Với đồng bào Dao, quế không chỉ là cây trồng quen thuộc mà còn là ký ức, là nếp sống truyền đời. Câu chuyện của chị Đặng Thị Thêm, ở thôn Làng Câu, xã Tân Hợp, tỉnh Lào Cai (địa phương thuộc huyện Văn Yên cũ) là một ví dụ điển hình. Từ nhỏ, chị đã quen với những mùa bóc quế rộn ràng, với mùi hương quế phơi trước hiên nhà mỗi độ vào vụ. Tiếp nối truyền thống cha ông, chị Thêm gắn bó với cây quế như một lẽ tự nhiên của cuộc sống.
Từ những mảnh đồi nhỏ ban đầu, đến nay, gia đình chị Thêm đã phát triển được hơn 50 héc-ta quế hữu cơ. Mỗi năm, riêng nguồn thu từ tỉa cành, tỉa thưa, khai thác lá cũng mang lại hàng trăm triệu đồng. Những năm được giá, có việc lớn, gia đình khai thác cả đồi, nhờ đó xây dựng được nhà cửa khang trang, mua sắm ô tô phục vụ đi lại, con cái được học hành đầy đủ. Không chỉ làm giàu cho gia đình, cây quế còn tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động trong thôn, giúp bà con có thu nhập ổn định ngay tại quê nhà.
Nhờ cây quế, gia đình chị Đặng Thị Thêm đã xây dựng được nhà cửa khang trang, mua sắm ô tô phục vụ đi lại, con cái được học hành đầy đủ.
Năm 2025, giá quế tiếp tục duy trì ở mức ổn định, kinh tế gia đình chị Thêm vì thế càng thêm vững vàng. Theo chị, gắn bó với cây quế vừa là giữ gìn truyền thống của đồng bào Dao, vừa là con đường làm ăn bền vững đã được thực tế chứng minh.
"Cha ông bảo rồi, người Dao chỉ biết trồng quế thôi. Đó là truyền thống của gia đình, nên mình cứ tiếp nối và phát huy. Nhờ cây quế mà chị em trong thôn không phải đi làm ăn xa. Ai cũng có việc, có thu nhập, cuộc sống đỡ vất vả hơn trước rất nhiều", chị Thêm chia sẻ.
Cây quế đã và đang trở thành cây trồng nông - lâm nghiệp chủ lực của tỉnh Yên Bái trước đây - nay là Lào Cai.
Cũng nhờ sớm nhìn ra giá trị bền vững của cây quế, ông Trần Văn Tráng, một cựu chiến binh ở xã Xuân Ái, đã mạnh dạn gây dựng vùng trồng quế quy mô lớn. Từ những quả đồi trơ trụi trước đây, đến nay ông Tráng đã sở hữu hơn 20 héc-ta quế, mỗi héc-ta mang lại giá trị kinh tế cao.
Không dừng lại ở việc làm giàu cho riêng mình, năm 2024, ông Tráng cùng một số hộ dân đã thành lập Hợp tác xã Chinh Quế, do chính ông làm Giám đốc. Hợp tác xã hiện có 39 xã viên, quản lý vùng nguyên liệu 475 héc-ta quế hữu cơ. Mỗi năm, HTX thu hoạch, thu mua và chế biến từ 300 đến 400 tấn quế, doanh thu đạt hàng chục tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động địa phương.
Các sản phẩm quế khô của ông Trần Văn Tráng được sơ chế, bảo quản theo quy chuẩn ngay tại chân đồi.
Năm 2025, doanh thu của Hợp tác xã đạt hơn 15 tỷ đồng, bình quân mỗi xã viên có thu nhập trên 200 triệu đồng/năm.
"Trước yêu cầu của đối tác là phải có sản phẩm hàng hóa bài bản hơn, tôi đã tổ chức lại lực lượng sản xuất, có diện tích canh tác cụ thể, sản lượng ổn định và thực hiện đúng quy trình theo yêu cầu của đối tác thu mua sản phẩm. Xuất phát từ thực tế đó, tôi đã thành lập hợp tác xã. Hiện nay, sản phẩm của hợp tác xã chúng tôi được tổ chức chăm sóc và trồng trọt theo quy mô bài bản hơn trước đây, tạo được uy tín và đảm bảo chất lượng, đáp ứng đầy đủ yêu cầu của khách hàng", ông Trần Văn Tráng cho biết.
Ông Trần Văn Tráng cho biết, hiện nay, quế của hợp tác xã được trồng, chăm sóc bài bản hơn trước, có uy tín.
Không chỉ mở rộng diện tích, nhiều địa phương vùng cao của Lào Cai còn đang chuyển từ tư duy "trồng để bán thô" sang chế biến, nâng cao giá trị gia tăng từ cây quế. Tại xã vùng cao Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai (địa phương thuộc huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái cũ), sự đổi thay trong đời sống của nhiều hộ dân bắt đầu từ cách làm này.
Chị Bàn Thị Mến, người Dao ở xã Tân Phượng cũ - nay là Lâm Thượng, cho biết, trước đây, quế chủ yếu được bóc vỏ bán tươi, giá thấp và bấp bênh. Khi mạnh dạn đầu tư máy móc, học cách sơ chế, sản xuất quế khô, quế ống sáo, giá trị sản phẩm đã tăng lên rõ rệt, giúp cuộc sống gia đình ổn định hơn. Đặc biệt, sau hai vụ quế của năm 2025, gia đình chị đã đủ điều kiện sửa sang lại căn nhà sàn cho khang trang, đón Tết 2026 trong niềm vui trọn vẹn.
Từ trồng để bán tươi, nay gia đình chị Bàn Thị Mến đã biết chế biến quế thành các sản phẩm quế khô để nâng cao giá trị.
"Nếu chỉ bán quế tươi thì giá thấp, nhiều khi không đủ công chăm sóc. Nhưng khi làm quế khô, quế ống sáo, phân loại theo chất lượng thì giá gấp đôi, thậm chí gấp ba. Nhờ vậy, gia đình tôi thoát nghèo, có điều kiện làm nhà, lo cho con cái học hành, yên tâm đón Tết hơn trước", chị Mến nói.
Theo thống kê, toàn tỉnh Lào Cai hiện có gần 148.000 héc-ta quế, chiếm gần 80% diện tích quế của cả nước. Giá trị sản xuất ngành quế năm 2025 ước đạt trên 5.100 tỷ đồng. Sang năm 2026, quế tiếp tục được dự báo là một trong những ngành kinh tế nông - lâm nghiệp mũi nhọn của tỉnh.
Tỉnh Lào Cai hiện có gần 148.000 héc-ta quế, chiếm gần 80% diện tích quế của cả nước.
Hiện nay, quế Lào Cai đã thu hút hàng chục doanh nghiệp chế biến chuyên sâu, cùng hàng trăm cơ sở chế biến quy mô hợp tác xã, tổ hợp tác. Các sản phẩm từ quế đã được xuất khẩu tới 39 quốc gia và vùng lãnh thổ, từ những thị trường dễ tính đến các thị trường khó tính.
Riêng tại xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai, hiện có hơn 4.000 héc-ta quế. Cây quế đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, góp phần nâng cao các tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Năm 2025, quế mang về cho người dân địa phương hơn 47 tỷ đồng, góp phần đưa tỷ lệ hộ nghèo của xã giảm từ trên 2% năm 2024 xuống còn hơn 1%; thu nhập bình quân đầu người đạt 62 triệu đồng/người/năm.
Năm 2025, quế Lào Cai tiếp tục có giá ổn định, mang về doanh thu khoảng 5.100 tỷ đồng, tạo việc làm cho hàng vạn lao động địa phương.
Ông Lê Thành Hùng, Chủ tịch UBND xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai cho biết, quế không chỉ phủ xanh núi đồi mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững, giúp người dân yên tâm gắn bó với quê hương. Vì vậy, những năm qua, huyện Văn Yên (Yên Bái) trước đây, nay là các xã mới, luôn đặc biệt quan tâm đến ngành quế, nhất là công tác bảo vệ nguồn giống và liên kết sản xuất giữa người dân với doanh nghiệp.
"Quế là một trong những cây trồng chủ lực của địa phương, đã được duy trì và phát triển qua nhiều thế hệ. Việc trồng, chăm sóc và khai thác quế không chỉ tạo sinh kế bền vững cho người dân mà còn góp phần giảm nghèo nhanh, đồng thời hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Qua đó, tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho hàng nghìn lao động, đặc biệt ở các khâu trồng rừng, bóc vỏ, sơ chế và chế biến thương mại. Chúng tôi đã phối hợp với Trung tâm Giống của tỉnh để hỗ trợ kỹ thuật cho bà con, trong đó đặc biệt chú trọng đến công tác bảo tồn và duy trì giống quế. Ngoài ra, địa phương còn mời các chuyên gia đến tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất cho người dân", ông Lê Thành Hùng cho biết thêm.
Từ một loài cây gắn bó với đồng bào Dao qua các thế hệ, quế hôm nay đã trở thành trụ cột sinh kế, làm đổi thay diện mạo vùng cao Lào Cai. (Ảnh: Thanh Miền)
Từ một loài cây gắn bó với đồng bào Dao qua các thế hệ, quế hôm nay đã trở thành trụ cột sinh kế, làm đổi thay diện mạo kinh tế - xã hội vùng cao Lào Cai. Những cánh rừng quế xanh ngát không chỉ phủ kín núi đồi, mà còn gieo hy vọng về cuộc sống ổn định, no ấm và bền vững cho người dân nơi đây.
