Mùa giải Nobel năm 2026 đã chính thức mở màn với việc công bố chủ nhân Giải Nobel Y sinh. Ba nhà khoa học đến từ Mỹ và Đức đã được vinh danh khi đặt nền móng cho kỹ thuật dùng ánh sáng điều khiển tế bào thần kinh, mở ra một kỷ nguyên mới trong giải mã hoạt động của não bộ.
Chủ nhân giải thưởng năm 2026 là nhà khoa học người Mỹ Karl Deisseroth cùng hai đồng nghiệp người Đức Peter Hegemann và Georg Nagel. Khởi đầu từ việc tìm ra loại protein nhạy sáng trong tảo đơn bào, các nhà nghiên cứu đã biến chúng thành chiếc công tắc điều khiển tế bào thần kinh bằng ánh sáng. Kỹ thuật quang di truyền này cho phép kích hoạt hoặc ức chế hoạt động của từng tế bào thần kinh trong bộ não sống.
Nhờ đó, các nhà nghiên cứu đã làm sáng tỏ những mạch thần kinh chi phối các ký ức, cảm xúc và hành vi cụ thể có liên quan đến các rối loạn thần kinh và tâm thần.
GS. Karl Deisseroth, Đại học Stanford, Mỹ, cho biết: “Bộ não vô cùng kỳ diệu và phức tạp, nhưng lại rất khó nghiên cứu. Bình thường, tế bào não không phản ứng với ánh sáng. Việc biến tế bào mục tiêu phản ứng với ánh sáng mang lại cho chúng tôi lợi thế vượt trội để kiểm soát riêng biệt loại tế bào đó. Đây là độ chính xác mà tôi tìm kiếm bấy lâu nhằm hiểu rõ các rối loạn tâm thần: tế bào nào có vai trò then chốt và làm thế nào để điều chỉnh triệu chứng”.
Kỹ thuật này đang mở ra triển vọng điều trị lâm sàng các chứng trầm cảm kháng thuốc, rối loạn thần kinh và phục hồi thị lực cho người khiếm thị.
Từng đối mặt với không ít hoài nghi khi kiên trì nghiên cứu phản ứng ánh sáng ở loài vi tảo nhỏ bé, Giáo sư người Đức Peter Hegemann, một trong những chủ nhân Giải Nobel Y Sinh năm nay, nhấn mạnh sự tò mò trước tự nhiên chính là cội nguồn của mọi đột phá, đồng thời kêu gọi các nhà khoa học trẻ dũng cảm dấn thân theo đuổi những ý tưởng hoàn toàn mới thay vì chỉ tiếp bước trên những lối mòn.
