Độc tố tự nhiên - mối nguy hiểm khó nhận biết
Tại một số địa bàn vùng cao, thói quen thu hái nấm rừng, rau rừng, quả dại và các loại thực vật tự nhiên để làm thực phẩm vẫn còn phổ biến. Tuy nhiên, việc nhận diện chính xác các loại thực phẩm này không dễ dàng, trong khi một số loài có thể chứa độc tố nguy hiểm.
Điển hình là vụ ngộ độc nấm rừng xảy ra tại thôn Thíp Dạo, xã Lâm Giang vào tháng 02/2026. Trong lúc đi làm quế, chị Q. phát hiện nhiều nấm mọc trong rừng, có hình dáng giống loại nấm gia đình thường sử dụng nên hái về nấu canh.
Bữa cơm hôm đó có 14 người, nhưng chỉ 7 người ăn món nấm. Khoảng 4 giờ sau, những người này đồng loạt xuất hiện các triệu chứng bất thường như chóng mặt, buồn nôn, nôn và tiêu chảy. Các thành viên trong gia đình nhanh chóng được đưa đến cơ sở y tế để cấp cứu, điều trị; trong đó, một trường hợp diễn biến nặng phải chuyển tuyến trên.
Nhớ lại thời điểm xảy ra sự việc, chị Q. cho biết: “Đầu tiên là nôn, đi ngoài. Sau đó, tình trạng đi ngoài kéo dài, ai cũng có triệu chứng giống nhau nên gia đình đưa nhau ra trạm y tế để sơ cứu, truyền nước. Tiếp đó, chúng tôi được chuyển xuống Trung tâm Y tế khu vực Văn Yên kiểm tra và xác định là ngộ độc nấm”.
Theo bác sĩ Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Trạm Y tế xã Lâm Giang: “Đây là vụ ngộ độc có nhiều người mắc nhất trên địa bàn xã. Vì vậy, việc người bệnh được đưa đến cơ sở y tế kịp thời có ý nghĩa rất quan trọng trong cấp cứu và hạn chế biến chứng ảnh hưởng tới sức khỏe”.
Trước đó, vào tháng 11/2025, tại thôn Chu Cang Hồ, xã Cốc San, một bữa cơm gia đình có món canh nấm rừng khiến 3 trong số 4 người ăn bị ngộ độc, trong đó 2 người phải nhập viện điều trị.
Đáng chú ý, kết quả kiểm nghiệm mẫu nấm tươi còn lại tại gia đình cho thấy dương tính với độc tố illudin S. Kết quả này cho thấy mẫu nấm được sử dụng trong bữa ăn có chứa độc tố, đồng thời cảnh báo nguy cơ từ việc thu hái và sử dụng nấm rừng theo kinh nghiệm dân gian.
Theo Thạc sĩ Vũ Thị Thu Giang, Phó Trưởng khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh: “Với các loại thực phẩm có nguồn gốc tự nhiên, người dân rất khó xác định chính xác thành phần và độc tính. Vì vậy, nếu chưa biết rõ đó là loại gì, có an toàn hay không thì tuyệt đối không nên sử dụng”.
Chủ động phòng ngừa từ mỗi gia đình
Sau các vụ ngộ độc, ngành y tế đã phối hợp với chính quyền địa phương, trung tâm y tế khu vực và các trạm y tế triển khai điều tra nguyên nhân, lấy mẫu thực phẩm, cấp cứu và điều trị người bệnh; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân chủ động phòng tránh ngộ độc do độc tố tự nhiên.
Tại xã Cốc San, một xã vùng 3 đặc biệt khó khăn với hơn 11.000 dân, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao, thói quen đi rừng, thu hái nấm, rau, quả và một số loại thực vật tự nhiên về sử dụng vẫn tồn tại ở một bộ phận người dân. Sau vụ ngộ độc xảy ra trên địa bàn, chính quyền địa phương xác định việc thay đổi nhận thức và thói quen sử dụng thực phẩm là giải pháp quan trọng để phòng ngừa nguy cơ ngay từ cơ sở.
Công tác tuyên truyền được triển khai đến các khu dân cư, từng thôn, bản và hộ gia đình, với nội dung ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm dân cư. Không chỉ cảnh báo về những loại thực phẩm có nguy cơ chứa độc tố tự nhiên, người dân còn được hướng dẫn cách nhận biết các dấu hiệu ngộ độc và sự cần thiết phải đến cơ sở y tế khi xuất hiện triệu chứng bất thường sau ăn.
Cử nhân y tế công cộng Vũ Thị Liên, Giám đốc Trạm Y tế xã Cốc San cho biết: “Chúng tôi tăng cường tuyên truyền bằng nhiều hình thức, kết hợp tuyên truyền trực tiếp với truyền thông qua hệ thống thông tin cơ sở. Đặc biệt, trạm y tế sử dụng hình ảnh, video và các nội dung trực quan để người dân dễ nhận biết những thực phẩm có nguy cơ gây ngộ độc, từ đó chủ động phòng tránh. Với những hộ ở vùng sâu, vùng xa, cán bộ y tế trực tiếp đến tuyên truyền, hướng dẫn để thông tin được tiếp cận đầy đủ hơn”.
Không chỉ cung cấp kiến thức, công tác tuyên truyền đang từng bước làm thay đổi thói quen của người dân. Ông Chảo Láo Tả, thôn Chu Cang Hồ, xã Cốc San chia sẻ: “Trước đây tôi cũng đã hai lần bị ngộ độc do tự lấy nấm rừng về ăn, rất may được cấp cứu kịp thời. Sau khi được cán bộ y tế tuyên truyền, tôi hiểu rằng không phải loại nấm nào trong rừng cũng có thể ăn được. Bây giờ, tôi không hái về ăn nữa, đồng thời cũng tuyên truyền người thân trong gia đình không sử dụng các loại nấm, cây, quả lạ”.
Ngành y tế tỉnh Lào Cai khuyến cáo người dân tuyệt đối không sử dụng nấm rừng, rau rừng, quả dại và các loại cây, củ, lá chưa xác định rõ nguồn gốc, thành phần và độc tính; không dựa vào hình dáng, màu sắc hay kinh nghiệm dân gian để nhận biết thực phẩm an toàn. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt sau khi ăn, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được cấp cứu, điều trị kịp thời.
Chủ động thay đổi thói quen, nâng cao kiến thức và lựa chọn thực phẩm an toàn là cách phòng ngừa ngộ độc hiệu quả nhất, bắt đầu từ mỗi gia đình.
