Xuy, Phu Suy Thó hay bất kỳ người trẻ nào khác ở Y Tý không dừng lại ở quy mô của các hộ gia đình nhỏ lẻ, manh mún, vai trò tập hợp, định hướng và kết nối của Câu lạc bộ Du lịch Y Tý trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Được thành lập với nhiệm vụ liên kết các nguồn lực bản địa, Câu lạc bộ Du lịch Y Tý đã và đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển theo một triết lý nhất quán: phát triển bền vững gắn liền với bảo tồn tài nguyên tự nhiên; tuyệt đối tôn trọng và bảo tồn bản sắc văn hóa bản địa.
Tính đến thời điểm này, Câu lạc bộ Du lịch Y Tý đã lớn mạnh vượt bậc, quy tụ được 92 thành viên chính thức. Họ là những chủ homestay, những hướng dẫn viên bản địa, những người cung ứng dịch vụ và cả những nghệ nhân. Điều đặc biệt là đa số thành viên đều thuộc thế hệ trẻ, lực lượng xung kích đầy nhiệt huyết của đồng bào các dân tộc Hà Nhì, Mông, Dao tại địa phương.
Không trông chờ hoàn toàn vào “bầu sữa” ngân sách, Câu lạc bộ Du lịch Y Tý đã phát huy tối đa tinh thần tự chủ bằng hình thức xã hội hóa. Anh Ly Xá Xuy bật mí, toàn bộ nguồn kinh phí ban đầu phục vụ cho việc thành lập câu lạc bộ, dựng các biển chỉ dẫn du lịch bằng gỗ thân thiện với môi trường, hay tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng đón khách đều do các thành viên tự nguyện đóng góp và kêu gọi tài trợ, với tổng số tiền xã hội hóa khoảng 80 triệu đồng. Số tiền không quá lớn nhưng minh chứng rõ nét nhất cho tinh thần đồng lòng và khát vọng tự lực vươn lên.
Nguồn lực ấy đã hiện thực hóa những sản phẩm du lịch cụ thể, mang đậm tính trải nghiệm và tôn trọng tự nhiên. Để giúp du khách hòa mình trọn vẹn vào đời sống Y Tý, câu lạc bộ đã xây dựng và đưa vào vận hành hệ thống các cung tour, tuyến đi bộ (trekking) và tham quan an toàn, khoa học: cung đường đi bộ đưa du khách qua các bản Lao Chải 1, Lao Chải 2 hay dưới tán rừng cổ thụ Vườn Quốc gia Bát Xát; tham quan kết hợp chụp ảnh, đưa du khách đến công viên Choản Thèn - nơi ngắm biển mây lý tưởng nhất ở Y Tý.
Được biết, Câu lạc bộ Du lịch Y Tý tích cực vận động người dân và du khách tận dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên sẵn có để phục vụ đời sống, tuyệt đối hạn chế rác thải vô cơ và chung tay bảo vệ cảnh quan ruộng bậc thang, rừng nguyên sinh. Câu lạc bộ đóng vai trò như “màng lọc” tự nhiên hữu hiệu, giúp người dân bản địa vừa nhạy bén tiếp cận công nghệ, thực hiện chuyển đổi số trong quảng bá hình ảnh và phòng ốc, vừa giữ gìn nguyên vẹn trang phục hay những nét văn hóa truyền thống.
Một trong những điểm tựa vững chắc giúp Câu lạc bộ Du lịch Y Tý tạo được lòng tin lớn, khẳng định vị thế đối với chính quyền địa phương và du khách chính là sự chuyên nghiệp trong công tác quản lý. Không có chỗ cho sự tùy tiện, buông lỏng hay tư duy “chộp giật”.
Anh Ly Xá Xuy chia sẻ thêm: “Phát triển du lịch cộng đồng đòi hỏi sự đồng lòng, nhưng cũng cần một kỷ cương nghiêm. Mọi thành viên khi tham gia Câu lạc bộ đều phải cam kết tuân thủ nghiêm ngặt quy chế ứng xử chung: từ niêm yết giá dịch vụ công khai trên các nền tảng, tuyệt đối không có tình trạng chèo kéo, ép du khách, đến việc đảm bảo nghiêm ngặt vệ sinh an toàn thực phẩm và cùng nhau gìn giữ, dọn dẹp vệ sinh môi trường, cảnh quan chung”.
Được biết, đối với những trường hợp thành viên trong Câu lạc bộ Du lịch Y Tý có hành vi vi phạm quy định, làm ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh du lịch chung của địa phương, hoặc bị du khách phản ánh trực tiếp, gián tiếp về chất lượng dịch vụ kém, Ban Chủ nhiệm sẽ kiên quyết xử lý nghiêm theo đúng nội quy đã ban hành: nhẹ thì nhắc nhở phê bình trước toàn thể thành viên câu lạc bộ, nặng hơn là khai trừ ra khỏi câu lạc bộ.
Đánh giá về hiệu quả hoạt động của mô hình này, ông Nguyễn Văn Tài - Chủ tịch UBND xã Y Tý khẳng định: “Từ khi Câu lạc bộ Du lịch Y Tý vào hoạt động, tư duy làm du lịch của bà con các dân tộc Hà Nhì, Mông… nơi đây đã có sự chuyển biến rõ rệt. Tình trạng làm du lịch tự phát, mạnh ai nấy làm như trước đã giảm. Câu lạc bộ đã thực sự trở thành cầu nối, giúp các hộ làm homestay, dẫn tour bản địa liên kết chặt chẽ với nhau, cùng chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao chất lượng dịch vụ và giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống. Đây chính là hướng đi đúng đắn, góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển du lịch bền vững, tạo sinh kế ổn định và giảm nghèo hiệu quả cho địa phương”.
Cũng theo Chủ tịch UBND xã Y Tý - Nguyễn Văn Tài, cái hay của Câu lạc bộ Du lịch Y Tý là đã khơi dậy được ý thức tự chủ của người dân trong việc chuyên nghiệp hóa các sản phẩm du lịch bản địa, từ đón tiếp khách, chuyển đổi số trong đặt phòng, cho đến khâu đảm bảo vệ sinh môi trường nông thôn. Thay vì cạnh tranh không lành mạnh, các thành viên đã biết hỗ trợ nhau lúc cao điểm, cùng nhau xây dựng hình ảnh Y Tý thân thiện, giàu bản sắc, đưa du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của xã.
Với sự dẫn dắt trách nhiệm của Câu lạc bộ Du lịch Y Tý và khát vọng cống hiến của những người trẻ như Ly Xá Xuy, Phu Suy Thó, du lịch Y Tý chắc chắn sẽ trở thành hình mẫu tiêu biểu của một vùng du lịch xanh, nhân văn và bền vững. Y Tý cũng sẽ là miền đất mà mỗi bước chân du khách đi qua đều để lại sự hài hòa cho thiên nhiên và mang về cho bản thân niềm hạnh phúc trọn vẹn.
