Phó Tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận ngày 18/6 là ngày đầu tiên của giai đoạn 60 ngày đàm phán hướng đến thỏa thuận cuối cùng về tương lai chương trình hạt nhân của Iran, dựa trên thời điểm ký kết và múi giờ của các bên liên quan. Bước đi này được triển khai sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký kết văn kiện từ xa bằng phương thức điện tử.
Trước đó, nguồn tin quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Trump đã ký văn bản này trong bữa tối với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Cung điện Versailles sau Hội nghị thượng đỉnh G7. Phía Iran, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baqaei cũng xác nhận văn bản mang tên Bản ghi nhớ Islamabad đã hoàn tất với chữ ký của các Tổng thống. Do văn kiện được ký trực tuyến và đã có hiệu lực, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif ngày 18/6 đã hoãn chuyến thăm Thụy Sĩ, đồng thời đại diện Pakistan khẳng định sẽ tiếp tục ủng hộ giai đoạn tiếp theo ở cấp độ kỹ thuật.
Nội dung bản MoU kêu gọi chấm dứt vĩnh viễn các hành động thù địch, yêu cầu Tehran làm loãng kho dự trữ urani làm giàu cấp độ cao, đổi lại Washington sẽ miễn trừ các lệnh trừng phạt để Iran lập tức tự do xuất khẩu dầu. Dù Tổng thống Trump vẫn để ngỏ khả năng nối lại các cuộc tấn công, song các động thái hạ nhiệt đã diễn ra trên thực địa.
Ngày 18/6, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố Hải quân Mỹ đã chính thức dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng và vùng ven biển của Iran theo chỉ đạo của Tổng thống, chấm dứt hoàn toàn mọi hoạt động thực thi quân sự. Ngược lại, Iran có nghĩa vụ cho phép các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz tự do mà không phải trả phí trong vòng 60 ngày.
Tình hình tại eo biển Hormuz đang ghi nhận những tín hiệu tích cực khi Iran không nổ súng vào tàu thuyền trong 2 đêm liên tiếp, giải phóng hơn 12 triệu thùng dầu qua tuyến thủy này chỉ trong một đêm.
Công ty dữ liệu Kpler xác nhận 3 tàu chở dầu của Saudi Arabia với tổng lượng 6 triệu thùng đã đi qua an toàn, đồng thời dự báo lưu lượng qua eo biển có thể phục hồi gần 50% mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày nếu thỏa thuận được thực hiện đầy đủ. Dù vậy, các chuyên gia hàng hải và báo chí Mỹ nhận định việc đưa lưu lượng trở lại mức 14 triệu thùng dầu thô và 6 triệu thùng sản phẩm tinh chế mỗi ngày như thời điểm trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2 sẽ mất nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.
Thách thức lớn nhất hiện tại là hơn 500 tàu vẫn bị mắc kẹt và hệ thống thủy lôi do Iran rải trong thời gian xung đột cần thời gian rà phá phức tạp, có thể kéo dài tới 6 tháng theo đánh giá của Lầu Năm Góc. Bên cạnh đó, việc giải phóng lượng tàu tồn đọng, khôi phục niềm tin của các hãng vận tải và bù đắp lượng dầu dự trữ toàn cầu sụt giảm khiến các tổ chức nghiên cứu nhìn nhận bản ghi nhớ mới chỉ là bước giảm leo thang ban đầu chứ chưa phải giải pháp toàn diện.
Mặc dù vậy, văn kiện lịch sử này vẫn nhận được sự hoan nghênh lớn từ cộng đồng quốc tế. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian gọi đây là bước tiến quan trọng hướng tới hòa bình lâu dài cho Trung Đông trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, kèm theo hình ảnh văn kiện có chữ ký của ông, của Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng nước trung gian Pakistan.
Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi cũng có cuộc điện đàm với người đồng cấp Italy Antonio Tajani để thúc đẩy cơ hội hợp tác và nhận được cam kết hỗ trợ từ phía Italy. Tại Trung Đông, Qatar đánh giá MoU là nền tảng vững chắc cho các bước đi tiếp theo.
Từ châu Á, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi và Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara lên tiếng hoan nghênh việc khôi phục tự do hàng hải qua Hormuz, khẳng định Tokyo sẽ phối hợp với quốc tế để thúc đẩy thỏa thuận hạt nhân cuối cùng.
Theo lộ trình đã định, đại diện của Mỹ và Iran cùng các bên trung gian Pakistan, Qatar sẽ chính thức gặp nhau vào ngày 19/6 tại khu nghỉ dưỡng Bürgenstock bên hồ Lucerne (Thụy Sĩ) để tiến hành cuộc đàm phán ban đầu nhằm triển khai các điều khoản của bản ghi nhớ.
