Tìm hướng nâng giá trị trên từng diện tích đất
Trên sườn đồi ở thôn Già Hạ, những ngày này, ông Nguyễn Mạnh Thắng dành nhiều thời gian kiểm tra từng cây dứa đang lên xanh. Phía trên là diện tích quế gia đình đã trồng nhiều năm. Gần nhà, ông dành một khu đất để ươm cây quế giống. Trên cùng diện tích sản xuất, người nông dân này đang tính toán thêm cách tạo nguồn thu thay vì chỉ dựa vào cây trồng quen thuộc.
Gia đình ông Thắng vốn gắn bó với cây quế. Gần đây, ông dành khoảng 2 ha đất trồng thử nghiệm dứa, thay thế một phần diện tích cây lâm nghiệp hiệu quả thấp. Quyết định chuyển đổi được ông cân nhắc bởi đầu tư trên diện tích lớn luôn đi cùng bài toán kỹ thuật và đầu ra. Theo ông Thắng, với cây dứa, doanh nghiệp hỗ trợ giống, phân bón, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm nên gia đình mạnh dạn làm thử. Giai đoạn đầu thử nghiệm cho thấy, cây phát triển tốt, phù hợp với thổ nhưỡng địa phương.
Từ mô hình của ông Thắng, cây dứa đang được đưa vào trồng tại một số khu vực có điều kiện phù hợp. Toàn xã hiện có 12,6 ha tại 5 thôn gồm Việt Tiến, Già Hạ, Làng Nủ, Già Thượng và Trĩ Trong. Đây vẫn là cây trồng mới, vì vậy địa phương tiếp tục theo dõi khả năng sinh trưởng, hiệu quả kinh tế và thị trường trước khi tính đến mở rộng diện tích.
Nếu dứa đang trong giai đoạn thử nghiệm thì tại thôn Việt Tiến, nghề trồng dâu nuôi tằm đã tạo nguồn thu ổn định cho một số hộ. Gia đình ông Nguyễn Văn Định có khoảng một mẫu dâu, mỗi lứa duy trì 4 - 5 nong tằm. Chăm dâu, hái lá, cho tằm ăn, vệ sinh nong đều cần nhiều công lao động, đổi lại kén được thu theo từng lứa, gia đình có nguồn thu đều đặn.
Theo ông Định, nuôi tằm đòi hỏi người làm phải bám sát từng giai đoạn sinh trưởng. Nếu thực hiện đúng kỹ thuật, nghề này cho thu nhập tương đối ổn định, lao động trong gia đình cũng có việc làm tại chỗ.
Hiện Phúc Khánh có 17,8 ha dâu tại thôn Việt Tiến, Già Thượng và Già Hạ. Đến giữa tháng 9/2026, các hộ đã thu hoạch 7 lứa tằm, sản lượng kén đạt hơn 5,5 tấn, tổng thu nhập hơn 1 tỷ đồng. Từ diện tích hiện có, xã dự kiến tiếp tục phát triển vùng dâu lên khoảng 60ha trong giai đoạn 2026 - 2030, gắn mở rộng sản xuất với kỹ thuật, tổ chức người sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
Bên cạnh các mô hình đang được mở rộng hoặc thử nghiệm, Phúc Khánh tiếp tục khai thác giá trị từ cây trồng đã có lợi thế. Quế hiện có diện tích hơn 2.765 ha. Từ đầu năm đến nay, người dân thu hoạch 348 tấn vỏ quế và 368 tấn cành, lá. Xã còn có 60 ha cam V2, hơn 15 ha bưởi và 5,36 ha chè kinh doanh.
Cùng với trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản tiếp tục tạo thêm nguồn thu cho nhiều hộ dân. Toàn xã hiện có đàn gia súc gần 2.000 con, hơn 36.000 con gia cầm và 47,5 ha nuôi thủy sản. Riêng tại các thôn Trĩ Trong, Trĩ Ngoài và Làng Nủ, 38 hộ phát triển nuôi cá nước lạnh với 69 bể.
Từ các mô hình đang triển khai, mục tiêu Phúc Khánh đặt ra là nâng giá trị sản xuất, tạo thêm nguồn thu cho người dân. Đây cũng là nội dung địa phương tập trung thực hiện trong xây dựng nông thôn mới.
Lấy thu nhập làm trọng tâm
Kết quả rà soát của xã theo Bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030, Phúc Khánh hiện đạt 2/10 tiêu chí, với 28/47 chỉ tiêu đạt. 2 tiêu chí đã đạt gồm hạ tầng kinh tế - xã hội và đào tạo nguồn nhân lực nông thôn.
Các con số cho thấy xây dựng nông thôn mới ở Phúc Khánh còn nhiều việc phải làm, trong đó phát triển sản xuất và thu nhập gắn trực tiếp với đời sống từng hộ dân. Đến nay, thu nhập bình quân của xã đạt 48 triệu đồng/người/năm. Giá trị sản phẩm trên 1 ha canh tác ước đạt 65 triệu đồng, bằng 65% kế hoạch tỉnh giao. Phúc Khánh hiện còn 114 hộ nghèo, chiếm 5,67% và 163 hộ cận nghèo, chiếm 8,1%. Giảm nghèo vì vậy gắn trực tiếp với yêu cầu phát triển sản xuất, tạo việc làm và nâng thu nhập cho người dân.
Theo ông Bùi Trịnh Hải - Trưởng phòng Kinh tế xã Phúc Khánh, định hướng của địa phương là phát triển kinh tế nông nghiệp dựa trên lợi thế đất đai, kinh nghiệm sản xuất của người dân, đồng thời lựa chọn mô hình có khả năng tạo giá trị và phù hợp thực tế. Dâu tằm, quế đã có quá trình phát triển và bước đầu cho thấy hiệu quả; cây dứa là mô hình mới cần tiếp tục theo dõi, đánh giá. Cùng với lựa chọn cây trồng phù hợp, xã chú trọng hướng dẫn kỹ thuật, phòng trừ sâu bệnh, liên kết sản xuất và thị trường tiêu thụ.
Để các mô hình tạo nguồn thu ổn định, Phúc Khánh đang từng bước tăng cường liên kết giữa người dân với hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp. Ở một số mô hình, doanh nghiệp đã tham gia cung ứng giống, hướng dẫn kỹ thuật, thu mua sản phẩm. Xã hiện có 2 sản phẩm OCOP 3 sao là quả sim Phúc Khánh và cốm Việt Đan. Việc tổ chức người dân cùng sản xuất, tạo sản lượng hàng hóa và kết nối đầu ra là yêu cầu đặt ra khi các mô hình được mở rộng.
Khó khăn hiện nay là sản xuất chủ yếu vẫn ở quy mô hộ, diện tích nhỏ lẻ, phân tán, khó hình thành vùng sản xuất tập trung. Địa bàn rộng, nguồn lực đầu tư còn hạn chế; một số dự án thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia triển khai chậm do vướng đối tượng thụ hưởng, quy trình, thủ tục. Sản xuất nông nghiệp còn thường xuyên chịu tác động của thiên tai, ảnh hưởng trực tiếp đến cây trồng, vật nuôi và thu nhập của người dân.
Thời gian tới, xã tiếp tục hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo sinh kế, giải quyết việc làm; ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp. Cùng với đó là khai thác, lồng ghép nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ sản xuất và hoàn thiện hạ tầng thiết yếu.
Trên đồi dứa ở thôn Già Hạ, ông Nguyễn Mạnh Thắng vẫn đều đặn thăm từng hàng cây, theo dõi quá trình sinh trưởng. Với ông, điều quan trọng là cây phát triển tốt, doanh nghiệp duy trì liên kết và sản phẩm sau thu hoạch được tiêu thụ ổn định.
Câu chuyện về loại cây trồng mới này cũng đặt ra bài toán chung đối với xã Phúc Khánh. Nâng thu nhập cho người dân không nằm ở việc mở rộng một loại cây trồng bằng mọi giá mà cần bắt đầu từ mô hình phù hợp, có người tổ chức sản xuất, có kỹ thuật và đầu ra. Khi thu nhập từ sản xuất thực sự tăng lên, mục tiêu xây dựng nông thôn mới mới được thể hiện rõ trong đời sống mỗi gia đình.
