LCĐT - Từ thị trấn Phố Ràng (Bảo Yên), theo Quốc lộ 279 về hướng Đông trên con đường nhựa phẳng phiu, 30 phút là trước mắt bạn đã mở ra một vùng lòng chảo Nghĩa Đô trù phú, yên bình. Nơi đây được biết đến là một vùng quê có truyền thống hiếu học, làm theo lời Bác dạy “Vì lợi ích trăm năm trồng người”.
Trong lần về Mường Luông (Nghĩa Đô) để tìm hiểu sự học nơi đây, tôi đã được ông Ma Thanh Sợi, một cựu giáo chức, Nghệ nhân dân gian đã kể cho nghe chuyện học chữ ở Nghĩa Đô... Sau khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, Nghĩa Đô là nơi bị giặc Pháp xâm lược, bắn phá, cướp bóc, “Chiến thắng trận Nghĩa Đô” đã đi vào trang sử hào hùng của dân tộc. Sau chiến thắng Nghĩa Đô, người dân bản Tày còn nghèo đói, lại mù chữ. Không khuất phục trước “giặc dốt, giặc đói,” nghe theo lời Bác dạy, người dân bản Tày Nghĩa Đô quyết tâm học chữ, mở trường, mở lớp, mời thầy về dạy học. Những năm 1960, chỉ có hơn chục thầy giáo người Kinh miền xuôi được điều lên Nghĩa Đô dạy học. Cuộc sống lúc bấy giờ, người dân cơm ăn không no, chủ yếu là ăn măng và củ mài. Lớp học có khi tại nhà sàn của dân hay được dựng bằng nứa tạm bợ. Thầy giáo lặn lội vào bản để vận động học trò đến trường, nói cho dân hiểu về lợi ích việc học chữ, để xoá đi đói nghèo, dân bản thương thầy giáo và đồng tâm cùng thầy để “gieo chữ” trong bản. Ông Ma Thanh Sợi, nhà giáo thời bấy giờ, còn nhớ rất rõ tên tuổi các thầy giáo người Kinh đến Nghĩa Đô dạy học, nghĩa tình của thầy giáo với học trò còn in đậm trong tâm trí của người dân Nghĩa Đô đến hôm nay.
Nghĩa Đô thanh bình.
Nhân dân Nghĩa Đô vốn có truyền thống hiếu học. Đây là nơi mở trường cấp I, cấp II đầu tiên của vùng thượng huyện phía Đông Bắc Bảo Yên, đã có nền tảng của hai chiến dịch diệt “giặc dốt, giặc đói”, phong trào học bổ túc văn hoá của những năm 60 thế kỷ trước. Ngày nay, với cuộc vận động phổ cập giáo dục và chống mù chữ được nhân dân hưởng ứng nhiệt tình, các lớp học xoá mù chữ được mở tại các thôn, bản, trong nhà dân, giáo viên chủ yếu là thanh niên, hội phụ nữ, số học sinh đã tốt nghiệp cấp II tình nguyện dạy. Dù nhiều hay ít học viên, lớp học xoá mù chữ vẫn mở, những người neo đơn, hay có con nhỏ, giáo viên đến tận nhà để dạy vào buổi tối.
Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, các nguồn kinh phí xây dựng trường, lớp cùng với xã hội hoá giáo dục, năm học 1998 - 1999 xã Nghĩa Đô được công nhận phổ cập giáo dục trung học cơ sở và xoá mù chữ. Năm học 2004 - 2005, Trường Trung học phổ thông số 3 Bảo Yên được thành lập. Từ đây, học sinh vùng Nghĩa Đô, Tân Tiến, Vĩnh Yên, không còn cảnh cơm nắm, gạo góp ra thị trấn Phố Ràng học bậc trung học phổ thông. Tuy là trường vùng cao, song nhiều năm liên tục, Trường Trung học phổ thông số 3 Bảo Yên thực hiện có hiệu quả các Cuộc vận động: “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” và “Nói không với vi phạm đạo đức nhà giáo”.
Người dân Nghĩa Đô hôm nay vẫn lấy những tấm gương vượt khó học giỏi và kiên trì rèn luyện để trưởng thành như: Nhà giáo, nghệ nhân Ma Thanh Sợi; Nhà giáo Nguyễn Văn Nhật, nguyên Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo Bảo Yên; ông Ma Văn Luồm, nguyên Giám đốc Bưu điện huyện... Nghĩa Đô có dòng họ hiếu học, như dòng họ Ma hiện có 17 em đang học tại các trường đại học, cao đẳng, 70 em học trung học phổ thông, gần 100% em trong độ tuổi được phổ cập trung học cơ sở. Các thầy, cô giáo gắn bó với vùng quê Nghĩa Đô đang cùng nhân dân huy động mọi nguồn lực, cùng chung tay góp sức xây dựng trường đạt chuẩn Quốc gia theo tiêu chí xây dựng nông thôn mới.
Giờ đây, Nghĩa Đô hội đủ các cấp học từ bậc mầm non cho đến trung học phổ thông, duy trì tỷ lệ học sinh chuyên cần trên 95%. Tháng 5/2013, Nghĩa Đô hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi. Các trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông đã có nhà bán trú dân nuôi, tạo điều kiện cho học sinh xa trường duy trì tỷ lệ chuyên cần. Cả hệ thống chính trị và người dân Nghĩa Đô vào cuộc chăm lo cho sự nghiệp trồng người, quỹ khuyến học của xã và các trường được thành lập, duy trì hỗ trợ cho học sinh nghèo, khuyến học, khuyến tài, học sinh thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng và chuyên nghiệp hằng năm. Nhiều em đã đạt những giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi, tỷ lệ học sinh thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng ngày một tăng. Các thầy, cô giáo là người con dân bản đi học đại học, cao đẳng sư phạm hầu hết đều trở về dạy học tại quê hương, cùng chung sức xây dựng Nghĩa Đô ngày càng đổi mới.
Những ngày này, cán bộ và nhân dân các dân tộc Nghĩa Đô đang ra sức thi đua hưởng ứng phong trào “Bảo Yên làm theo lời Bác” kỷ niệm 55 năm Ngày Bác Hồ lên thăm Lào Cai (23/9/1958 - 23/9/2013), nhiều phần việc, công trình đang được đẩy nhanh tiến độ, hứa hẹn đưa Nghĩa Đô trở thành xã nông thôn mới vào năm 2015. Nhịp sống của mỗi bản làng đang văn minh hơn, tươi sáng hơn nhờ vào sự nghiệp giáo dục của Nghĩa Đô phát triển không ngừng.
