Văn hóa - Một góc nhìn từ thực tiễn

Hiếm có một chính đảng nào trên thế giới như Đảng Cộng sản Việt Nam khi chưa giành được chính quyền thì ngay từ năm 1943 đã thông qua Đề cương văn hóa, trong đó phác thảo những nét lớn về xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong hiện tại và tương lai với nguyên tắc: dân tộc hóa, đại chúng hóa, khoa học hóa; đồng thời khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng ta đối với cách mạng văn hóa.

Văn hóa - Một góc nhìn từ thực tiễn ảnh 1

Nhiều chương trình văn hóa nghệ thuật đề tài lịch sử góp phần khơi dậy tinh thần yêu nước.

Hiếm có một lãnh tụ nào sâu sát đời sống nhân dân, tình hình đất nước và thế giới, nên chỉ ngay sau ngày lập nước, ngày 3/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì cuộc họp Chính phủ lâm thời thông qua 6 nhiệm vụ cấp bách, mà 4 trong 6 nhiệm vụ đó liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới văn hóa. Đó là diệt giặc dốt; tiến hành tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu; xóa bỏ tệ nạn thuốc phiện; thực hành chính sách tín ngưỡng tự do và lương giáo đoàn kết. Ngay từ lúc đó, Hồ Chủ tịch đã nhấn mạnh: “Chúng ta phải làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập” (1) (trang 3). Theo tinh thần đó, ngày 24/11/1946, Hồ Chủ tịch đã đích thân chủ trì Hội nghị văn hóa toàn quốc, nêu rõ vai trò và nhiệm vụ chủ yếu của văn hóa trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc, khẳng định văn hóa là một mặt trận, người làm văn hóa thực sự là chiến sĩ; kêu gọi toàn Đảng, toàn dân thực hiện tốt phương châm “kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến”. “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” đã là tư tưởng chủ đạo trong toàn bài nói chuyện của Người tại Hội nghị này.

Thật ra, từ ngay sau phiên họp thứ nhất ngày 3/9/1945, Bác Hồ đã nêu ra những nội dung rất cụ thể của nhiệm vụ văn hóa: “trong một năm phải thanh toán cho xong nạn mù chữ”, “phải học đạo đức công dân, phổ thông chính trị”, “để trả lời cho thế giới biết nước ta là nước văn minh”. Trong bộn bề công việc, Người vẫn dành thời gian viết tác phẩm “Đời sống mới”, chỉ rõ nội hàm và vị trí, nhiệm vụ quan trọng của việc xây dựng đời sống mới. Theo Người: “Đời sống mới không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải cái gì cũng làm mới. Cái gì cũ mà xấu, thì phải bỏ... Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền phức thì phải sửa đổi lại cho hợp lý... Cái gì cũ mà tốt thì phải phát triển thêm... Cái gì mới mà hay, thì ta phải làm.” (trang 122-123).

Suy cho cùng, muốn thực hiện được những mục tiêu ấy, phải có đội ngũ cán bộ làm văn hóa, vừa hiểu biết văn hóa, vừa phải thấm nhuần đạo đức cách mạng: cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư.

2. Quán triệt những quan điểm của Đảng và Bác Hồ về nhiệm vụ xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam trong từng thời kỳ lịch sử, chúng ta đã đạt những thành tựu bước đầu có ý nghĩa. Trước hết, đó là việc phát động một phong trào văn hóa quần chúng trong các cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, mà nổi bật là phong trào “Tiếng hát át tiếng bom” không chỉ trong các lực lượng vũ trang, mà còn lan rộng trong các tầng lớp nhân dân, khơi gợi lòng yêu nước, cổ vũ ý chí “thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ”; động viên toàn dân vượt qua mọi gian khó, hy sinh để làm nên một Điện Biên “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”; tiếp sau đó là Đại thắng mùa Xuân 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc vào ngày 30/4/1975 lịch sử. Trong sự nghiệp văn hóa này, chúng ta ghi nhận những đóng góp tích cực của các nghệ sĩ đã viết nên những bài ca đi cùng năm tháng, như Đỗ Nhuận, Nguyễn Đình Thi, Văn Cao, Nguyễn Văn Thương, Nguyễn Xuân Khoát, Nguyễn Văn Tý, Xuân Hồng, Phạm Tuyên, Văn Dung, Phan Huỳnh Điểu, Hoàng Việt, Vũ Trọng Hối… cùng rất nhiều chiến sĩ viết báo, chụp ảnh, quay phim…

Sau 12 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, cùng với những thành tựu to lớn về kinh tế, xã hội, an ninh - quốc phòng, đối ngoại; trên lĩnh vực văn hóa xuất hiện những hiện tượng không lành mạnh, tác động tiêu cực đến đời sống xã hội, mà nổi bật nhất là sự xuống cấp trong đạo đức, lối sống. Vì lẽ đó, năm 1998, BCH Trung ương Đảng (khóa VIII) đã ra Nghị quyết 03 về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết này, BCH Trung ương khóa XI lại ban hành Nghị quyết số 33 về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”. Thực hiện hai nghị quyết quan trọng này, nước ta đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận, thể hiện ở mấy điểm nổi bật: 1/ Nhận thức về “sức mạnh mềm” của văn hóa được nâng lên - đó là cơ sở đề ra những chủ trương, quyết định thích hợp; 2/ Hình thành các sản phẩm văn hóa đa dạng, phong phú của 54 dân tộc anh em, góp sức tích cực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển; 3/ Nguồn lực xã hội được huy động cùng với sự đầu tư Nhà nước cho văn hóa từng bước được tăng lên; 4/ Các văn bản pháp lý về quản lý văn hóa tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện; 5/ Tính định hướng ngày càng được rõ nét trong chỉ đạo phát triển văn hóa: phát huy tối đa truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, bồi đắp chủ nghĩa yêu nước và nhân văn Việt Nam, tiếp thu có chọn lọc các yếu tố tiên tiến của văn hóa thế giới; 6/ Giao lưu và hợp tác quốc tế được mở rộng, bạn bè thế giới ngày càng hiểu rõ văn hóa Việt Nam, đất nước Việt Nam và con người Việt Nam; 7/ Phong trào văn hóa quần chúng được mở rộng, chất lượng được nâng lên, đặc biệt là “Phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở” được lan tỏa và phát huy tác dụng; 8/ Hoạt động của các cơ quan báo chí, truyền thông ngày càng đóng góp tích cực trong việc giáo dục, nâng cao nhận thức của cán bộ, nhân dân về vai trò văn hóa; tham gia phát hiện, cổ vũ những nhân tố mới, người tốt việc tốt, góp phần bồi đắp CHÂN - THIỆN - MỸ…

3. Vậy vấn đề gì cần được đặc biệt quan tâm hiện nay để thúc đẩy sự phát triển văn hóa theo các định hướng của Nghị quyết số 33? Trước hết, cần nhấn mạnh, đó là việc tiếp tục nâng cao nhận thức trong cán bộ, đảng viên và nhân dân về vai trò, sứ mệnh quan trọng đặc biệt của nhiệm vụ xây dựng văn hóa gắn chặt với xây dựng con người. Con người vừa là chủ thể sáng tạo ra lịch sử, văn hóa; nhưng chính văn hóa cũng tạo ra con người và hoàn thiện nhân cách con người - mà cụ thể là con người Việt Nam trong thời đại công nghiệp 4.0 với rất nhiều thời cơ và thách thức. Các đặc tính yêu nước, trung thực, đoàn kết là rất cần, nhưng không thể không nhấn các đặc tính nhân ái, nghĩa tình, cần cù, sáng tạo. Chúng ta đã và đang chứng kiến nhiều cảnh tượng đau lòng: con giết cha, vợ giết chồng, em giết chị, bạn thân giết bạn thân… chỉ vì giành giật đồng tiền lợi nhuận trong hợp tác buôn bán, đầu tư; thậm chí chỉ vì tranh giành một mét vuông đất lối đi vào nhà. Nếu chỉ thỏa mãn với cách nói có vẻ “tròn trịa” về lý luận: phát triển kinh tế là trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt, phát triển văn hóa là nền tảng tinh thần xã hội, mà người lãnh đạo các cấp không hiểu thấu đáo nội hàm “nền tảng tinh thần” thì rất dễ xây dựng kế hoạch phát triển văn hóa tại địa bàn một cách hình thức “cho xong chuyện”; và vì thế, dẫn đến thực trạng đầu tư tản mạn, chắp vá, tùy tiện, không đạt được kết quả mong muốn. Từ nhận thức không đầy đủ, dẫn đến sự chỉ đạo lệch lạc; một số nơi có biểu hiện chủ quan, áp đặt, duy ý chí. Khi cuộc sống ở từng làng xã, khóm ấp không bảo đảm an ninh, an toàn cho cộng đồng và từng con người thì cách giải quyết thiếu đồng bộ, nghĩa là phải giải quyết đồng thời về kinh tế và văn hóa, mà nhiều khi lấy tình làng nghĩa xóm, truyền thống yêu thương gia đình, dòng họ để giải quyết theo phương châm “hòa giải”; thì lại quá nhấn mạnh biện pháp hành chính, pháp luật…

Từ nhận thức phải đi tới hành động; nói cách khác, cần tổ chức thực hiện một cách bài bản, đồng bộ, sát thực với tình hình từng địa bàn. Tôi nhớ mãi, ngày 16/6/2008, Bộ Chính trị (khóa X) ra Nghị quyết chuyên đề về “Xây dựng, phát triển văn học, nghệ thuật Việt Nam trong thời kỳ mới”. Để thực hiện Nghị quyết này, một Ban chỉ đạo Trung ương được thành lập do đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng ban Tuyên giáo làm Trưởng ban; đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ làm Phó trưởng ban cùng nhiều bộ trưởng khối tư tưởng - văn hóa và các ban, ngành liên quan, đã họp và thảo luận nhiều lần, nêu ra 36 chương trình cụ thể thuộc các lĩnh vực chỉ đạo và quản lý, các chuyên ngành văn học, nghệ thuật; công tác đào tạo cán bộ làm văn hóa, văn học, nghệ thuật; tăng cường phát triển, bồi dưỡng tài năng văn học, nghệ thuật… Nhưng từ đó đến nay, kết quả triển khai ra sao; những mặt được và chưa được; nguyên nhân chủ quan, khách quan của những hạn chế, bất cập ấy, theo tôi, chưa được xem xét nghiêm túc, do đó, chưa có những kết luận tổng quát, đồng bộ. Tôi muốn nêu một vấn đề cụ thể như trên để nói rằng, đường lối, chủ trương là đúng, nhưng khâu tổ chức thực hiện còn quá nhiều bất cập, mà đây cũng là hiện tượng phổ biến của nhiều ngành, nhiều cấp hiện nay. Phải chăng đây cũng là biểu hiện “đánh trống bỏ dùi”, “bệnh thành tích”, “bệnh đổ lỗi cho nhau”… vẫn còn xuất hiện đâu đó, đã và đang là rào cản lớn?

Trong Nghị quyết 33, nêu 4 giải pháp, tôi tâm đắc điểm đầu tiên là phải tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, mà muốn thực hiện được yêu cầu ấy, cấp ủy, chính quyền các cấp, nhất là người đứng đầu cần thực hiện thật nghiêm 5 quan điểm chỉ đạo về xây dựng và phát triển văn hóa. Chỉ có như vậy, chúng ta mới có được một kế hoạch thật bài bản và đồng bộ trong nhiệm vụ nâng cao, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa; trong xây dựng đội ngũ cán bộ làm văn hóa; trong việc tăng cường nguồn lực cho lĩnh vực văn hóa… Phải chăng, đây cũng là những nhiệm vụ trọng tâm để chúng ta tập trung sức làm tốt hơn nữa sứ mệnh cao quý là: xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước?

Báo Nhân dân

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Ưu tiên nguồn lực cho tương lai vùng cao

Ưu tiên nguồn lực cho tương lai vùng cao

Những năm qua, bám sát điều kiện thực tế, cấp ủy, chính quyền xã Phình Hồ đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục. Trong đó đặc biệt ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy và học nhằm từng bước khắc phục khó khăn về trường lớp, tạo dựng môi trường học tập khang trang, hiện đại, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho học sinh vùng cao.

Xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân đưa tin bịa đặt, xuyên tạc về tình hình dịch bệnh HIV/AIDS

Xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân đưa tin bịa đặt, xuyên tạc về tình hình dịch bệnh HIV/AIDS

Ngày 15/11, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, đơn vị có văn bản khẩn gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố đề nghị rà soát, chấn chỉnh công tác quản lý và bảo mật thông tin người nhiễm HIV; kiến nghị cơ quan chức năng xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân đưa tin bịa đặt, xuyên tạc tình hình dịch bệnh HIV/AIDS, gây hoang mang dư luận.

Đồng chí Giàng Quốc Hưng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh dự Lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Trường THCS Lý Tự Trọng

Đồng chí Giàng Quốc Hưng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh dự Lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Trường THCS Lý Tự Trọng

Sáng 15/11, Trường THCS Lý Tự Trọng, phường Cam Đường tổ chức Lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập (1996 – 2026). Dự buổi lễ có đồng chí Giàng Quốc Hưng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo; lãnh đạo phường Cam Đường, đại diện các xã, phường lân cận cùng các thế hệ cán bộ, giáo viên và cựu học sinh nhà trường.

Nhiều lao động nữ nông thôn xã Trấn Yên đã tìm được việc làm tại các doanh nghiệp trên địa bàn.

Đưa cơ hội việc làm đến tận cơ sở

Thay vì ngồi chờ người lao động tự tìm đến, ngành chức năng và các doanh nghiệp ở Lào Cai đang chủ động "gõ cửa" từng thôn, xã. Từ những buổi đối thoại cởi mở ngay tại địa phương, các phiên giao dịch việc làm lưu động, cho đến việc số hóa thông tin trên ứng dụng VNeID, cơ hội học nghề và tìm việc làm ổn định đang được đưa đến tận người lao động nông thôn một cách đáng tin cậy.

Công khai danh sách 119 phôi sổ đỏ bị mất tại Phú Thọ

Công khai danh sách 119 phôi sổ đỏ bị mất tại Phú Thọ

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ mới thông báo về việc thất lạc 119 phôi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, đồng thời đề nghị các cơ quan chức năng phối hợp kiểm tra, ngăn chặn việc sử dụng các phôi giấy này vào mục đích trái pháp luật.

Đổi mới từ những điều gần gũi

Rèn tiếng Việt cho trẻ mầm non vùng cao: Đổi mới từ những điều gần gũi

Với trẻ em dân tộc thiểu số, khả năng sử dụng tiếng Việt có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình học tập và hòa nhập môi trường giáo dục. Từ đặc thù địa bàn, Trường Mầm non Tả Phìn (xã Tả Phìn) đã đổi mới hoạt động vui chơi, trải nghiệm để trẻ phát triển ngôn ngữ, tự tin giao tiếp trước khi vào lớp 1.

Nghĩa Lộ nâng cao hiệu quả tuyên truyền trong đồng bào dân tộc thiểu số

Nghĩa Lộ nâng cao hiệu quả tuyên truyền trong đồng bào dân tộc thiểu số

Thời gian qua, phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai triển khai đồng bộ các hoạt động tuyên truyền, vận động đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong khuôn khổ Dự án 10 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia. Nhiều cách làm thiết thực góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, từng bước đẩy lùi hủ tục và xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.

Tạo động lực phát triển từ những tuyến đường mới ở Minh Lương

Tạo động lực phát triển từ những tuyến đường mới ở Minh Lương

Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền, sự đồng lòng chung sức của Nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp, những con đường đất đá gập ghềnh xưa kia ở xã Minh Lương nay đã và đang được thay thế bằng những dải nhựa, dải bê tông phẳng lỳ, giúp việc đi lại, giao thương hàng hóa của người dân được an toàn, thuận lợi.

Chung tay xây dựng cơ sở y tế không khói thuốc

Chung tay xây dựng cơ sở y tế không khói thuốc

Xác định thuốc lá ảnh hưởng tới sức khỏe con người và môi trường y tế, những năm qua, các bệnh viện, cơ sở y tế trong tỉnh đã triển khai thực hiện hiệu quả phong trào “Nói không với thuốc lá”, xây dựng môi trường bệnh viện không khói thuốc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Chung sức hiện thực hóa ước mơ an cư

Chung sức hiện thực hóa ước mơ an cư

Với những hộ nghèo, hộ cận nghèo ở xã Quy Mông, tỉnh Lào Cai, căn nhà kiên cố không chỉ che nắng, che mưa còn là ước mơ về cuộc sống bình yên, ổn định. Ước mơ ấy từng bước thành hiện thực nhờ chính sách hỗ trợ của Nhà nước và sự chung tay, góp sức của cả cộng đồng.

fb yt zl tw