Theo đề án tuyển sinh năm 2026 dự kiến được nhiều cơ sở đào tạo đại học trên cả nước công bố đến thời điểm này, có khoảng 100 trường đại học trên cả nước sử dụng kết quả kỳ thi Đánh giá năng lực (HSA) của Đại học Quốc gia Hà Nội để xét tuyển năm 2026. Trong khi đó, có gần 50 trường đại học sử dụng kết quả kỳ thi Đánh giá tư duy (TSA) của Đại học Bách khoa Hà Nội để xét tuyển. Đối với Kỳ thi Đánh giá năng lực (V-ACT) của Đại học Quốc gia TPHCM đến nay đã có hơn 110 cơ sở giáo dục đại học thông tin sẽ sử dụng để xét tuyển.
Đây là 3 kỳ thi riêng được tổ chức với nhiều đợt thi với số lượng thí sinh tham dự đông đảo đến từ nhiều tỉnh thành. Bên cạnh đó, các kỳ thi năng lực chuyên biệt khác do Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm TPHCM… và một số trường khác tổ chức nhằm phục vụ tuyển sinh riêng cũng thu hút một lượng lớn thí sinh quan tâm và đăng ký tham gia.
Mỗi kỳ thi này được xây dựng trên nhiều tiêu chí đánh giá khác nhau như tư duy logic, giải quyết vấn đề, kiến thức tổng hợp - khác với hình thức thi tuyển truyền thống chỉ dựa vào Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Điều này thể hiện xu hướng tuyển sinh đại học theo hướng đánh giá năng lực tổng quát hơn là chỉ dựa vào điểm thi một lần duy nhất.
So với những năm trước, khi tuyển sinh đại học tập trung chủ yếu vào kỳ thi tốt nghiệp THPT và các phương thức xét điểm học bạ, sự xuất hiện và mở rộng của các kỳ thi riêng đánh dấu một bước chuyển lớn trong cơ chế tuyển sinh, giúp đa dạng hóa cách xác định năng lực học sinh.
Theo các chuyên gia, không thể phủ nhận những lợi ích của việc sử dụng kỳ thi riêng để xét tuyển như giúp các trường đại học đánh giá sâu hơn về năng lực tư duy, khả năng giải quyết vấn đề và tính sáng tạo của thí sinh – những yếu tố không dễ đánh giá qua bài thi truyền thống. Đồng thời, phương án này cũng tạo thêm lựa chọn cho thí sinh trong mùa tuyển sinh, đặc biệt là những em coi trọng năng lực tư duy hơn là kết quả đơn thuần của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Một số kỳ thi riêng được tổ chức nhiều đợt và mở rộng tại nhiều tỉnh thành, tạo tiện lợi và giảm áp lực thi cử cho thí sinh.
Dù vậy, từ đây cũng không ít thách thức đặt ra như thí sinh và phụ huynh cần nâng cao khả năng hoạch định chiến lược đăng ký thi, vì việc đăng ký nhiều kỳ thi riêng có thể tốn thời gian, công sức và chi phí. Về phía nhà trường cần đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc sử dụng kết quả các kỳ thi này, tránh tạo lợi thế không công bằng cho những thí sinh có điều kiện dự nhiều kỳ thi riêng. Đặc biệt, các kỳ thi riêng đòi hỏi đầu tư nguồn lực lớn để xây dựng đề thi chuẩn hóa phù hợp với năng lực người học trên phạm vi rộng nên cần được các trường quan tâm cập nhật.
Năm tuyển sinh đại học 2026 chứng kiến sự gia tăng đáng kể số lượng trường sử dụng kết quả các kỳ thi riêng để xét tuyển. Với hàng trăm trường đại học áp dụng kết quả các kỳ thi như HSA và TSA làm điều kiện tuyển sinh, thí sinh và gia đình cần cân nhắc trong việc đăng ký tham dự cũng như tập trung ôn luyện để đạt kết quả tốt.
Tuy nhiên, bên cạnh việc chú trọng ôn luyện cho các kỳ thi riêng, các chuyên gia tuyển sinh nhấn mạnh thí sinh cần tập trung cao độ vào kỳ thi tốt nghiệp THPT vì đây là kỳ thi quan trọng nhất để xét tốt nghiệp và đánh giá năng lực, là cơ sở chính cho tuyển sinh đại học. Không đạt tốt nghiệp đồng nghĩa với mất cơ hội xét tuyển Đại học, dù kết quả thi riêng có cao. Chỉ nên coi kỳ thi riêng là "kênh tham khảo" và tăng cơ hội đỗ đại học, không nên chạy theo quá nhiều kỳ thi riêng. Chỉ nên tham gia 1-2 kỳ thi phù hợp với năng lực và trường đại học mục tiêu. Trong đó, về chiến lược ôn tập, cần nắm vững kiến thức nền tảng trong sách giáo khoa, sau đó rèn luyện thêm tư duy logic, kỹ năng làm bài (như thi đánh giá năng lực) để bổ trợ cho nhau .
