Cần quản lý hiệu quả công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn

LCĐT - Tỉnh Lào Cai đang thực hiện 4 mô hình quản lý, khai thác công trình cấp nước sinh hoạt tập trung nông thôn. Trong khi các công trình do hợp tác xã, các đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp quản lý phát huy tương đối hiệu quả, thì các công trình do UBND xã, thị trấn quản lý đang bộc lộ nhiều hạn chế.

Toàn tỉnh hiện có 818 công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn tập trung, với quy mô nhỏ, chủ yếu hoạt động theo hình thức tự chảy từ đầu nguồn, chỉ có 5 công trình sử dụng bơm dẫn từ các nguồn về qua bể lọc thô, bể chứa điều hòa áp lực, rồi cung cấp cho các hộ. Đa số công trình do cộng đồng quản lý, vận hành, khai thác, số ít công trình đang thí điểm giao quyền quản lý cho các hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp công lập (Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn, Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện, thị xã) và doanh nghiệp.

Công nhân vận hành, sửa  chữa công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn.

Trong đó, UBND xã, thị trấn quản lý, vận hành, khai thác và ký hợp đồng giao cho các tổ chức, cá nhân (cộng đồng) tại địa phương quản lý 766 công trình, chiếm 93,6%. Với mô hình quản lý này, rất nhiều công trình chưa được quản lý tốt, chưa thu được tiền sử dụng nước; chỉ có 219 công trình thu được tiền sử dụng nước, nhưng đa số chưa đạt theo mức thu quy định của tỉnh, nên không có kinh phí chi trả cho người quản lý, vận hành và duy tu, bảo dưỡng, dẫn đến nhiều công trình bị hư hỏng, không được sửa chữa kịp thời, thậm chí không hoạt động. Ngược lại, các công trình do hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp quản lý cơ bản phát huy được hiệu quả.

Năm 2019, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đồng ý cho Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh thí điểm giao cho doanh nghiệp quản lý, khai thác công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn. Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh đã giao khoán cho Công ty TNHH Dịch vụ cấp nước Lào Cai quản lý, vận hành và khai thác các công trình cấp nước sinh hoạt thôn: Na Phả - Cốc Mui và Na Nối (xã Bản Sen); Trung Tâm - Giáp Cư (xã Lùng Vai); Trung Tâm - Bồ Quý - Na Lin và Na Pao - Na Mạ - Thủ Nùng (xã Bản Lầu) đều của huyện Mường Khương. Các công trình sau khi giao khoán cho Công ty TNHH Dịch vụ cấp nước Lào Cai quản lý vận hành và khai thác đều hoạt động hiệu quả, được chính quyền, người dân địa phương đánh giá cao.

Đơn cử như công trình cấp nước sinh hoạt thôn Giáp Cư và thôn Trung Tâm, xã Lùng Vai. Trước đây, công trình này do UBND xã quản lý thông qua tổ quản lý, vận hành của thôn. Do không có chuyên môn, lại thu tiền sử dụng nước không đủ chi phí để trả lương cho tổ quản lý và sửa chữa khi xảy ra hỏng hóc, dẫn đến công trình hoạt động kém hiệu quả. Từ khi Công ty TNHH Dịch vụ cấp nước Lào Cai quản lý, khai thác, việc cấp nước an toàn, ổn định. Bà Đỗ Thị Thoan, thôn Trung Tâm cho biết: Từ năm 2020 trở lại đây, việc cấp nước rất ổn định, chất lượng nước đảm bảo hơn. Đặc biệt, khi xảy ra hỏng hóc, công ty cử người xuống kiểm tra, sửa chữa kịp thời.

Người dân Mường Khương sử dụng nước từ công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn.

Nhận thấy hiệu quả của việc giao khoán công trình cấp nước sinh hoạt cho doanh nghiệp quản lý, khai thác, UBND xã Bản Sen và UBND xã Bản Lầu đã họp dân và nhận được sự đồng thuận cao, được UBND huyện Mường Khương đồng ý giao khoán các công trình cấp nước sinh hoạt thôn Suối Thầu - Thịnh Ổi; Na Nhung 1, Na Nhung 2 - Cốc Chứ - Làng Ha; Lùng Cẩu cho Công ty TNHH Dịch vụ cấp nước Lào Cai quản lý, khai thác.

Ông Hoàng Mạnh Hưng, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ cấp nước Lào Cai cho biết: Khi nhận quản lý vận hành và khai thác, một số công trình nhà nước đầu tư cải tạo, nâng cấp nhưng chưa được đồng bộ, một số công trình trong tình trạng xuống cấp, thậm chí có công trình không hoạt động được. Doanh nghiệp phải đầu tư hơn 100 triệu đồng/công trình để cải tạo, sửa chữa, nâng cấp tất cả các hạng mục từ đập đầu mối, tuyến ống nước thô, bể lọc đến cụm đồng hồ đo lưu lượng. Đến nay, các công trình đã hoạt động trở lại bình thường.

Ông Hoàng Văn Kiên, Chủ tịch UBND xã Bản Lầu khẳng định: Từ khi giao khoán cho Công ty TNHH Dịch vụ cấp nước Lào Cai quản lý, khai thác, các công trình hoạt động rất hiệu quả, người dân được sử dụng nước đảm bảo chất lượng và ổn định. UBND xã sẽ đánh giá các công trình cấp nước sinh hoạt còn lại do cộng đồng đang quản lý và lấy ý kiến của người dân, nếu có sự đồng thuận cao, sẽ đề nghị UBND huyện giao khoán cho công ty quản lý, khai thác.

Ông Nguyễn Quang Ngọc, Chi cục trưởng Chi cục Thuỷ lợi (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho biết: Qua kiểm tra thực tế, các công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn được giao khoán cho doanh nghiệp quản lý, vận hành, khai thác đã và đang phát huy hiệu quả rõ nét, mọi hỏng hóc, sự cố đều được sửa chữa kịp thời, tuổi thọ công trình được nâng lên, mặc dù mức thu tiền sử dụng nước đang được doanh nghiệp áp dụng ở bậc tối thiểu, từ 2.500 đến 3.000 đồng/m3.

Cũng theo ông Ngọc, việc giao khoán giải quyết được những bất cập, hạn chế của mô hình do UBND xã, thị trấn quản lý. Tuy nhiên, việc kêu gọi các doanh nghiệp tham gia quản lý đang gặp khó, bởi theo Văn bản số 5161 ngày 28/4/2020 của Bộ Tài chính và đã được Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng chỉ đạo tại Văn bản số 5517 thì không được thực hiện phương án giao cho doanh nghiệp tư nhân giữ vai trò chủ thể quản lý tài sản, mà chỉ thực hiện theo phương thức giao khoán công tác vận hành, khai thác công trình cho doanh nghiệp thông qua hợp đồng giao khoán theo quy định tại Điều 18 của Thông tư 54/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính. Tuy nhiên, về lâu dài, tỉnh cần xem xét, kiến nghị với Chính phủ có phương án giao công trình cho doanh nghiệp quản lý để doanh nghiệp yên tâm đầu tư cải tạo, sửa chữa và nâng cấp các công trình cấp nước sinh hoạt tập trung nông thôn.