Nơi ấy đồng lúa trải dài, đồi cọ xòe ô xanh bát ngát, những mái nhà sàn truyền thống của đồng bào Tày còn lưu giữ nét văn hóa đặc sắc chưa hề mai một. Nơi ấy bốn dân tộc: Tày, Mông, Dao, Kinh chung sống vui vẻ, đoàn kết, cùng nhau xây dựng nếp sống mới mỗi ngày thêm văn minh, tiến bộ. Ðó là Liêm Phú (Văn Bàn), vùng quê xanh sắc dân ca.
Đồng bào Tày giữ gìn điệu múa cổ truyền.
Giữ lời hẹn từ trước, anh Hoàng Văn Sam, cán bộ văn hóa xã đưa tôi vào thăm thôn Khổi Mèo. Trên đường đi, anh Sam bảo: Liêm Phú có 13 thôn, bản với gần 800 hộ dân, trong đó, dân tộc Tày chiếm gần 77%. Đồng bào Tày sống chủ yếu ở các thôn: Ở, Hin Ban, Đồng Qua 2, Khổi Ai, Chằm Lang. Người Dao tập trung ở thôn Lâm Sinh, Phú Mậu. Ngoài ra, các thôn khác: Khổi Mèo, Trung Tâm, Đồng Qua, Khổi Ngoa, Giằng, Liêm 4 dân tộc sống xen lẫn với nhau. Chỉ những nếp nhà sàn nằm nép dưới đồi cọ xanh mướt, anh Sam nói: Ở nhiều nơi nhà sàn truyền thống của đồng bào Tày đã bị mai một. Nhưng ở đây, những nhà sàn cổ như thế này đã có cách đây mấy, chục năm rồi và vẫn được gìn giữ cẩn thận lắm. Nhà làm bằng gỗ sến, gỗ nghiến, nên mối mọt không “ăn” được, hàng trăm năm vẫn vững chắc. Mái nhà lợp bằng lá cọ ken dày, mùa hè chẳng cần dùng quạt vẫn mát, mùa đông ngoài trời rét mấy, trong nhà vẫn ấm áp... Mải mê với câu chuyện hấp dẫn về nhà sàn, chẳng mấy chốc chúng tôi đến nhà văn hóa thôn Khổi Mèo. Bí thư Chi bộ Nguyễn Văn Tới cởi mở trò chuyện: Thôn Khổi Mèo có 71 hộ dân sinh sống, trong đó chủ yếu là dân tộc Tày, một số hộ người Dao và người Kinh. Từ năm 2006 đến nay, thôn liên tục được huyện Văn Bàn công nhận là khu dân cư xuất sắc. Khổi Mèo có 36 hộ đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” 3 năm liền. Riêng năm 2012, thôn có 55 hộ đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”, chiếm 77,4%. Tuy thôn còn gần 50% hộ nghèo, nhưng các gia đình rất chăm lo cho con em học hành. Vì thế, trẻ trong độ tuổi đều được đến trường và tốt nghiệp trung học cơ sở được học lên trung học phổ thông, nhiều cháu đỗ vào đại học, cao đẳng. Tôi đi thăm một số hộ trong thôn để “mục sở thị” cuộc sống của bà con. Theo nếp sống cũ, người ta thường cột trâu, nuôi lợn, nuôi gà dưới gầm nhà sàn, nhưng ở đây tập quán này không còn nữa. Các hộ dân đều có chuồng nuôi nhốt gia súc, gia cầm xa nhà, ngày nào cũng quét dọn sạch sẽ.
Không chỉ cán bộ thôn mà 100% các gia đình đều làm nhà tiêu hợp vệ sinh và đào hố đựng rác, giữ cho nhà sạch, vườn đẹp. Theo hương ước thôn, nhà nào có con tảo hôn, kết hôn cận huyết thống, sinh con thứ ba, thả rông gia súc, để người chết quá thời gian quy định mà chưa đem đi chôn thì bị phạt tiền và không công nhận gia đình văn hóa. Lâu lắm cũng chưa có ai vi phạm. Dù là việc cưới hay việc tang, nhân dân trong thôn đều tiết kiệm, nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc. Khổi Mèo có đội văn nghệ thôn, cứ mỗi dịp lễ tết, ngày đại đoàn kết toàn dân, ngày Quốc khánh 2/9… lại biểu diễn vui nhộn ở nhà văn hóa. Lời ca, tiếng hát, câu khắp nôm, điệu múa nón, múa khăn, múa chén… làm cho bản làng thêm vui tươi, rộn rã. Bí thư Chi bộ Nguyễn Văn Tới còn say mê kể chuyện nhiều hộ trong thôn hiến đất làm nhà văn hóa, trường mầm non, đường giao thông liên thôn, chuyện cấy lúa, nuôi cá, nuôi ếch… của bà con. Giờ thì tôi đã hiểu vì sao 5 năm trở lại đây năm nào Khổi Mèo cũng đạt thôn văn hóa tiêu biểu.
Trên địa bàn xã Liêm Phú, không chỉ ở Khổi Mèo, mà phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa đã và đang lan tỏa mạnh mẽ tới các thôn, bản khác. Đồng chí Nguyễn Đình Vui, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã phấn khởi: Năm 2012, Liêm Phú có 5 thôn đạt danh hiệu thôn văn hóa tiêu biểu là: Trung Tâm, Khổi Mèo, Khổi Ngoa, Giằng, Liêm. Đặc biệt, các thôn: Khổi Mèo, Khổi Ngoa, Khổi Ai đều đạt danh hiệu thôn văn hóa 5 năm liền, còn thôn Liêm, thôn Giằng cũng đạt thôn văn hóa 3 năm liên tục. Tính đến năm 2012, xã Liêm Phú đã có 9/13 thôn, bản đạt danh hiệu thôn, bản văn hóa. Xã đang phấn đấu đến hết năm 2013 có thêm hai thôn nữa là Chằm Lang, Phú Mậu đạt danh hiệu này, nâng tổng số thôn, bản đạt danh hiệu văn hóa lên 11/13 thôn. Nếu tính tỷ lệ hộ dân, năm 2012, toàn xã có 575 hộ đạt danh hiệu gia đình văn hóa, chiếm 72,5%. Số hộ đạt danh hiệu gia đình văn hóa 3 năm liền có tới 450 hộ, chiếm 56,7%. Mục tiêu đề ra là năm 2013, xã sẽ đạt tiêu chí văn hóa trong Bộ tiêu chí Quốc gia xây dựng nông thôn mới. Vài năm trở lại đây, trên địa bàn xã không phát hiện trường hợp tảo hôn, hay sinh con thứ ba, không phát hiện điểm buôn bán ma túy. Phong trào văn hóa, văn nghệ, thể thao của Liêm Phú luôn đứng đầu các xã ở Văn Bàn. 13/13 thôn, bản có đội văn nghệ thôn lựa chọn những “cây văn nghệ” hát hay, múa giỏi nhất để khơi dậy phong trào. Đội văn nghệ bản Liêm có tới 21 thành viên, thường xuyên tập luyện. Liêm Phú vừa giành giải Nhất toàn đoàn trong Ngày hội văn hóa - thể thao các dân tộc huyện Văn Bàn; giải Nhì Hội khỏe Phù Đổng; giải Ba Hội thi “Tìm hiểu kiến thức gia đình” huyện Văn Bàn…
Dạo quanh Liêm Phú một vòng, tôi cảm nhận được không khí nhân dân các dân tộc đang nhộn nhịp, hân hoan đón Quốc khánh 2/9. Hai bên đường nhà nhà treo cờ Tổ quốc đỏ thắm, tung bay phấp phới trong gió. Nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao diễn ra sôi nổi, các em nhỏ vui mừng vì được bố, mẹ mua cho quần áo mới để đi chơi trong ngày Quốc khánh. Lúc chia tay, anh Hoàng Văn Sam, cán bộ văn hóa xã bắt tay thân tình: Quốc khánh 2/9 là một trong những ngày tết vui nhất trong năm của đồng bào các dân tộc Liêm Phú, trong ngày vui này, bà con uống chén rượu mừng, hát câu khắp nôm thắm đượm tình đất, tình người Liêm Phú…
