Quyết định lịch sử chọn GSM giữa thời điểm công nghệ còn rất đắt đỏ
Đầu những năm 1990, khi nhu cầu sử dụng thông tin di động bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam, lựa chọn công nghệ nào để triển khai là bài toán không hề đơn giản.
Theo ông Mai Liêm Trực, nguyên Thứ trưởng Bộ Bưu chính Viễn thông, trong giai đoạn 1991-1993, châu Âu đã triển khai công nghệ di động tế bào số GSM. Tuy nhiên, GSM khi đó vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và chưa được thương mại hóa rộng rãi.
Trong khi đó, các hệ thống di động trên thế giới đã được sử dụng khoảng 20 năm nhưng phần lớn vẫn dựa trên công nghệ analog. Việt Nam cũng từng có ý kiến đề nghị lựa chọn công nghệ analog để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Tuy nhiên, Tổng cục trưởng Tổng cục Bưu điện Đặng Văn Thân và lãnh đạo ngành Bưu chính Viễn thông đã quyết định lựa chọn công nghệ số GSM, hướng tới một mạng lưới hiện đại và đồng bộ, từ mạng nội hạt đến truyền dẫn đều sử dụng công nghệ số.
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh GSM vẫn còn nhiều hạn chế. Công nghệ chưa hoàn thiện, việc thương mại hóa gặp khó khăn, thiết bị đầu cuối khan hiếm và giá lên tới hàng nghìn USD mỗi chiếc.
Thậm chí, khi đó Việt Nam còn cân nhắc một phương án khác là công nghệ di động vệ tinh. Công nghệ này có ưu điểm lớn về khả năng phủ sóng, cho phép sử dụng ở nhiều nơi trên thế giới và đang được đầu tư mạnh tại Mỹ, châu Âu.
Tổng cục Bưu điện cũng đã nghiên cứu phương án này. Tuy nhiên, sau khi cân nhắc các yếu tố về thị trường, công nghệ, thiết bị đầu cuối và khả năng quản lý, cơ quan quản lý quyết định xây dựng mạng thông tin di động mặt đất GSM.
Thực tế sau đó cho thấy đây là một lựa chọn có tính toán. Công nghệ di động vệ tinh gặp thất bại, trong khi giá thiết bị mạng và thiết bị đầu cuối GSM nhanh chóng giảm xuống, giúp GSM được thương mại hóa và phát triển mạnh trên toàn cầu.
Năm 1992, Tổng cục Bưu điện bắt đầu đàm phán với các đối tác để chuẩn bị triển khai GSM trên phạm vi toàn quốc. Tháng 7/1993, Alcatel được lựa chọn để triển khai mạng di động đầu tiên tại Hà Nội. Cuối năm 1993 và đầu năm 1994, GSM tiếp tục được mở rộng tại TPHCM với đối tác Ericsson.
Đến năm 1994, mạng GSM được thiết lập và chính thức cung cấp dịch vụ tại một số thành phố lớn.
Khi điện thoại di động có giá tới 1.000 USD
Ngày 16/4/1993, MobiFone - mạng di động đầu tiên của Việt Nam, chính thức đi vào hoạt động.
Thời điểm đó, điện thoại di động vẫn là khái niệm xa lạ với phần lớn người dân. Hạ tầng còn hạn chế, kinh nghiệm xây dựng và khai thác mạng chưa có, trong khi thiết bị đầu cuối và cước dịch vụ đều rất đắt đỏ.
Mạng MobiFone ban đầu chỉ có một tổng đài dung lượng 2.000 số cùng 7 trạm BTS tại Hà Nội. Ở khu vực phía Nam, mạng có một tổng đài dung lượng 6.400 số và 6 trạm BTS, phủ sóng TPHCM, Biên Hòa, Long Thành và Vũng Tàu.
Vùng phủ sóng hạn chế cộng với giá thiết bị và cước dịch vụ cao khiến số lượng thuê bao trong những năm đầu không nhiều.
Đáng chú ý, điện thoại di động khi đó có giá khoảng 1.000 USD/chiếc. Người dùng còn phải trả khoảng 200 USD phí hòa mạng, thuê bao tháng khoảng 30 USD và cước gọi nội hạt tại Hà Nội hoặc TPHCM khoảng 0,3 USD/phút.
Với mặt bằng thu nhập thời điểm đó, chiếc điện thoại di động thực sự là một tài sản đắt đỏ và xa xỉ.
Nhưng từ nền tảng ban đầu ấy, công nghệ GSM từng bước mở rộng vùng phủ, giảm giá thiết bị và đưa điện thoại di động trở thành một phương tiện liên lạc phổ biến. Chính việc lựa chọn công nghệ đúng đã đem lại sự phát triển mạnh mẽ cho viễn thông di động Việt Nam.
Thực tế, lịch sử viễn thông Việt Nam cũng cho thấy lựa chọn công nghệ có thể quyết định số phận của một mạng di động. Sau thời kỳ GSM phát triển mạnh, Việt Nam từng đưa công nghệ CDMA vào một số mạng di động.
Theo nguyên Bộ trưởng Bộ Bưu chính Viễn thông Đỗ Trung Tá, CDMA khi đó là một công nghệ tốt về mặt kỹ thuật.
Tuy nhiên, vấn đề nằm ở thời điểm lựa chọn. Khi CDMA được đưa vào Việt Nam, GSM đã chiếm tới 86% thị trường di động thế giới. CDMA chủ yếu được sử dụng tại một số thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hồng Kông và Mỹ.
Tại Việt Nam, có tới 4 nhà khai thác triển khai CDMA gồm VNPT, SPT, Hanoi Telecom và EVN Telecom. Dù được các chuyên gia đánh giá cao về mặt kỹ thuật, CDMA cuối cùng lại có kết cục buồn tại thị trường Việt Nam.
Kỷ nguyên 2G khép lại, mở đường cho 4G và 5G
Sau hơn 30 năm, công nghệ GSM/2G tại Việt Nam bước vào chặng cuối của vòng đời.
Chủ trương tắt sóng 2G đã được định hướng từ năm 2019. Trong quá trình chuẩn bị, Bộ TT&TT và các doanh nghiệp di động triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy người dùng chuyển từ điện thoại 2G Only sang smartphone, đồng thời phát triển hạ tầng di động băng rộng.
Theo lộ trình, hệ thống thông tin di động 2G được tiếp tục sử dụng đến hết ngày 15/9/2026, ngoại trừ việc cung cấp dịch vụ tại khu vực quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa và các nhà giàn DK.
Mới đây, Bộ KH&CN đã đấu giá tần số 900 MHz được sử dụng cho 2G trước đó để phục vụ phát triển công nghệ 4G và 5G. VNPT, Viettel, Vietnamobile đã trúng đấu giá này với tổng số tiền đấu giá lên hơn 3.000 tỷ đồng.
Hơn ba thập kỷ sau quyết định chọn GSM thay vì công nghệ analog, Việt Nam một lần nữa đứng trước bước chuyển công nghệ lớn.
Nếu lần trước là quyết định đi thẳng vào công nghệ số khi thị trường còn chưa rõ hình hài, thì lần này, việc khai tử 2G nhằm mở thêm không gian cho 4G, 5G và quá trình chuyển đổi số quốc gia.
