Cần vốn dài hạn để đi đường dài
Chiều 30/10, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá XVI, Quốc hội thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội, ngân sách Nhà nước.
Tham gia thảo luận, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) cho biết, năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết của Đại hội XIV giữa nhiều cú sốc bên ngoài nhưng GDP 9 tháng của Việt Nam vẫn tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%… Việt Nam bước vào nhóm nước thu nhập trung bình cao, thị trường chứng khoán được nâng hạng, tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư. Thủ tục hành chính giảm hơn một nửa cả thời gian lẫn chi phí.
“Nền móng đã được đặt và câu hỏi của năm 2027 là lấy vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài”, đại biểu đoàn Gia Lai đặt vấn đề.
Theo ông Lê Hoàng Anh, hiện nay nền kinh tế dựa chủ yếu vào một nguồn là tín dụng ngân hàng. Tín dụng ước khoảng 155% GDP, gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ là trung, dài hạn... “Không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn”, đại biểu nhấn mạnh.
Áp lực vốn không chỉ ở doanh nghiệp khi theo đại biểu Lê Hoàng Anh, dự toán năm 2027, tổng mức vay của ngân sách nhà nước gần 1,28 triệu tỷ đồng, bằng 54% chi ngân sách trung ương. Trong đó khoảng 540.000 tỷ đồng là vay để trả nợ gốc. Trong khi đến cuối tháng 8, trái phiếu chính phủ mới phát hành được 43% kế hoạch năm.
Với nguồn thu từ đất, theo đại biểu Lê Hoàng Anh đây là chỗ dựa lớn của đầu tư công đang chững lại và không thể là nguồn bền vững. Nhà nước và doanh nghiệp đang cùng tìm vốn dài hạn từ một nguồn tiết kiệm. Thị trường vốn càng mỏng, áp lực lên nguồn vốn dài hạn càng lớn.
“Nghịch lý là vốn có sẵn nhưng không chảy vào sản xuất. Tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng. Người dân còn giữ khoảng 500 tấn vàng, xấp xỉ 12% GDP. Trong khi đó, trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 11% GDP, mục tiêu 20% vào năm 2025 chưa đạt. Cái thiếu không phải là vốn, mà là đường dẫn vốn”, đại biểu phân tích.
Theo đại biểu, khi thiếu đường dẫn vốn trong nước, vốn tìm đường ra nước ngoài. Không ít doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, phục vụ khách hàng Việt, nhưng công ty mẹ đặt ở ngoài Việt Nam. Mỗi lần gọi vốn thành công, giá trị tăng thêm lại được ghi nhận ở nước ngoài.
“Chúng ta giữ được nhà máy, nhưng vốn và quyền quyết định lại đặt ở nơi khác”, đại biểu Lê Hoàng Anh phân tích.
Cũng theo đại biểu, doanh nghiệp đi ra không phải chủ yếu vì thuế bởi chính sách cho doanh nghiệp trích 20% thu nhập tính thuế vào Quỹ phát triển khoa học và công nghệ được dự tính làm giảm thu ngân sách 70.500 tỷ đồng mỗi năm, nhưng năm 2026 ước thực tế chỉ khoảng 5.300 tỷ.
“Khi thuế tối thiểu toàn cầu đã áp dụng, dư địa ưu đãi thuế gần như khép lại. Từ nay cạnh tranh là cạnh tranh về thể chế và pháp luật”, ông Lê Hoàng Anh cho biết.
Để khơi thông nguồn vốn, đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị mở 3 đường dẫn vốn:
Thứ nhất, cụ thể hóa chủ trương cho vay theo dữ liệu, dòng tiền của Nghị quyết 68. Theo đại biểu, khi doanh nghiệp đồng ý, ngân hàng được dùng dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế, dữ liệu xuất nhập khẩu thay cho tài sản bảo đảm là đất.
Thứ hai, giữ vốn chủ sở hữu ở trong nước. Đề nghị Chính phủ sớm ban hành cơ chế để công ty mẹ tại trung tâm đầu tư thông suốt về trong nước và để doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về với chi phí thuế hợp lý. Đồng thời sớm vận hành thực chất quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia theo hướng góp vốn mồi vào quỹ tư nhân chuyên nghiệp, cho nhà đầu tư tư nhân quyền mua lại phần vốn nhà nước khi thành công.
Thứ ba, nối tiết kiệm của dân với doanh nghiệp qua quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng.
“Tăng trưởng hai chữ số bắt đầu từ quyết tâm, nhưng chỉ bền vững khi được nuôi bằng vốn dài hạn và niềm tin dài hạn. Doanh nghiệp của người Việt, vốn của người Việt thì giá trị gia tăng phải ở lại Việt Nam. Xin trân trọng cảm ơn Quốc hội”, đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh.
Tăng trưởng bền vững phải dựa vào dự án tạo ra sản phẩm
Trong khi đó, đại biểu Trần Quốc Tuấn (đoàn Vĩnh Long) cũng nhìn nhận năm 2027 với mục tiêu cao hơn, khó khăn hơn đòi hỏi điều hành phải sát với thực tiễn hơn, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, bảo đảm thành quả tăng trưởng đến được với người dân và doanh nghiệp nhiều hơn.
Lưu ý đầu tiên được đại biểu Tuấn nhấn mạnh là ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát, coi đây là nền móng của mục tiêu tăng trưởng.
Ông dẫn báo cáo thẩm tra cho biết CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%; nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%; giao thông tăng 6,06%; hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%…
“Với người lao động, khi tiền điện, tiền ăn, nhà ở và đi lại tăng thì phần thu nhập còn lại cho học hành, khám chữa bệnh và tiết kiệm sẽ bị thu hẹp”, đại biểu Tuấn cho biết.
Còn với doanh nghiệp, nhiên liệu, vận tải và nguyên liệu đắt lên sẽ làm chi phí sản xuất tăng. Nếu tăng giá bán, doanh nghiệp có thể mất khách, còn nếu giữ giá bán thì lợi nhuận sẽ bị giảm đi.
Do đó, ông Tuấn đề nghị Chính phủ có giải pháp điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ - tài khoá và điều hành giá theo một kịch bản thống nhất. Trong đó, cần theo dõi riêng các mặt hàng thiết yếu và công khai trước lộ trình điều chỉnh giá do Nhà nước quản lý. Đồng thời cần theo dõi riêng giá hàng thiết yếu và hỗ trợ có mục tiêu cho nhóm dễ bị tổn thương.
“Khi giá cả ổn định thì tiền lương của công nhân, thu nhập của người dân mới có thể lo được cuộc sống hằng ngày, doanh nghiệp cũng yên tâm sản xuất kinh doanh”, đại biểu Tuấn phân tích.
Bên cạnh đó, ông Tuấn nhấn mạnh cần khơi thông nguồn lực vốn cho sản xuất, giúp doanh nghiệp vay được vốn với chi phí hợp lý. Dẫn báo cáo thẩm tra, ông Tuấn cho biết, lãi suất bình quân khoản vay mới là 9,12%/năm - tăng 1,03% so với cuối năm 2025; tín dụng 9 tháng tăng 11,7%; tỷ lệ tín dụng/GDP ước khoảng 155% GDP…
“Đề nghị Chính phủ cần tiếp tục chỉ đạo sát sao về số dư nợ tín dụng tăng đã đi vào đâu, tạo ra năng lực sản xuất nào, có dòng tiền trả nợ hay không để làm cơ sở phân bổ nguồn vốn tín dụng”, đại biểu Tuấn nêu ý kiến.
Đại biểu đoàn Vĩnh Long cho rằng một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhờ vốn vay, nhưng tăng trưởng bền vững phải dựa vào dự án tạo ra sản phẩm, năng suất và dòng tiền.
