Khoảng một tháng trước Tết, Bản Pho bước vào cao điểm thu hoạch lá dong. Không cần lời nhắc hay tín hiệu chính thức nào, người dân trong thôn ai cũng tự biết đã đến lúc phải tranh thủ đi cắt lá dong. Nhịp sinh hoạt vốn chậm rãi của thôn bản bỗng trở nên gấp gáp hơn.
Lá dong Bản Pho vốn nổi tiếng dày, bản rộng, xanh bền, thích hợp để gói bánh chưng, bánh tẻ, nên rất được thị trường ưa chuộng. Vì thế, càng gần Tết, công việc càng nhiều, ai cũng tranh thủ cắt nhiều lá dong để kịp cung ứng cho thương lái.
Với bà Tẩn Nghính Liều, người phụ nữ Dao đã ngoài 60 tuổi, mùa lá dong cũng là mùa bà bận rộn nhất trong năm. "Trước phải đi rừng cả ngày mới có lá, giờ tôi mang củ về trồng quanh nhà, ven nương. Cứ đến ngày là khách đánh ô tô lên lấy, có tiền sắm Tết là mừng rồi", bà Liều cho biết.
Câu chuyện của bà Liều cũng là sinh kế chung của nhiều hộ dân ở Bản Pho. Trước đây, lá dong chỉ được khai thác trong rừng. Mỗi chuyến đi rừng kéo dài cả ngày, thu nhập vài trăm nghìn đồng, ai nhiều hơn thì được 1 triệu. Nhưng lá dong trong rừng cũng dần ít đi, người dân đã chủ động đưa cây lá dong về trồng quanh nhà.
Lá dong ở Bản Pho cho thu hoạch quanh năm, mùa cao điểm là vào vụ Tết. Anh Tẩn A Phộng, người trồng nhiều cây lá dong cho biết: “4 năm trước tôi đi rừng hái lá rất vất vả. Sau thấy bán được, tôi đào cây lá dong về trồng quanh nhà. Năm nay, gia đình tôi dự tính bán khoảng 5.000 - 6.000 lá, thu về khoảng 15 - 20 triệu đồng. Số tiền ấy đủ lo Tết cho gia đình”.
Không chỉ người trồng, thời gian này, các hộ thu mua cũng tất bật không kém. Anh Tẩn A Ngọc, một thương lái địa phương cho biết: “Mỗi ngày tôi thu mua được khoảng 50 bó (mỗi bó 40 lá) để kịp gửi xe đi Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh lân cận.
Ông Tẩn A Liều - Trưởng thôn Bản Pho cho biết, mô hình trồng cây lá dong tại nhà bắt đầu từ khoảng 7 năm trở lại đây. Cây lá dong dễ trồng, không phải chăm sóc nhiều, tốn ít phân bón lại có tác dụng giữ ẩm, chống xói mòn đất rất tốt. Mỗi năm cắt vài lứa, càng để lâu, gốc càng khỏe, lá càng đẹp. Với mức thu nhập từ 20 đến 40 triệu đồng/năm đối với các hộ trồng diện tích lớn, lá dong đã thực sự trở thành "cây Tết", giúp bà con vùng cao chủ động hơn trong cuộc sống.
“Bản Pho là thôn thuần nông, 100% hộ dân là đồng bào Dao, nguồn thu nhập chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Trước kia, người dân chủ yếu vào rừng lấy lá dong bán dịp Tết, nhưng dần dần nguồn trong rừng cạn kiệt, đi lại vất vả mà hiệu quả không cao. Từ đó, bà con tự nghĩ ra cách đào củ cây lá dong mang về trồng quanh nhà, tận dụng những diện tích đất trống, ven ruộng, ven nương không trồng được cây lương thực khác để tăng thêm thu nhập”, ông Liều cho biết.
Theo ông Liều, dù giá lá dong không quá cao, nhưng đây là nguồn thu phụ ổn định, đặc biệt phù hợp với điều kiện canh tác khí hậu vùng cao của địa phương.
Hiện nay, khoảng 90% số hộ trong thôn đã tham gia trồng cây lá dong. Tùy diện tích và công chăm sóc, mỗi hộ có thể thu từ 20 triệu đến 40 triệu mỗi năm, chủ yếu tập trung vào vụ Tết.
Đánh giá về mô hình trồng cây lá dong, chị Vũ Thị Giang - Chủ tịch Hội Nông dân xã Bát Xát cho biết: “Xã đang tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả mô hình, từng bước đưa cây lá dong trở thành hàng hóa đặc trưng của địa phương”.
Những chuyến xe rời bản mang theo sắc xanh lá dong Bản Pho xuống phố, trở thành "lớp áo" cho những chiếc bánh chưng ngày Tết. Trong sắc xanh ấy gói trọn bao công sức chăm sóc và niềm mong chờ về một cái Tết ấm no của người dân vùng cao.
