Cơ hội tiếp cận mới
PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng Biên tập báo Kinh tế và Đô thị cho biết: Các cơ quan báo chí tại Việt Nam đang phải đối mặt với nguy cơ bị tấn công mạng quy mô lớn; ảnh hưởng từ mạng xã hội do nguồn tin giả mạo, thiếu kiểm chứng; xu hướng cá nhân hóa trong tiếp nhận thông tin gia tăng; sự thay đổi vai trò, vị thế của công chúng, từ bị động sang chủ động, vừa là người tiêu thụ các sản phẩm báo chí truyền thông, vừa tham gia vào quá trình truyền tải thông tin.
Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của báo chí đa phương tiện, các loại hình truyền thông xã hội như trang thông tin điện tử, mạng xã hội (facebook, zalo, twitter, youtube…) đã tạo ra sự cạnh tranh gay gắt cho hoạt động báo chí. Xu hướng hình thành các cơ quan truyền thông đa phương tiện ngày càng trở nên phổ biến, đặt ra yêu cầu phải chuyển đổi số tại các cơ quan chí. Đặc biệt, yêu cầu cập nhật thông tin nhanh, chính xác của bạn đọc đòi hỏi báo chí phải đổi mới về công nghệ, tổ chức bộ máy...
Trong bối cảnh vừa nêu, UBND TP Hà Nội đã giao Báo Kinh tế & Đô thị triển khai thí điểm mô hình chuyển đổi số điển hình từ quản lý, điều hành tại cơ quan, ứng dụng các giải pháp công nghệ như AI, chatbot, thực tế ảo... Từ tháng 10/2024, báo đã triển khai ứng dụng mô hình toà soạn hội tụ và hệ sinh thái số, trong đó tập trung phát triển hệ thống CMS riêng, tích hợp các loại hình báo in, báo điện tử, chuyên trang điện tử, hệ sinh thái số... trên một giao diện duy nhất, đăng nhập bằng tài khoản duy nhất, hỗ trợ đa ngôn ngữ, đa định dạng và linh hoạt tùy biến... Sự chuyển đổi này đã góp phần tăng doanh thu quảng cáo trên các ấn phẩm của báo lên từ 20-50%/năm.
Trong khi đó, Báo Nhân Dân đã áp dụng cách làm mới, kết hợp yếu tố truyền thống và công nghệ số tăng trải nghiệm cho độc giả. Trong dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, báo tổ chức triển lãm tranh tương tác Panorama, gần đây là triển lãm tương tác kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định, báo Nhân Dân đang đi theo xu hướng kết hợp truyền thống và nền tảng số, để tạo ra lượng xem lớn. Đơn cử, chương trình kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng Miền Nam, báo ra ấn phẩm đặc biệt kết nối chiến dịch Hồ Chí Minh với video, clip, sử dụng công nghệ thực tế tăng cường. Trong 12 ngày triển lãm tại Hà Nội và các địa phương, báo in 5 vạn bản vẫn không đủ cung cấp... cho độc giả.
Toà soạn tự thích ứng
Sự thích ứng với công cuộc chuyển đổi số cũng đang được các đơn vị báo chí triển khai. Đài Phát thanh truyền hình TP Hồ Chí Minh (HTV) đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào tất cả quy trình sản xuất. Sau chương trình thử nghiệm cách đây 2 năm về tạo dựng bản tin hoàn toàn từ AI, hiện nay, việc sử dụng AI là kỹ năng bắt buộc với phóng viên HTV.
“Chủ trương của HTV là đáp ứng yêu cầu thông tin nhanh và phân phối trên nền tảng mạng xã hội. Phóng viên được yêu cầu có kỹ năng quay dựng, biên tập, hoàn chỉnh ngay trên thiết bị di động. Đơn cử, một bản tin thời tiết trước đây cần 3 người làm trong nửa ngày, hiện nay chỉ cần 1 người làm trong 30 phút...”, ông Ngô Trường Thịnh, Trưởng phòng Đa phương tiện, HTV cho biết.
Nhà báo Đào Đình Khoa, Phó Tổng Biên tập Báo Bắc Ninh cũng chia sẻ: “AI đang tái định hình ngành báo chí thông qua tự động hóa sản xuất, cá nhân hóa nội dung và mở rộng khả năng phân tích dữ liệu. Nắm bắt xu thế này, thời gian qua, Hội Nhà báo tỉnh đã tổ chức nhiều chương trình tập huấn chuyên đề về AI trong hoạt động báo chí. Đến nay phóng viên báo tỉnh cơ bản dùng AI như một trợ lý ảo trong quy trình sản xuất tin bài”.
Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) thống kê, đến cuối năm 2024, phần lớn các đài phát thanh, truyền hình đã triển khai sản xuất nội dung dạng video ngắn, clip đa nền tảng theo mô hình nhanh, ngắn; hơn 80% tòa soạn đã ứng dụng các nền tảng công nghệ như CMS, AI, phân tích dữ liệu vào quy trình sản xuất, phát hành nội dung. Chuyển đổi số được xác định là trụ cột chiến lược để tái cấu trúc hệ sinh thái truyền thông. Báo chí đang chuyển mình từ vai trò người đưa tin sang vai trò người kiến tạo nội dung.
Về vấn đề này, theo ông Trần Minh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ), “Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định rõ: Sẽ cấp nguồn lực lớn cho các hoạt động ứng dụng công nghệ mới và chuyển đổi số. Đây là cơ hội để các cơ quan báo chí tận dụng và đầu tư hiệu quả. Thời gian qua, các tòa soạn báo thích ứng với chuyển đổi số ở các mức độ khác nhau. Chuyển đổi số là cơ hội để báo chí khẳng định vai trò chủ lực trong kỷ nguyên thông tin số.
Ông Lê Hải Bình, Thứ trưởng Thường trực Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhận định, Việt Nam đặc biệt coi trọng vai trò của báo chí trong thời kỳ hội nhập và phát triển, chú trọng tạo điều kiện để báo chí thích ứng với những thay đổi về công nghệ, môi trường truyền thông và nhu cầu thông tin của xã hội. Trong những năm qua, Chính phủ đã triển khai nhiều chủ trương lớn cùng các chính sách hỗ trợ đào tạo nhân lực và đầu tư hạ tầng công nghệ cho các cơ quan báo chí.
Thời gian tới, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong lĩnh vực báo chí và truyền thông số, đặc biệt là các quy định liên quan đến nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, xác lập rõ trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân trong việc sử dụng AI. Bên cạnh đó, tạo điều kiện và có chính sách hỗ trợ các cơ quan báo chí trong việc ứng dụng công nghệ số vào quy trình sản xuất và phân phối nội dung; ưu tiên nâng cao năng lực số cho đội ngũ người làm báo, để hình thành khả năng thích ứng nhanh với chuyển đổi số và xu thế truyền thông hiện đại.
