Cụ thể, ngày 12/5, Trung tâm Kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm Hà Nội kiểm tra nhà thuốc Đức Anh (Công ty TNHH Dược phẩm thiết bị y tế Đức Anh, quận Đống Đa, Hà Nội), phát hiện 7 loại thuốc không rõ nguồn gốc, không có số đăng ký lưu hành hoặc giấy phép nhập khẩu.
Trong đó, thuốc điều trị trào ngược dạ dày NEXIUM 40mg Enterik Kapli Pellet Tablet (Esomeprazol), số lô: 23H420, hạn dùng: 9.2027, có kết quả kiểm nghiệm hàm lượng Esomeprazol là 6,91mg (tương ứng 17,27% so với hàm lượng ghi trên nhãn), được xác định là thuốc giả.
Một mẫu thuốc khác cũng không đủ điều kiện lưu hành là DIAMICRON MR 60mg (Gliklazid), số lô: 23F603, Hạn dùng: 04.2026. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy mẫu viên nén Gliclazid có định lượng Gliclazid là 42,5mg/viên (70,83% so với hàm lượng ghi trên nhãn).
Tại nhà thuốc An An (số 153, tổ dân phố 14, phường Kiến Hưng, Hà Đông, Hà Nội), lực lượng chức năng cũng phát hiện thuốc Theophylline Extended Release 200mg (Theophylline 200mg); số lô 21127, ngày sản xuất 26/2/2022, hạn dùng 26/2/2026; nơi sản xuất Pharmacy Laboratories Plus, là giả do chỉ đạt 6,3% hàm lượng hoạt chất so với công bố. Mẫu lọ thuốc không có nhãn phụ tiếng Việt và không rõ nơi sản xuất.
Không chỉ thuốc, thực phẩm chức năng bán trong nhà thuốc cũng là vấn đề đáng lo ngại. Nhà thuốc Nhất Ngân (lô số 13 TTTM Chợ Gạo, huyện Chợ Gạo, Tiền Giang) bị phát hiện bán mẫu sản phẩm Viên nang giảm cân Hồng Hạc Phục Linh có chứa các chất cấm Sibutramine, Desmethylsibutramine và Didesmethylsibutramine đã bị cấm sử dụng trong thực phẩm do nguy cơ gây hại cho sức khỏe.
Trước đó, nhiều thực phẩm chức năng chứa chất cấm Sibutramine từng bị phát hiện bán tại nhà thuốc như thực phẩm bảo vệ sức khỏe TIGI MAX PLUS (nhà thuốc Nhật Tân, 115 Trần Hưng Đạo, phường 1, Tuy Hòa, Phú Yên) hay Loss Weight Phục Linh Collagen (quầy thuốc Thiên An, đường Hùng Vương, khu phố 2, thị trấn Trảng Bom, Đồng Nai).
Nguyên nhân hàng giả, chứa chất cấm xuất hiện ở nhà thuốc
Theo quy định hiện hành, thực phẩm chức năng được quy định bao gồm 4 nhóm: thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học và thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt.
Ông Chu Quốc Thịnh, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, trong nhóm thực phẩm bổ sung, hồ sơ tự công bố chỉ kiểm soát kiểm nghiệm chỉ tiêu an toàn. Hai nhóm thực phẩm dinh dưỡng y học và thực phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt chưa kiểm soát về chất lượng. Chỉ duy nhất nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe là kiểm soát về chỉ tiêu chất lượng, "tuy nhiên hồ sơ đăng ký bản công bố cũng rất đơn giản".
Khó khăn về nguồn lực khiến không phải sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe nào cũng được kiểm tra sau khi xuất xưởng, ra thị trường (hậu kiểm). Chưa kể, không ít đơn vị sản xuất lợi dụng kẽ hở trong cơ chế công bố, tự công bố các loại thực phẩm chức năng để "lách", trà trộn sản phẩm không đảm bảo chất lượng, thậm chí chứa chất cấm, đưa ra thị trường.
Ông Tạ Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), nhận định việc nhà thuốc mua bán không hóa đơn chứng từ, không rõ nguồn gốc là nguyên nhân chính dẫn đến thuốc giả xâm nhập vào hệ thống phân phối hợp pháp. Ngoài ra, nhiều cơ sở không tuân thủ quy định về bảo quản, mua bán từ nhà cung cấp được cấp phép, làm gia tăng nguy cơ giảm chất lượng thuốc.
Ngoài ra, mức xử phạt hiện nay cũng chưa đủ răn đe. Ông Hùng lấy ví dụ, các đối tượng chỉ bị xử lý hình sự nếu sản xuất, buôn bán hàng giả (bao gồm cả thuốc) giá trị từ 30 triệu đồng trở lên.
Mức xử phạt đối với hành vi kinh doanh hàng giả theo giá trị hàng hóa là quá thấp do giá trị thuốc tại cơ sở bán lẻ thường thấp (dưới 1 triệu đồng). Ví dụ cơ sở kinh doanh thuốc Clorocid TW 3 giả chỉ bày bán 2-3 lọ, mỗi lọ giá khoảng 30.000 đồng. Nếu bị phát hiện, cơ sở chỉ bị xử phạt từ 2 đến 6 triệu đồng.
Cơ sở kinh doanh thuốc có hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ có giá trị dưới 1 triệu đồng chỉ bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 600.000 đồng đến 1 triệu đồng; nộp lại hoặc tiêu hủy tang vật.
Thắt chặt kiểm soát và nâng chế tài xử phạt
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên khẳng định tại hội thảo “Thuốc giả - Hệ lụy thật” rằng thuốc và thực phẩm chức năng là mặt hàng đặc biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân, cần có chế tài đủ mạnh để răn đe hành vi sản xuất và kinh doanh hàng giả.
Bộ Y tế đã báo cáo Thủ tướng và được đồng ý chủ trương tăng mức xử phạt hành chính và hình sự đối với các hành vi sản xuất, buôn bán thuốc, thực phẩm chức năng giả. Đồng thời, Cục An toàn thực phẩm đang xây dựng dự thảo sửa đổi Nghị định 15/2018 theo hướng tăng cường hậu kiểm, khắc phục lỗ hổng hiện nay.
Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Chu Quốc Thịnh cho biết, cơ quan này đang tham khảo, đề xuất áp dụng mô hình kiểm soát tương tự Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) và một số nước, đó là tiền kiểm hồ sơ chặt chẽ và hậu kiểm thường quy, hậu kiểm đột xuất.
Tức là, sau khi doanh nghiệp công bố sản phẩm, cơ quan chức năng sẽ phải chủ động rà soát hồ sơ, lấy mẫu thị trường để kiểm tra chất lượng thực tế, đặc biệt với các sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Đồng thời, đẩy mạnh việc kiểm tra đột xuất trên cơ sở theo phản ánh từ người tiêu dùng, báo chí hoặc cơ quan chức năng. Hệ thống kiểm nghiệm cũng được giao nhiệm vụ chủ động giám sát thị trường, thay vì chỉ kiểm tra theo đơn hàng như hiện nay.
