Trong phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Lan Anh, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai đã đóng góp nhiều ý kiến quan trọng đối với Dự thảo Luật Địa chất và Khoáng sản. Đại biểu nhất trí với nội dung dự thảo và báo cáo giải trình, tiếp thu sau phiên thảo luận tổ; đồng thời nhấn mạnh việc sửa đổi Luật là cần thiết, kịp thời, góp phần thống nhất quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện trong thực tiễn.
Điểm c, khoản 1, Điều 75 Luật hiện hành (2024) quy định các trường hợp tổ chức, cá nhân được xem xét cấp giấy xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản, bao gồm: hoạt động nạo vét kết hợp thu hồi khoáng sản trong vùng nước cảng biển, cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão, vùng nước đường thủy nội địa, lòng sông, lòng hồ hoặc các vùng nước, đất ngập nước khác theo dự án, kế hoạch được phê duyệt.
Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai cho thấy quy định hiện hành đang bộc lộ một số hạn chế, đặc biệt tại các khu vực có nhiều dự án thủy điện. Nguồn cát, sỏi là vật liệu xây dựng thông thường đang xuất hiện với trữ lượng đáng kể trong lòng các hồ thủy điện đã đưa vào vận hành. Thực tế triển khai đang gặp vướng mắc về cơ chế pháp lý và thủ tục hành chính: chưa có quy định rõ ràng về việc các nhà đầu tư ngoài chủ đầu tư thủy điện có được tham gia theo hình thức góp vốn hay đầu tư độc lập; thiếu cơ chế ủy quyền cho đơn vị khác thay mặt thực hiện thủ tục đăng ký thu hồi khoáng sản.
Việc hoàn thiện khung pháp lý là cần thiết nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn này, bảo đảm quản lý tài nguyên hiệu quả và minh bạch.
Do đó, đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo cân nhắc bổ sung quy định mang tính nguyên tắc vào Dự thảo Luật (tại Điều 75 hoặc điều có liên quan), theo đó cần giao nhiệm vụ cụ thể và rõ ràng hơn cho Chính phủ trong việc ban hành Nghị định hướng dẫn nhằm giải quyết các vướng mắc, về: cơ chế lựa chọn chủ thể thực hiện (như đấu thầu, chỉ định nhà đầu tư), cơ chế ủy quyền giữa chủ đầu tư thủy điện và đơn vị nạo vét, trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt dự án, nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả quản lý Nhà nước.
Đại biểu cũng đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu, sửa đổi Điều 84 về đóng cửa mỏ khoáng sản. Hiện nay, vẫn tồn tại tình trạng nhiều mỏ đã hết thời hạn khai thác nhưng doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ đóng cửa mỏ. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ mức xử phạt chưa đủ sức răn đe, chi phí phục hồi môi trường cao, trong khi cơ chế ký quỹ phục hồi môi trường chưa linh hoạt. Hệ quả là Nhà nước phải chịu trách nhiệm đóng cửa mỏ nhưng lại thiếu nguồn lực tài chính và cơ sở kỹ thuật để triển khai.
Để giải quyết tình trạng này, đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo cần nghiên cứu, bổ sung, điều chỉnh quy định theo hướng: Quy định cơ chế ký quỹ linh hoạt, định kỳ điều chỉnh theo biến động giá để số tiền ký quỹ luôn sát với chi phí phục hồi thực tế; quy định rõ về nguồn kinh phí tạm ứng cho công tác đấu thầu và cách thức thu hồi chi phí từ doanh nghiệp. Đồng thời, đề nghị Chính phủ chỉ đạo ban hành sớm định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá chuẩn quốc gia cho công tác đóng cửa mỏ, tạo cơ sở pháp lý để thực hiện việc đấu thầu. Những giải pháp này sẽ đảm bảo tính khả thi của Luật, tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp và giảm gánh nặng ngân sách cho Nhà nước.
