Khoảng 0h20 ngày 17/7, một xe khách đang lưu thông theo hướng Nghệ An – Hà Nội đã lao qua hộ lan cao tốc, rơi xuống khu vực thấp hơn mặt đường khoảng 3,5–4,2 m rồi lật nghiêng. Thông tin ban đầu cho biết vụ tai nạn làm 4 người tử vong, 28 người bị thương.
Kết quả kiểm tra nhanh cho thấy tài xế không vi phạm nồng độ cồn và âm tính với chất ma túy. Tuy nhiên, nguyên nhân khiến phương tiện mất kiểm soát vẫn đang được cơ quan chức năng điều tra. Vì vậy, bất kỳ nhận định nào về lỗi của tài xế, tình trạng kỹ thuật phương tiện hay điều kiện khai thác tuyến đường ở thời điểm này đều cần thận trọng.
Sau khi hình ảnh hiện trường và thông tin thương vong đã được công bố rộng rãi, vấn đề thiết thực hơn đối với hành khách là: Cần chuẩn bị và xử lý như thế nào để giảm nguy cơ bị thương khi đi xe khách đường dài, đặc biệt trên xe giường nằm chạy ban đêm?
Dây an toàn trên xe giường nằm không phải vật trang trí
Không ít hành khách có thói quen lên xe, nằm xuống và kéo chăn ngủ mà không kiểm tra dây an toàn. Một số người cho rằng thành giường nằm đủ để giữ cơ thể, trong khi dây đai thường bị khuất dưới đệm, chăn hoặc khó điều chỉnh khi nằm.
Tâm lý “xe lớn sẽ an toàn hơn”, ngại vướng víu khi ngủ hoặc không được nhân viên nhà xe nhắc nhở thường xuyên cũng có thể khiến hành khách bỏ qua thiết bị bảo vệ quan trọng này.
Pháp luật hiện hành quy định người lái xe và người được chở trên ô tô phải thắt dây an toàn tại những vị trí có trang bị dây đai. Quy định này áp dụng cả với hành khách trên xe khách, không chỉ người ngồi ở hàng ghế phía trước.
Dây an toàn không thể loại bỏ mọi chấn thương, nhưng có tác dụng giữ cơ thể tại vị trí nằm hoặc ngồi, hạn chế nguy cơ bị hất sang giường bên cạnh, văng vào lối đi, va vào trần xe hoặc bị văng khỏi phương tiện khi xe phanh gấp, đâm va hay lật.
Sau khi lên xe, hành khách nên tìm đầu khóa, kéo thử dây, điều chỉnh vừa cơ thể và hỏi nhân viên nếu dây bị kẹt, đứt hoặc bị giường, chăn che khuất. Trẻ em cần được người lớn kiểm tra dây trước khi xe chạy, thay vì để các em tự nằm hoặc di chuyển giữa các giường.
Nếu vị trí hành khách được bố trí không có dây an toàn hoặc dây không thể sử dụng, hành khách nên phản ánh ngay với nhân viên nhà xe và yêu cầu đổi sang vị trí bảo đảm an toàn hơn.
Dành một phút xác định lối thoát trước khi xe khởi hành
Khi xe xảy ra va chạm, mất điện hoặc có khói, khoang hành khách có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng tối, hỗn loạn. Người đã quan sát lối thoát từ trước sẽ có khả năng phản ứng bình tĩnh hơn so với người chỉ bắt đầu tìm cửa sau khi tai nạn xảy ra.
Trước khi ngủ, hành khách nên xác định cửa lên xuống chính, cửa thoát hiểm phía sau hoặc bên hông, cửa thoát trên nóc và vị trí búa phá kính. Các vị trí này thường có biển hoặc ký hiệu hướng dẫn dễ nhận biết.
Hành khách cũng có thể đếm số hàng giường từ vị trí của mình đến cửa gần nhất. Cách ghi nhớ đơn giản này hữu ích trong trường hợp khoang xe mất ánh sáng hoặc bị khói che khuất.
Búa phá kính thường được đặt gần cửa sổ có ký hiệu thoát hiểm. Khi cửa xe không thể mở và phương tiện đã dừng, hành khách có thể sử dụng búa đập vào góc của ô kính được chỉ dẫn, thay vì đập vào giữa tấm kính. Tuy nhiên, không nên tự ý phá kính khi xe vẫn đang di chuyển hoặc chưa xuất hiện tình huống đe dọa trực tiếp.
Lối đi, cửa thoát hiểm và khu vực gần búa phá kính không được biến thành nơi chất hành lý. Hành khách nên báo nhân viên nhà xe nếu phát hiện va li, thùng hàng hoặc đồ đạc cản trở đường thoát.
Điện thoại, giấy tờ tùy thân và giày dép nên đặt tại vị trí có thể lấy nhanh nhưng không gây vướng víu. Hành khách không nên để toàn bộ giấy tờ, tiền và điện thoại trong hành lý ký gửi dưới gầm xe.
Khi xe chao đảo hoặc có dấu hiệu mất lái, không chạy ra lối đi
Phản xạ của nhiều người khi xe lắc mạnh là tháo dây an toàn, đứng dậy hoặc chạy về phía cửa. Đây lại là thời điểm hành khách có nguy cơ bị ngã, va đập hoặc bị hất khỏi vị trí cao nhất.
Nếu xe vẫn đang di chuyển, hành khách nên giữ nguyên dây an toàn, hạ thấp cơ thể, thu cằm và dùng hai tay hoặc vật mềm như gối, chăn để che đầu, cổ. Không bám vào cửa kính, giá hành lý hoặc những bộ phận có thể bung vỡ.
Người nằm ở tầng trên càng không nên tự ý nhảy xuống lối đi. Trẻ em cần được người lớn giữ ở vị trí an toàn, nhưng không nên tháo dây của trẻ khi xe chưa dừng hẳn.
Chỉ sau khi xe đã dừng, hành khách mới đánh giá tình trạng xung quanh. Nếu xe bị lật hoặc treo nghiêng, cần dùng một tay hoặc chân tạo điểm tựa rồi mới mở khóa dây để tránh rơi từ giường xuống trần hoặc thành xe.
Khi phát hiện khói, mùi nhiên liệu, lửa hoặc nguy cơ phương tiện tiếp tục trượt, mọi người phải nhanh chóng thoát qua cửa gần nhất còn sử dụng được, không quay lại lấy hành lý. Sau khi ra ngoài, cần di chuyển khỏi thân xe và làn đường đang có phương tiện lưu thông.
Trong trường hợp không có nguy cơ cháy, nổ, ngập nước hoặc bị phương tiện khác đâm tiếp, không nên tùy tiện kéo người đang bất tỉnh, đau cổ, đau lưng hoặc mất cảm giác ở tay chân ra khỏi vị trí. Việc di chuyển không đúng cách có thể làm tổn thương cột sống nặng hơn. Ưu tiên đầu tiên là gọi cấp cứu, kiểm tra đường thở và cầm máu; chỉ di chuyển nạn nhân khi khu vực đang có nguy hiểm trực tiếp.
Cứu người trước, nhưng không bỏ quên giấy tờ và chứng cứ
Ngay sau tai nạn, việc cấp cứu và bảo đảm an toàn phải được đặt lên trên việc thu gom tài sản. Khi tình trạng sức khỏe đã ổn định, hành khách hoặc thân nhân nên lưu giữ những tài liệu có thể cần cho quá trình điều trị, xác nhận thiệt hại, yêu cầu bồi thường và giải quyết bảo hiểm.
Những giấy tờ quan trọng gồm vé xe hoặc vé điện tử; tin nhắn đặt chỗ; hóa đơn, sao kê thanh toán; biển kiểm soát xe; tên doanh nghiệp vận tải; thời gian và điểm đón khách. Trường hợp mất vé, các dữ liệu đặt chỗ, thanh toán, danh sách hành khách và lời khai của người đi cùng vẫn có thể hỗ trợ xác minh hành trình.
Hồ sơ y tế cần giữ gồm giấy tiếp nhận cấp cứu, giấy chuyển viện, kết quả chẩn đoán, đơn thuốc, hóa đơn điều trị, giấy ra viện, giấy chứng nhận thương tích và các chứng từ phục hồi chức năng. Người phải nghỉ làm hoặc mất thu nhập cũng nên lưu giấy xác nhận của đơn vị sử dụng lao động và tài liệu chứng minh thu nhập hợp pháp.
Hành khách có thể chụp lại hiện trường, thương tích và tài sản hư hỏng nếu điều kiện sức khỏe cho phép và việc chụp ảnh không cản trở lực lượng cứu hộ. Không nên phát trực tiếp, quay cận cảnh người tử vong hoặc đăng thông tin cá nhân, hồ sơ bệnh án của nạn nhân lên mạng xã hội.
Các giấy tờ gốc không nên giao cho nhiều đầu mối khác nhau. Khi cơ quan, doanh nghiệp hoặc đơn vị bảo hiểm cần giữ bản gốc, người dân nên yêu cầu lập biên nhận, ghi rõ loại giấy tờ và thời điểm tiếp nhận.
Bệnh viện thông báo cho thân nhân như thế nào?
Khi tiếp nhận nhiều nạn nhân trong cùng một vụ tai nạn, bệnh viện phải ưu tiên phân loại cấp cứu theo mức độ nghiêm trọng. Người bị đe dọa tính mạng được xử trí trước, kể cả khi chưa xác định đầy đủ danh tính hoặc chưa liên hệ được với người đại diện.
Đối với người bệnh tỉnh táo, thông tin liên hệ của một thân nhân nên được ghi nhận sớm. Với người bất tỉnh, lực lượng chức năng và cơ sở y tế thường căn cứ vào giấy tờ tùy thân, điện thoại, dữ liệu hành khách và tài sản mang theo để xác minh.
Luật Khám bệnh, chữa bệnh quy định, đối với người bệnh không có thân nhân, cơ sở khám chữa bệnh phải kiểm kê, lập biên bản và bảo quản tài sản của người bệnh. Nếu sau 48 giờ vẫn không xác định được hoặc không liên hệ được với thân nhân, cơ sở y tế phải thông báo cho chính quyền cấp xã nơi bệnh viện đặt trụ sở để hỗ trợ tìm kiếm. Trường hợp người bệnh tử vong, bệnh viện có trách nhiệm thông báo cho thân nhân khi đã có thông tin liên hệ.
Về phía doanh nghiệp vận tải, một quy trình thông tin phù hợp cần có đầu mối duy nhất để tiếp nhận yêu cầu của gia đình; đối chiếu danh sách hành khách với cơ quan công an và các bệnh viện; thông báo rõ nạn nhân đang được điều trị tại đâu; đồng thời cử người hỗ trợ thân nhân làm thủ tục.
Thông tin về thương vong chỉ nên được công bố sau khi đã xác minh. Không nên để nhiều nhân viên nhà xe cung cấp các danh sách khác nhau hoặc công khai số căn cước, địa chỉ, số điện thoại và tình trạng bệnh lý chi tiết của nạn nhân.
Mức bảo hiểm 150 triệu đồng không phải khoản tự động được nhận
Theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP, bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới bao gồm trách nhiệm đối với thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của hành khách do phương tiện vận chuyển gây ra.
Giới hạn trách nhiệm bảo hiểm đối với thiệt hại về sức khỏe, tính mạng là 150 triệu đồng cho một người trong một vụ tai nạn. Đây là mức trách nhiệm tối đa, không có nghĩa mọi hành khách bị thương đều mặc nhiên được nhận đủ 150 triệu đồng. Khoản chi trả cụ thể phụ thuộc vào mức độ thương tật, thiệt hại thực tế, hồ sơ y tế và kết quả xác minh vụ việc.
Sau khi nhận được thông báo tai nạn, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm hướng dẫn chủ xe và người được bảo hiểm về hồ sơ, thủ tục; phối hợp giám định thiệt hại và thực hiện tạm ứng bồi thường theo thời hạn quy định. Vì vậy, doanh nghiệp vận tải cần sớm cung cấp cho hành khách hoặc thân nhân tên doanh nghiệp bảo hiểm, số hợp đồng và đầu mối giải quyết quyền lợi.
Ngoài bảo hiểm bắt buộc của chủ xe, nạn nhân có thể được xem xét quyền lợi từ bảo hiểm tai nạn tự nguyện, bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm du lịch hoặc những hợp đồng bảo hiểm cá nhân khác nếu đã tham gia.
Trách nhiệm bồi thường ngoài bảo hiểm của doanh nghiệp vận tải, chủ phương tiện hoặc các tổ chức, cá nhân liên quan sẽ được xem xét dựa trên hợp đồng vận chuyển, thiệt hại thực tế và kết luận của cơ quan có thẩm quyền. Không nên yêu cầu hành khách ký giấy xác nhận “đã nhận đủ tiền” hoặc từ bỏ quyền khi mới chỉ nhận một khoản hỗ trợ ban đầu.
Một phút chuẩn bị có thể tạo ra khác biệt
Trước mỗi chuyến xe đêm, hành khách nên thực hiện sáu việc đơn giản: kiểm tra và thắt dây an toàn; tìm cửa thoát hiểm gần nhất; xác định vị trí búa phá kính; không để hành lý chắn lối đi; giữ điện thoại, giấy tờ và giày dép trong tầm tay; lưu lại thông tin chuyến xe cho người thân.
Những thao tác này không thể bảo đảm hành khách tránh được mọi tổn thương, nhưng có thể giúp giảm sự hoảng loạn và rút ngắn thời gian thoát khỏi phương tiện khi xảy ra sự cố.
Đối với vụ tai nạn ngày 17/7, kết quả tài xế không có nồng độ cồn hoặc chất ma túy mới chỉ là một thông tin ban đầu. Việc xác định nguyên nhân phải dựa trên khám nghiệm hiện trường, dữ liệu giám sát hành trình, tình trạng kỹ thuật phương tiện, diễn biến giao thông và các tài liệu điều tra khác.
Trong khi chờ kết luận chính thức, điều cần thiết không phải là suy đoán lỗi thuộc về ai, mà là giúp hành khách hiểu rõ hơn về kỹ năng thoát hiểm, quyền được hỗ trợ và những giấy tờ cần giữ để bảo vệ quyền lợi của chính mình.
