Đánh giá về sự kiện này, ông Enzo Sim, nhà phân tích địa chính trị quốc tế và nghiên cứu quốc phòng tại Malaysia, nhận định rằng thông điệp của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã vạch ra một bản đồ chiến lược toàn diện gồm ba trụ cột cốt lõi nhằm nâng cao năng lực tự cường của ASEAN trong một giai đoạn đầy biến động.
Ông Enzo Sim nhấn mạnh bối cảnh diễn ra hội nghị mang ý nghĩa vô cùng quan trọng khi đây là năm đầu tiên khối bắt tay vào triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Theo chuyên gia người Malaysia, giá trị cốt lõi trong thông điệp của Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc nhắc lại các cam kết ngoại giao truyền thống, mà đã chủ động kết nối mục tiêu ổn định khu vực với một chương trình hành động thực tiễn về tự cường kinh tế, phát triển công nghệ tiên tiến và củng cố thể chế đa phương.
Phân tích sâu hơn về môi trường chiến lược hiện nay, nhà nghiên cứu Enzo Sim chỉ ra ba yếu tố chính tác động trực tiếp đến sự vận hành của ASEAN. Thứ nhất, cạnh tranh giữa các cường quốc đặt ra những thách thức nhất định đối với sự đoàn kết và khả năng duy trì tự chủ trong chính sách đối ngoại của các quốc gia thành viên. Do có quan hệ kinh tế và an ninh đa dạng với các đối tác bên ngoài, các nước ASEAN có thể có những cách tiếp cận khác nhau, khiến việc thống nhất lập trường trong một số vấn đề an ninh nhạy cảm trở nên phức tạp hơn. Thứ hai, khu vực đối mặt với rủi ro tổn thương kinh tế gia tăng từ các cú sốc bên ngoài, bao gồm căng thẳng thương mại, đứt gãy chuỗi cung ứng và mất an toàn năng lượng. Thứ ba, ASEAN đang đứng trước kỳ vọng ngày càng cao từ cộng đồng quốc tế và người dân trong việc tạo ra các kết quả hợp tác đo lường được thay vì chỉ dừng ở các tuyên bố mang tính nguyên tắc.
Trong bối cảnh đó, chuyên gia Enzo Sim cho rằng phát biểu của Thủ tướng Lê Minh Hưng đã dung hòa thành công hai nhiệm vụ: vừa duy trì các nguyên tắc đối ngoại nền tảng của ASEAN, vừa nâng cao năng lực thực thi để thích ứng với bối cảnh địa kinh tế mới.
Trong trụ cột thứ nhất về an ninh và ổn định khu vực, ông Enzo Sim ghi nhận đề xuất của Việt Nam trong việc coi môi trường hòa bình là tiền đề bắt buộc cho mọi hoạt động phát triển kinh tế. Thủ tướng Lê Minh Hưng đã kêu gọi đẩy mạnh đối thoại ngoại giao, xây dựng lòng tin, tăng cường hợp tác quốc phòng - an ninh và đặc biệt là thượng tôn luật pháp quốc tế. Nhằm cụ thể hóa định hướng này, Việt Nam kiến nghị vận hành hiệu quả Diễn đàn Cố vấn Pháp lý ASEAN về Công pháp Quốc tế và xây dựng quy trình rõ ràng về chia sẻ thông tin, phối hợp hành động khi xảy ra tình huống khẩn cấp. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng ghi nhận sự ủng hộ của các nước đối với tuyên bố tăng cường vai trò của các cơ quan thi hành pháp luật trong công tác cứu trợ thiên tai.
Ông Enzo Sim đánh giá các đề xuất này phản ánh đường lối nhất quán của Việt Nam trong việc quản lý bất đồng thông qua ngoại giao đa phương và các khuôn khổ pháp lý sẵn có thay vì đối đầu quân sự. Hơn nữa, việc tập trung vào cơ chế phối hợp ứng phó khủng hoảng đã bổ sung chiều hướng vận hành thực chất cho an ninh khu vực, giúp ASEAN dần khắc phục hạn chế về sự khác biệt trong ưu tiên quốc gia.
Trong trụ cột thứ hai về tự cường kinh tế và kết nối chiến lược, nhà phân tích Enzo Sim nhận định đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy hợp tác của khu vực. Thay vì chỉ tập trung vào tự do hóa thương mại và mở cửa thị trường như trước đây, Việt Nam đã đặt trọng tâm vào việc xây dựng tính tự cường của các hệ thống nền tảng như hạ tầng năng lượng, năng lực công nghệ và sự an toàn của chuỗi cung ứng. Cụ thể, Việt Nam kêu gọi thực thi hiệu quả Hiệp định Khung Kinh tế Số ASEAN (DEFA), đồng thời khẳng định sẵn sàng đóng góp cho Lưới điện ASEAN và Sáng kiến Năng lượng Manila.
Đặc biệt, ông Enzo Sim đánh giá cao sáng kiến độc đáo mang tên "Không gian vì phát triển và khả năng chống chịu" do Việt Nam đề xuất nhằm thúc đẩy hợp tác chia sẻ dữ liệu vệ tinh, nghiên cứu không gian, đào tạo và thu hút đầu tư vào kinh tế vũ trụ. Ngoài ra, Việt Nam cũng đề xuất lập danh mục ưu tiên hạ tầng chiến lược ASEAN đến năm 2040.
Theo ông Enzo Sim, việc mở rộng hợp tác sang công nghệ vũ trụ và hạ tầng chiến lược không chỉ hỗ trợ dự báo thời tiết, quản lý thiên tai hay giám sát hàng hải, mà còn thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc đưa ASEAN tiến vào các lĩnh vực kinh tế có giá trị gia tăng cao hơn.
Đối với trụ cột thứ ba về cộng đồng hướng tới con người và phát triển xã hội, chuyên gia Enzo Sim chỉ ra rằng Việt Nam đã chú trọng đến nền tảng xã hội của sự gắn kết khu vực. Thông điệp của Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đầu tư cho nguồn nhân lực chất lượng cao, đào tạo kỹ năng số, mở rộng bảo trợ xã hội và nâng cao tính linh hoạt của dịch chuyển lao động. Trong lĩnh vực an ninh y tế, Việt Nam cam kết hợp tác chặt chẽ với Indonesia, Thái Lan và các thành viên để sớm đưa Trung tâm ASEAN về ứng phó các tình huống y tế khẩn cấp và dịch bệnh mới nổi (ACPHEED) đi vào vận hành thực tế. Đồng thời, Việt Nam khuyến khích thúc đẩy hợp tác văn hóa và phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo trong mối liên kết với Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững của Liên hợp quốc.
Bình luận về khía cạnh này, ông Enzo Sim cho rằng tăng trưởng kinh tế thuần túy sẽ không thể đem lại sự phát triển bền vững nếu thiếu đi sự công bằng xã hội và an sinh cho người dân. Việc đầu tư vào con người và an ninh y tế giúp củng cố niềm tin của công chúng đối với tiến trình hội nhập, tạo ra lực đẩy xã hội mạnh mẽ cho toàn khối.
Xét trên phương diện đường lối đối ngoại, nhà nghiên cứu Enzo Sim nhận định bản thông điệp tại Manila đã hé lộ ba khía cạnh nổi bật trong chiến lược khu vực của Việt Nam. Thứ nhất, Việt Nam tiếp tục coi ASEAN là công cụ trung tâm để duy trì sự tự chủ chiến lược và cân bằng quan hệ với các cường quốc bên ngoài. Đúng như tuyên bố trước hội nghị của Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Việt Nam kiên trì chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa và đặt ASEAN làm ưu tiên hàng đầu. Thứ hai, Việt Nam đang chủ động chuyển mình từ vị thế quốc gia tuân thủ sang vai trò tích cực định hình chương trình nghị sự của khu vực thông qua hàng loạt sáng kiến tiên phong như kinh tế vũ trụ hay quy trình ứng phó khẩn cấp. Thứ ba, các đề xuất của Việt Nam thể hiện sự lồng ghép khéo léo giữa ưu tiên phát triển nội địa - như hạ tầng, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nhân lực - với mục tiêu chung của cộng đồng ASEAN, tạo ra sự hài hòa về lợi ích giữa quốc gia và khu vực.
Chuyên gia Enzo Sim khẳng định bài phát biểu của Thủ tướng Lê Minh Hưng đã mang đến một lộ trình hành động thiết thực, tuy nhiên thành công cuối cùng sẽ phụ thuộc vào quyết tâm chính trị và khả năng biến cam kết thành hành động cụ thể của toàn thể các quốc gia ASEAN.