GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học, ngày 21/9 cho biết theo dữ liệu tuyển sinh năm 2026, cả nước có hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm. Trong đó, hơn 35.900 em dùng IELTS.
IELTS 6.0 là mức phổ biến nhất với hơn 8.300 em đạt được, nhưng các trường quy đổi thành 26 mức điểm cộng. Ông Thảo không nêu chi tiết hơn. Thực tế, các trường có cách tính điểm cộng khác nhau.
Ví dụ, với IELTS 6.0, Đại học Luật Hà Nội cộng 0,5 điểm vào tổng điểm xét tuyển, Y Hà Nội tính 0,75, Đại học Thương mại, Sư phạm Huế cộng 1 điểm, trong khi Đại học Bách khoa Hà Nội tính 3/100.
Ngoài ra, theo ông Thảo, ở nhóm ngành thuộc top 5% điểm chuẩn cao (từ 26,09/30 điểm trở lên), hơn 30% tân sinh viên có điểm cộng. Nhiều ngành lấy điểm chuẩn khoảng 28 nhưng cho cộng tới 1,5 điểm chứng chỉ khiến không ít em điểm thấp đỗ, còn hàng nghìn thí sinh đạt 26,5-28 điểm lại trượt.
Tính riêng ba phương thức, gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ và kết hợp điểm thi tốt nghiệp với học bạ, hơn 51% thí sinh có điểm gốc thấp hơn điểm chuẩn, đỗ nhờ điểm cộng.
"Các con số này cho thấy điểm cộng có thể trở thành yếu tố quyết định kết quả ở các ngành cạnh tranh cao, tạo sự bất bình đẳng trong tuyển sinh", ông Thảo nói. "Đây là vấn đề cấp bách liên quan trực tiếp đến công bằng và cần được điều chỉnh ngay".
Cũng từ dữ liệu, Bộ nhận ra hai cách thức gây bất công liên quan điểm cộng chứng chỉ.
Một là ngành không yêu cầu ngoại ngữ nhưng thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh vẫn được cộng điểm. Chẳng hạn, với ngành chỉ xét Toán, Lý, Hóa, một thí sinh có kết quả ba môn cao hơn vẫn có thể trượt trước thí sinh có điểm chuyên môn thấp hơn nhưng được cộng chứng chỉ.
Hai là tổ hợp đã có môn tiếng Anh nhưng chứng chỉ tiếng Anh tiếp tục được dùng để cộng thêm điểm. Khi đó, năng lực ngoại ngữ vừa được phản ánh trong điểm tổ hợp, vừa tạo thêm lợi thế ngoài thang đo.
"Một năng lực được tính hai lần sẽ làm sai lệch thứ tự xét tuyển, đặc biệt ở các ngành có điểm chuẩn cao, nơi chênh lệch rất nhỏ cũng có thể quyết định trúng tuyển hay không", ông Thảo nhìn nhận.
Vì thế, Bộ dự kiến từ năm 2027 sẽ chỉ còn điểm ưu tiên theo khu vực, đối tượng chính sách. Các trường không được sử dụng điểm cộng do mình tự quy định cho thành tích, chứng chỉ hoặc tiêu chí bổ sung.
Ông Thảo chia sẻ tâm lý của phụ huynh và học sinh khi đã đầu tư nghiêm túc cho ngoại ngữ, nhưng khẳng định quyền sử dụng chứng chỉ để chứng minh năng lực ngoại ngữ không bị mất đi; giá trị của việc học tiếng Anh cũng không bị giảm đi.
Nếu ngành đào tạo cần ngoại ngữ, chứng chỉ vẫn được quy đổi để thay thế môn ngoại ngữ. Nếu chương trình giảng dạy bằng ngoại ngữ có yêu cầu đầu vào, chứng chỉ vẫn được dùng để xác nhận thí sinh đáp ứng yêu cầu đó.
"Chúng ta cần nhìn nhận thực chất và xác định việc học tiếng Anh là cần thiết cho quá trình học đại học và nghề nghiệp sau này, hoàn toàn không lãng phí", ông Thảo nói.
Ông cũng nhấn mạnh việc bỏ điểm cộng không phải thay đổi đột ngột về định hướng, mà là bước tiếp theo của lộ trình kiểm soát và chuẩn hóa.
Định hướng của Bộ là một ngành, chương trình có tiêu chí tuyển sinh thống nhất, điểm đầu vào giữa các phương thức tương đương. Vì vậy, từ năm 2023, Bộ đã yêu cầu quy đổi tương đương để giảm chênh lệch; năm 2026 tiếp tục khống chế điểm cộng chứng chỉ tối đa 1,5/30.
