Chủ trương chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai đang mở ra một chương mới cho khu vực kinh tế hộ tại Việt Nam. Đây không chỉ là một cuộc cải cách về quản lý thuế, mà còn là hành trình kiến tạo một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng hơn.
Trên hành trình đó, sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý, các hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ đang trở thành "cú hích" quan trọng giúp chính sách đi vào cuộc sống.
Quản lý thuế công bằng, minh bạch
Việc chuyển đổi từ thuế khoán, một phương thức đã tồn tại lâu đời, sang kê khai dựa trên doanh thu thực tế là bước đi quan trọng nhằm thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về quản lý thuế công bằng, minh bạch và tạo điều kiện phát triển kinh tế tư nhân. Dù ban đầu còn những bỡ ngỡ, nhưng tín hiệu tích cực đã xuất hiện, cho thấy khả năng thích ứng nhanh chóng của cộng đồng kinh doanh.
Chia sẻ về chủ trương chính sách và lộ trình đồng hành cùng hộ kinh doanh, ông Mai Sơn, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế, cho biết đã có sự chuyển biến tích cực. Kết quả ban đầu ghi nhận 98% hộ kinh doanh theo phương pháp kê khai đã nộp thuế điện tử, hơn 18.500 hộ khoán tự nguyện chuyển sang kê khai, và 133.000 hộ đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền.
Theo ông Sơn, mục tiêu trọng tâm của ngành là giúp hộ kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế một cách thuận lợi, an toàn và hiện đại. Để làm được điều đó, ngành Thuế đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ sửa đổi chính sách, đẩy mạnh tuyên truyền, đối thoại, đến đơn giản hóa chế độ kế toán và ứng dụng công nghệ dễ sử dụng.
“Hiện cơ quan thuế đang hoàn thiện khung pháp lý theo ba trọng điểm: Sửa đổi Luật Quản lý thuế; Xây dựng chính sách quản lý riêng cho nhóm hộ kinh doanh; Và, phát triển chế độ kế toán đơn giản gắn với công nghệ số, hướng tới một hệ thống lấy người nộp thuế làm trung tâm,” ông Mai Sơn nhấn mạnh.
“Lột xác” trong tư duy
Sự thay đổi nào cũng cần thời gian để thích ứng, đặc biệt là với một thói quen đã ăn sâu vào hoạt động của hàng triệu hộ kinh doanh. Thừa nhận điều này, ông Nguyễn Văn Thân, Đại biểu Quốc hội khóa XIV, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), thẳng thắn chia sẻ góc nhìn của một người đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp.
“Xin nói thật, hồi đầu tôi không đồng ý việc bỏ thuế khoán. Tôi thấy thuế khoán có cái lợi vì nhiều hộ kinh doanh chưa tiếp cận được công nghệ, mỗi tháng nộp một khoản thuế ấn định là xong, để tập trung làm việc khác,” ông Thân nhớ lại.
Tuy nhiên, góc nhìn của ông Thân đã thay đổi khi nhận ra sự phát triển của nền kinh tế và yêu cầu về sự công bằng. “Bây giờ phải khác, bất cứ công dân nào kinh doanh sẽ được hưởng môi trường công bằng, ổn định thì phải có nghĩa vụ nộp thuế, hơn nữa công tác quản lý thuế đã tự động qua hệ thống. Do đó, người kinh doanh phải khai thông tư tưởng và hướng tới sự phát triển chung.”
Chính trong bối cảnh đó, vai trò của các doanh nghiệp công nghệ trở nên đặc biệt quan trọng. Họ không chỉ là nhà cung cấp giải pháp mà còn là cầu nối giúp chính sách “chạm” đến từng người dân. Tiên phong trong sứ mệnh này, Công ty cổ phần MISA đã công bố chương trình tặng miễn phí phần mềm MISA eShop cho 2 triệu hộ kinh doanh.
Bà Đinh Thị Thúy, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị của MISA, nhấn mạnh xóa bỏ thuế khoán là bước chuyển quan trọng trong hành trình hiện đại hóa hệ thống thuế Việt Nam. Điều này đòi hỏi sự đồng hành của doanh nghiệp công nghệ để chính sách thực sự đi vào cuộc sống.
Bà Thúy chia sẻ Chương trình của MISA cung cấp bộ công cụ “6 trong 1,” bao gồm hỗ trợ toàn diện từ quản lý bán hàng, xuất hóa đơn, ký số, ghi sổ kế toán đến kê khai và nộp thuế trực tiếp trên một nền tảng duy nhất.
Về hành động này, ông Nguyễn Văn Thân đánh giá là “kịp thời và mang tính xã hội cao.” Chính sách hỗ trợ này góp phần cụ thể hóa Nghị quyết 68-NQ/TW đồng thời giúp hộ kinh doanh nâng cao năng lực quản trị. “Không có những hành động hỗ trợ cụ thể từ các doanh nghiệp công nghệ thì những người làm ‘Hiệp hội” như chúng tôi chỉ nói được một mớ lý thuyết,” ông Thân ví von.
Minh bạch để an toàn
Chuyển đổi sang kê khai không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là một cơ chế tự bảo vệ cho chính người nộp thuế trước những rủi ro pháp lý ngày càng hiện hữu.
Dưới góc nhìn chuyên môn, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), đã chỉ ra những lằn ranh pháp lý mà các hộ kinh doanh cần đặc biệt lưu ý. Bà Cúc chỉ ra Điều 200 tại Bộ luật Hình sự, tội trốn thuế có thể bị phạt tù đến 7 năm nếu số tiền từ 100 triệu đồng trở lên. Theo quy định mới, cá nhân và chủ hộ kinh doanh nợ thuế từ 50 triệu đồng quá 120 ngày có thể bị tạm hoãn xuất cảnh.
Bà Cúc nhấn mạnh, thực tế thời gian qua đã chứng kiến nhiều vụ việc các cá nhân kinh doanh online với doanh thu hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tỷ đồng nhưng không kê khai, nộp thuế và bị cơ quan chức năng xử lý hình sự. Những ví dụ như chị H (ở Hà Nội) có doanh thu 834 tỷ đồng, hay các vụ việc liên quan đến người nổi tiếng trên không gian mạng là lời cảnh báo rõ ràng nhất.
Theo bà Cúc, việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai chính là cải cách quan trọng giúp minh bạch doanh thu, đảm bảo công bằng và giảm thiểu rủi ro cho cả cơ quan thuế lẫn người nộp thuế.
“Sự phối hợp giữa cơ quan thuế, các tổ chức tư vấn và doanh nghiệp công nghệ (như MISA) là điều kiện tiên quyết giúp hộ kinh doanh kê khai thuận lợi, quản lý sổ sách dễ hiểu, an toàn, từng bước nâng cao năng lực quản trị và minh bạch tài chính,” Chủ tịch VTCA khẳng định.
Ông Thân nhấn mạnh khi công nghệ chạm đến từng hộ kinh doanh, đó không chỉ là câu chuyện chuyển đổi số, mà là hành trình kiến tạo một thế hệ kinh doanh mới minh bạch hơn, chuyên nghiệp hơn và tự tin hội nhập vào nền kinh tế số. Với sự quyết tâm của cơ quan quản lý và sự đồng hành của các doanh nghiệp công nghệ, Chủ tịch VINASME cho rằng mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 sẽ không còn là điều xa vời. Điều này sẽ góp phần xây dựng một nền kinh tế tư nhân hiện đại và bền vững.
