Gìn giữ văn hóa lễ hội: Xóa bỏ hủ tục, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp

Mới đây, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL) quyết định công bố thêm 10 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó chiếm phần lớn là các lễ hội truyền thống tại các địa phương. Điều này cho thấy lễ hội đi cùng với đời sống tinh thần của dân tộc Việt qua các giai đoạn lịch sử, là vốn quý cần gìn giữ. Tuy nhiên, còn khá nhiều vấn đề cần khắc phục trong văn hóa lễ hội, để xóa bỏ hủ tục, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp.

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam, một trong những lễ hội lớn có sức ảnh hưởng đến người dân khu vực Tây Nam bộ nói riêng và phía Nam nói chung.
Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam, một trong những lễ hội lớn có sức ảnh hưởng đến người dân khu vực Tây Nam bộ nói riêng và phía Nam nói chung.
Các lễ hội dân gian tiêu biểu có thể kể đến Lễ hội Giỗ Tổ Hùng Vương. Theo đó, Lễ hội Đền Hùng không chỉ diễn ra ở tỉnh Phú Thọ mà còn được tổ chức ở nhiều nơi trong cả nước, trở thành ngày hội của toàn dân tộc. Có Lễ hội chùa Hương (Hà Nội), Lễ hội Yên Tử (Quảng Ninh), Lễ hội Bà Chúa Xứ núi Sam (An Giang), Lễ hội núi Bà Đen (Tây Ninh)... Đây đều là các lễ hội lớn không chỉ của người dân trong vùng mà còn thu hút người dân cả nước đến tham gia. Các lễ hội này quy mô lớn, đầu tư công phu cả phần lễ và phần hội, mỗi lần diễn ra đều được đông đảo người dân náo nức, thích thú tham gia.

Các lễ hội dân gian thường tái hiện những phong tục, tập quán của người Việt, đến các truyền thống, phong tục gắn với các thời kỳ dựng nước, mở cõi, phát triển đi lên của dân tộc.

Cạnh đó còn có các lễ hội của các địa phương, các dân tộc thiểu số, mang những nét độc đáo, đặc trưng riêng. Có thể kể đến Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa (Quảng Ngãi), Hội Kate của người Chăm, Lễ hội Hoa Ban dân tộc Thái (Sơn La), Lễ hội mừng lúa mới, lễ mừng nước giọt, lễ lập làng... của các dân tộc Ba Na, Xê Đăng, Giẻ - Triêng (Tây Nguyên), Lễ hội Chol Thnăm Thmây của đồng bào Khơ me thuộc các tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinh, Cà Mau, Kiên Giang, An Giang...

Trong khi đó, lễ hội lịch sử, cách mạng là những lễ hội đầy ý nghĩa cao đẹp được tổ chức nhằm tôn vinh những danh nhân, sự kiện lịch sử, cách mạng, tinh thần “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Có thể kể đến một số lễ hội tiêu biểu như: Lễ hội Cổ Loa tưởng nhớ ngày kỷ niệm Thục Phán An Dương Vương nhập cung; Lễ hội gò Đống Đa; Lễ hội kỷ niệm chiến thắng Hàm Rồng (Thanh Hóa), Lễ hội Làng Sen (Nghệ An)...

Cạnh đó, những năm gần đây, lễ hội tôn giáo là loại hình lễ hội có sức lan tỏa mạnh mẽ, nhanh chóng lớn mạnh cùng với nhu cầu tôn giáo, hướng đến những giá trị tâm linh, hướng thiện của cộng đồng.

Ngoài phân loại theo hình thức, lễ hội của người Việt cũng có những đặc trưng riêng theo vùng miền. Nếu như ở miền Bắc có đa dạng lễ hội, liên quan đến văn hóa tín ngưỡng, đến lịch sử dựng nước, giữ nước... thì suốt dải eo biển miền Trung, đời sống nhân dân gắn liền với mưu sinh trên biển, thế nên, Lễ hội Cầu ngư với tục thờ cá ông và Quan Âm Nam Hải là nét nổi bật nhất trong hệ thống lễ hội của người dân miền này.

Tại miền Nam, các lễ hội thường hướng đến quá trình “mang gươm mở cõi” của dân tộc, vinh danh các vị anh hùng mở cõi, giúp dân khai khẩn. Cạnh đó, hệ thống lễ hội nổi bật của miền Nam liên quan nhiều đến tín ngưỡng thờ mẫu, với các lễ hội nổi tiếng như Lễ hội núi Bà Đen, Lễ hội chùa Bà Thiên Hậu...

Có thể thấy, lễ hội gắn liền với đời sống của nhân dân, phản ánh nét đẹp tâm hồn, là di sản văn hóa quý của quốc gia, dân tộc cần phải gìn giữ và phát huy.

Siết chặt quản lý, chấn chỉnh hoạt động lễ hội

Trong những năm gần đây, với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước khuyến khích phục dựng những giá trị văn hóa truyền thống, do nhu cầu của xã hội, trên cơ sở đời sống kinh tế, đời sống văn hóa ở cơ sở được nâng cao, các lễ hội truyền thống được phục hồi, góp phần phát huy giá trị văn hóa, giữ gìn bản sắc văn hóa của các dân tộc.

Tuy nhiên, đó đây vẫn còn những biến tướng của lễ hội, gây nên những tác động tiêu cực đến đời sống văn hóa của nhân dân. Mặc dù đã có chủ trương xóa bỏ các hủ tục, bài trừ các hoạt động mê tín dị đoan, thế nhưng, tại một số đền chùa tồn tại một số “biến tướng” như các “dịch vụ” dâng sớ, cầu xin giúp “tín chủ”. Trước cổng nhiều phủ, đền, chùa còn tồn tại những lực lượng cò mồi, “buôn thần, bán thánh”, lợi dụng đền chùa kinh doanh trục lợi... Nhiều nơi vẫn tiếp diễn tình trạng đốt vàng mã, hiện tượng lên đồng, bói toán, xem tử vi, lừa gạt tiền của du khách...

Tại nhiều lễ hội vẫn còn những tục lệ trái thuần phong mỹ tục như các hành vi có tính chất man rợ, giết chóc. Một số lễ hội xa hoa, lãng phí, trọng hình thức bề nổi, chú trọng danh hiệu... chứ không chú trọng tái hiện những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc. Những biến tướng của lễ hội đã phần nào làm “méo mó” và lu mờ những giá trị tốt đẹp của lễ hội truyền thống.

Nguyên nhân của thực trạng này trong những năm qua, có thể kể đến sự tác động của nền kinh tế thị trường khiến nhiều lễ hội chạy theo lợi ích kinh tế hơn là giá trị tinh thần. Nhiều người dân vẫn còn hạn chế trong nhận thức về lễ hội, đánh đồng các lễ hội với các hoạt động mê tín dị đoan...

Cạnh đó, còn cần bàn đến vấn đề về quản lý lễ hội. Đó đây còn tồn tại hạn chế trong trình độ quản lý, chỉ đạo, hướng dẫn tổ chức hoạt động lễ hội của cán bộ văn hóa cơ sở, sự không đồng bộ trong quản lý lễ hội giữa các bộ, ban, ngành các cấp...

Thời gian qua, các cơ quan chức năng, cơ quan quản lý về văn hóa đã quyết tâm lập lại nếp văn hóa, sinh hoạt tín ngưỡng lành mạnh. Thời điểm tháng Giêng này chính là “cao điểm” mùa lễ hội tại Việt Nam, từ trước đó, Bộ VH,TT&DL đã ban hành nhiều công văn nhằm chấn chỉnh, hướng dẫn hoạt động lễ hội. Cục Văn hoá cơ sở đã ban hành Công văn số 46/VHCS-NSVH gửi Sở VH,TT&DL; Sở Văn hóa, Thể thao; Sở Văn hóa, Thông tin, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc tăng cường thực hiện các biện pháp quản lý Nhà nước về lễ hội năm 2023.

Theo đó, việc tổ chức hoạt động lễ hội năm 2023 bảo đảm trang trọng, tiết kiệm, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá của dân tộc, thuần phong mỹ tục, tập quán tốt đẹp của địa phương; chấp hành nghiêm các quy định về thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội; ngăn chặn kịp thời các biểu hiện tiêu cực, lợi dụng lễ hội thu lợi bất chính; hoạt động mê tín dị đoan...

Sau một thời gian dài với sự vào cuộc của các cơ quan quản lý trong việc lập lại nếp sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng văn minh, lành mạnh, tại các điểm tâm linh trên nhiều như đền, chùa, phủ và các lễ hội xuân đã có những chuyển biến đáng kể như văn minh, an toàn, giảm yếu tố mê tín dị đoan, đồng thời các lễ hội đã hướng về các giá trị truyền thống, không còn đi “lạc nhịp” như trước.

Những hình ảnh văn minh của mùa lễ hội tháng Giêng năm nay cho thấy sự khởi sắc của văn hóa lễ hội nước ta sau một thời gian dài được chấn chỉnh. Điều quan trọng để duy trì lâu dài vẻ đẹp của văn hóa tâm linh, của tín ngưỡng cổ truyền mà không sa đà vào mê tín, trục lợi là làm cách nào nâng tầm nhận thức cũng như trách nhiệm của cán bộ quản lý văn hóa.

Cạnh đó, nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân khi tham gia các hoạt động lễ hội cũng hết sức cần thiết. Đây là một hành trình dài, không dễ dàng nhưng nhất định phải làm, để giữ gìn những giá trị tốt đẹp, những tinh hoa mà tiền nhân để lại cho các thế hệ mai sau.

Nghị định số 110/2018/NĐ-CP ngày 29/8/2018 quy định về quản lý và tổ chức lễ hội đã nêu rõ các nguyên tắc tổ chức lễ hội, theo đó lễ hội phải được tổ chức trang trọng, thiết thực, hiệu quả; phù hợp với quy mô, nội dung của lễ hội; tổ chức lễ hội truyền thống theo đúng bản chất, ý nghĩa lịch sử văn hóa; giảm tần suất, thời gian tổ chức lễ hội văn hóa.

Nghi lễ của lễ hội phải trang nghiêm, bảo đảm truyền thống; không thực hiện nghi lễ có tính bạo lực, phản cảm, trái với truyền thống yêu hòa bình, nhân đạo của dân tộc Việt Nam; giáo dục, định hướng con người hình thành các hành vi, thái độ, nhận thức cao đẹp; loại bỏ xu hướng chạy theo lợi ích vật chất, lòng tham và các lợi ích cá nhân; phải thực hiện các biện pháp bảo vệ di tích danh lam thắng cảnh; bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội, phòng chống cháy nổ, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường.

Nghị định quy định không lợi dụng việc tổ chức lễ hội nhằm mục đích trục lợi cá nhân, phục vụ lợi ích nhóm; không ép buộc tổ chức, cá nhân tham gia đóng góp kinh phí tổ chức lễ hội; hạn chế sử dụng ngân sách Nhà nước, đẩy mạnh xã hội hóa các nguồn lực trong việc tổ chức lễ hội; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội.

Pháp luật Việt Nam

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Chương trình nghệ thuật "Vinh quang Tổ quốc Việt Nam"

Chương trình nghệ thuật "Vinh quang Tổ quốc Việt Nam"

Tối 3/6, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, nhân kỷ niệm 75 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi thi đua ái quốc (11/6/1948-11/6/2023), chào mừng Kỳ họp thứ 5, Quốc hội Khóa XV, hướng tới kỷ niệm 35 năm thành lập Báo Đại biểu Nhân dân (5/10/1988-5/10/2023), Báo Đại biểu Nhân dân chủ trì, phối hợp với một số đơn vị tổ chức Chương trình nghệ thuật 'Vinh quang Tổ quốc Việt Nam'.

“Vũ điệu cao nguyên” bừng sáng cung đường

“Vũ điệu cao nguyên” bừng sáng cung đường

Với chủ đề “Vũ điệu cao nguyên”, chương trình Lễ hội đường phố trong khuôn khổ Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà mùa hè 2023 khiến không gian đường phố Bắc Hà trở nên sôi động và đầy náo nhiệt trong chiều 3/6.

Mãn nhãn màn khai mạc Lễ hội pháo hoa Quốc tế Đà Nẵng 2023

Mãn nhãn màn khai mạc Lễ hội pháo hoa Quốc tế Đà Nẵng 2023

Tối 2/6, Lễ hội Pháo hoa Quốc tế Đà Nẵng 2023 - DIFF 2023 khai mạc. Dự lễ khai mạc có ông Nguyễn Xuân Phúc, nguyên Chủ tịch nước; ông Nguyễn Đức Hải, Phó Chủ tịch Quốc hội; ông Trần Lưu Quang, Phó Thủ tướng Chính phủ, đại diện lãnh đạo các Bộ, ngành, lãnh đạo các tỉnh, thành phố cùng hàng ngàn du khách và người dân Đà Nẵng.

Ngày Quốc tế Yoga năm 2023 sẽ diễn ra tại hơn 35 tỉnh, thành Việt Nam

Ngày Quốc tế Yoga năm 2023 sẽ diễn ra tại hơn 35 tỉnh, thành Việt Nam

Hưởng ứng Ngày Quốc tế Yoga lần thứ 9, Đại sứ quán Ấn Độ tại Hà Nội sẽ tổ chức Ngày Quốc tế Yoga tại hơn 35 tỉnh, thành Việt Nam, bao gồm các địa điểm nổi bật như đỉnh Fansipan (Sa Pa, Lào Cai), hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) và các địa điểm khác trên cả nước. Dự kiến sẽ có hơn 10.000 người tham gia các sự kiện này.

Đẩy mạnh hơn nữa hoạt động quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về học và làm theo Bác

Đẩy mạnh hơn nữa hoạt động quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về học và làm theo Bác

Trong khuôn khổ Giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về chủ đề 'Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh', hoạt động quảng bá đã phát huy tương đối hiệu quả vai trò 'thiết chế văn hóa' trong việc tuyên truyền, giới thiệu gương điển hình tiêu biểu, tài liệu, ấn phẩm, tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về chủ đề trên.

Hơn 400 tác phẩm được trưng bày tại Triển lãm Tranh thiếu nhi Toàn quốc 2023

Hơn 400 tác phẩm được trưng bày tại Triển lãm Tranh thiếu nhi Toàn quốc 2023

Diễn ra từ ngày 31/5-10/6, tại Trung tâm Triển lãm Văn hóa nghệ thuật Việt Nam (số 2 Hoa Lư, Hai Bà Trưng, Hà Nội), Cuộc thi và triển lãm Tranh thiếu nhi toàn quốc năm 2023 có 401 bức tranh được trưng bày và trao giải thưởng được tuyển chọn từ hơn 38 nghìn tác phẩm dự thi của các em thiếu niên, nhi đồng trên toàn quốc.

Độc đáo đường chỉ thêu của người Xá phó

Độc đáo đường chỉ thêu của người Xá phó

Bao đời nay, người Xá Phó thôn Nậm Rịa, xã Hợp Thành (thành phố Lào Cai) sống bình yên bên núi rừng. Gắn bó với thiên nhiên, nên đời sống sinh hoạt, văn hóa của họ cũng mang đậm hơi thở vùng cao. Điều này được thể hiện rõ nét qua những đường thêu của phụ nữ Xá Phó tái hiện cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, cuộc sống lao động miền sơn cước dung dị và nhiều ý nghĩa.

Điện ảnh và du lịch: Đồng hành để phát triển

Điện ảnh và du lịch: Đồng hành để phát triển

Kinh nghiệm của nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy: Phim ảnh và âm nhạc là con đường để 'tiếp thị' hình ảnh đất nước, con người nhanh, hiệu quả. Sở hữu kho tài sản khổng lồ về bối cảnh phim nhưng điện ảnh Việt Nam vẫn chưa thật sự 'làm giàu' được từ khối tài sản này, là điều trăn trở của các cơ quan quản lý và các nhà sản xuất phim.

"Bên trong vỏ kén vàng" gợi nhớ nhiều tên tuổi lớn của điện ảnh châu Á

"Bên trong vỏ kén vàng" gợi nhớ nhiều tên tuổi lớn của điện ảnh châu Á

Ngay khi công chiếu tại Tuần lễ đạo diễn (La Quinzaine des cineástes/ Directors' Fortnight) trong khuôn khổ Liên hoan phim Cannes lần thứ 76 năm 2023, phim dài đầu tay của đạo diễn Phạm Thiên Ân 'Bên trong vỏ kén vàng' (Inside The Yellow Cocoon Shell) đã nhận được khen ngợi từ cả phía giới chuyên môn và khán giả.

fb yt zl tw