Khu vực xã Kim Sơn cũ (nay là xã Bảo Hà) từ lâu được biết đến là vùng trọng điểm quế của tỉnh với diện tích hàng trăm héc-ta. Nhờ khí hậu mát mẻ, đất đai phù hợp, cây quế nơi đây sinh trưởng tốt, cho sản lượng vỏ và lõi quế dồi dào mỗi năm. Tại thôn 1 Nhai Tẻn, hầu hết các hộ dân đều gắn bó với nghề trồng và bóc vỏ quế. Tuy nhiên, một thực tế tồn tại bấy lâu là phần lõi quế sau khi bóc vỏ thường chỉ được bán với giá rẻ hoặc bị bỏ lại trên nương, gây lãng phí nguồn phụ phẩm dồi dào.
Trước thực trạng đó, anh Bàn Văn Dương đã trăn trở tìm cách nâng cao giá trị cho loại cây trồng chủ lực của địa phương. Anh Dương chia sẻ: sau mỗi vụ bóc vỏ, lõi quế to, đẹp thì các cơ sở bóc gỗ ván thu mua, còn lại cành quế nhỏ hay lõi gỗ cong, xấu thường bị chất đống không ai mua. Tôi thấy rất tiếc. Khi đến một số nơi, thấy họ tận dụng lõi quế để đốt than bán giá cao nên tôi quyết tâm học hỏi và thử nghiệm.
Anh Dương đã dành thời gian đến các vùng trồng nhiều quế như Văn Bàn, Bắc Hà và Văn Yên (Yên Bái cũ) để tìm hiểu kỹ thuật xây lò và kiểm soát nhiệt độ để than đạt chất lượng.
Sau nhiều chuyến đi, tháng 8/2024, anh quyết định đầu tư xây dựng lò đốt than quế ngay tại thôn 1 Nhai Tẻn. Quyết định này với anh là bước ngoặt lớn, bởi số vốn bỏ ra không nhỏ, lại là lĩnh vực hoàn toàn mới. "Những mẻ than đầu tiên không đạt chất lượng nên không bán được. Tôi phải đốt lại nhiều lần để rút kinh nghiệm. Có lúc tưởng chừng phải bỏ cuộc vì lỗ vốn”, anh Dương nhớ lại.
Với sự kiên trì, chịu khó học hỏi, rút kinh nghiệm, anh đã làm chủ được quy trình kỹ thuật để đưa mô hình đi vào ổn định.
Từ 2 lò ban đầu, đến nay anh Dương xây dựng được 3 lò đốt quy mô lớn. Mỗi lò có thể xử lý khoảng 200 tấn củi quế cho một lần đốt, cho ra lò khoảng 8 tấn than quế thành phẩm. Với giá bán 7.000 đồng/kg, mô hình mang lại nguồn thu nhập đáng kể và ổn định cho gia đình anh.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho gia đình, mô hình còn tạo việc làm cho khoảng 10 lao động địa phương, với mức lương trung bình 7 triệu đồng/tháng. Công nhân được phân công các công việc như thu gom củi quế, vận hành lò, đóng bao và vận chuyển sản phẩm. Nhờ đó, nhiều hộ dân trong thôn có thêm nguồn thu nhập ngay tại quê nhà.
Chị Lý Thị Yến, thôn 1 Nhai Tẻn chia sẻ: trước đây tôi chỉ làm nông nghiệp ở nhà, công việc vất vả mà thu nhập không cao. Từ khi làm ở đây, công việc không quá nặng nhọc, thu nhập mỗi tháng ổn định nên tôi rất yên tâm.
Gắn bó với công việc cắt gỗ ở lò đốt than quế của anh Dương hơn 5 tháng nay, ông Đặng Văn Sơn, thôn 1 Nhai Tẻn bày tỏ: tôi có tuổi rồi nên tìm được việc làm gần nhà là điều tôi mong muốn từ lâu. Làm ở đây thu nhập ổn định, hôm nào bận việc gia đình thì báo nghỉ, ngày nào đi làm thì lại có tiền nên mọi người đều phấn khởi.
Với anh Dương, thành công bước đầu là động lực để tiếp tục mở rộng mô hình. Anh cho biết đang lên kế hoạch đầu tư thêm sân bãi, nhà kho để dự trữ củi cho mùa người dân không khai thác quế, tăng số lượng lò đốt và cải tiến quy trình để nâng cao năng suất.
Anh Bàn Văn Dương.
“Tôi mong muốn mô hình không chỉ giúp gia đình phát triển kinh tế mà còn tạo thêm nhiều việc làm cho bà con trong vùng. Nếu làm tốt, thu nhập từ than quế sẽ trở thành nguồn thu bền vững cho nhiều hộ dân”, anh Dương chia sẻ.
Đánh giá về mô hình, ông Nguyễn Thành Công - Phó Chủ tịch UBND xã Bảo Hà nhận định: Mô hình đốt than quế của anh Dương mang lại hiệu quả rõ rệt. Không chỉ tận dụng được phụ phẩm nông nghiệp, mô hình còn tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho nhiều lao động địa phương. Xã sẽ tiếp tục tạo điều kiện để mô hình được mở rộng và nhân rộng trong thời gian tới.
Mô hình đốt than quế của anh Bàn Văn Dương đã mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân thôn 1 Nhai Tẻn, xã Bảo Hà nói riêng và nông dân vùng trồng quế nói chung. Việc biến phụ phẩm thành sản phẩm có giá trị cao vừa giúp giảm lãng phí vừa góp phần xây dựng ngành nông nghiệp bền vững, tạo sinh kế ổn định cho người dân.
