LCĐT - “Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi”, câu ca của các cụ xưa là lời nhắc nhở con cháu về một tập tục đẹp trong văn hóa đón Tết của dân tộc với nhiều ước mong, hy vọng về năm mới tốt đẹp, bình an.
Ngày ấy, ở quê tôi, một vùng nông thôn đồng bằng Bắc bộ còn nghèo khó nhưng cứ trước Tết âm lịch chừng nửa tháng, nhà nào nhà nấy lại lục tục dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa để đón Tết. Đa số các gia đình đều mua, sử dụng vôi trắng, hoặc ve (các màu) để quét lên tường nhà. Tôi vẫn còn nhớ trong không khí vội vã, chộn rộn những ngày cuối năm, các gia đình trong xóm lại hỏi han xem năm nay quét vôi, ve màu gì, mua ở đâu cho chất lượng tốt mà giá rẻ.
Là thợ xây dựng, cuối năm bố tôi thường bận bịu nhiều việc để gấp rút hoàn thành các công trình cho gia chủ đón Tết. Ông đi làm từ sáng sớm đến tối khuya mới về, chân tay lúc nào cũng lấm lem xi măng, vôi vữa. Bận rộn cỡ mấy, nhưng Tết năm nào ông cũng tranh thủ thời gian để sửa sang lại ngôi nhà nhỏ, trong đó, quan trọng nhất là việc quét vôi, ve. Chuẩn bị quét vôi tường, bố tôi bê hết đồ đạc trong nhà ra ngoài sân để thuận tiện cho công việc và tránh cho đồ vật bị vôi rơi vào làm bẩn. Chị em chúng tôi háo hức, xắn tay cùng bố dọn đồ, quét dọn nền nhà hay giúp nhặt đót để bố bó, làm cây chổi quét vôi với cán dài vài mét. Vốn là người khéo tay, lại đi làm thuê cho nhiều nhà trong vùng nên ông rất có kinh nghiệm trong việc lựa chọn, pha màu vôi, ve phù hợp với từng không gian và ý muốn từng nhà. Thường, ông pha màu xanh nhạt, vàng chanh hoặc sử dụng màu trắng để quét tường. Phần chân tường, ông sử dụng màu sắc khác với bức tường để tạo điểm nhấn. Đôi tay ông khéo léo di chuyển chổi để quét cho đều lớp vôi, ve lên tường. Chẳng mấy chốc, ngôi nhà nhỏ với những mảng tường loang lổ, xám xịt được thay “áo mới” tươi sáng. Chị em chúng tôi thích thú như lạc vào một không gian mới, sáng sủa, sạch đẹp hơn. Chẳng riêng ngôi nhà, năm nào bố tôi cũng dành ít nước vôi trắng để quét các gốc cây trong vườn. Trước đó, ông đã lấy dao, cưa để cắt tỉa bớt cành, lá của nhiều loại cây ăn quả. Bố tôi thường bảo: Năm mới, các con có áo mới để mặc, cây cũng vậy, cũng cần có áo mới để đón mùa xuân, để đơm hoa, kết trái thơm, ngọt. Sau những lớp chổi đều tay, qua một đêm gió đông hanh hao, sáng sớm tỉnh dậy, tôi ngỡ ngàng khi gốc cây trong khu vườn nhỏ đã trắng xóa lớp vôi mới. Trong làn sương sớm mờ ảo, mẹ tôi dậy sớm hái bưởi, hái chanh để kịp buổi chợ phiên cuối năm…
Những ngày đầu năm, như nhiều gia đình khác, bà nội tôi sẽ ra cửa hàng tạp hóa đầu làng mua một gói muối. Bà chia muối vào từng gói nhỏ, rồi gói lại bằng lớp giấy hồng, giấy đỏ đẹp mắt. Ngoài những phong bao lì xì, bà thường tặng kèm các con, các cháu một gói muối nhỏ. Miệng bỏm bẻm nhai trầu, bà chậm rãi giảng giải cho đám cháu nhỏ về ý nghĩa của việc mua muối đầu năm mới. Bà kể: Cùng với gạo, muối là nguyên liệu, thực phẩm không thể thiếu trong cuộc sống. Muối có vị mặn. Mua muối, tặng muối cho những người thân dịp đầu năm là tặng sự may mắn, hy vọng năm mới đủ đầy, sung túc hơn năm cũ.
Ngày nay, cuộc sống đã có thay đổi, hiện đại, phát triển hơn xưa nhiều lần. Chẳng còn mấy gia đình mua vôi, ve để quét tường nhà. Thay vào đó, mọi người lựa chọn các loại sơn tường để trang trí, sơn sửa ngôi nhà đón năm mới. Tập tục “Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” vẫn được duy trì ở nhiều làng quê, là nét đẹp văn hóa, nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ trẻ thơ.
