Tại Hội nghị trực tuyến về giải pháp bình ổn giá và đảm bảo nguồn cung phân bón phục vụ sản xuất trồng trọt do Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức sáng 28/3, ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật đánh giá cao các doanh nghiệp đã có nhiều nỗ lực trong việc duy trì sản xuất ổn định, tối ưu công suất và chủ động thích ứng với biến động chi phí đầu vào. Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp đã chia sẻ khó khăn với nông dân thông qua việc giữ giá bán ở mức hợp lý.
Doanh nghiệp phân bón "chia lửa" thị trường
Trong lĩnh vực sản xuất phân bón urê, ông Nguyễn Viết Hiến, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đạm Ninh Bình cho biết, tổng công suất sản xuất urê của các nhà máy lớn trong nước hiện đạt khoảng 2,8 triệu tấn mỗi năm, trong khi nhu cầu tiêu thụ nội địa chỉ ở mức khoảng 2,1 triệu tấn. Điều này dẫn đến dư thừa khoảng 700.000 tấn, buộc các doanh nghiệp phải đẩy mạnh xuất khẩu để cân đối cung – cầu. Riêng Đạm Ninh Bình mỗi năm xuất khẩu khoảng 150.000 tấn, còn lại khoảng 350.000 tấn phục vụ thị trường nội địa.
Ở lĩnh vực phân bón DAP, ông Nguyễn Hoàng Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần DAP – VINACHEM cho biết, nhu cầu tiêu thụ phân bón DAP trong nước hiện khoảng 1 triệu tấn/năm. Những năm gần đây, các doanh nghiệp đã nâng dần công suất vận hành nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường. Ngoài ra, mỗi năm Việt Nam vẫn nhập khẩu khoảng 500.000 tấn DAP, do đó tổng nguồn cung cơ bản bảo đảm, không xảy ra thiếu hụt.
Tuy nhiên đối với phân bón DAP, khoảng 80% chi phí sản xuất phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu như lưu huỳnh, amoniac và quặng apatit; riêng lưu huỳnh - nguồn cung chủ yếu từ Trung Đông đã tăng tới trên 40% do gián đoạn sản xuất và nguồn cung.
Tổng hợp các yếu tố đầu vào khiến giá thành sản xuất DAP tăng khoảng 1,97 triệu đồng/tấn, tương đương tăng 12% so với trước khi xảy ra xung đột. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp xác định chỉ điều chỉnh giá bán ở mức bù đắp một phần chi phí, đồng thời chia sẻ khó khăn với thị trường. Đặc biệt, dù giá xuất khẩu cao hơn trong nước khoảng 1,5 triệu đồng/tấn, doanh nghiệp vẫn ưu tiên cung ứng cho thị trường nội địa, ông Nguyễn Hoàng Trung chia sẻ.
Không chỉ riêng phân urê hay DAP, ở lĩnh vực phân lân, các doanh nghiệp cũng đang nỗ lực giữ giá ở mức hợp lý. Ông Nguyễn Quốc An, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Supe phốt phát và hóa chất Lâm Thao cho biết, dù chi phí đầu vào tăng cao song doanh nghiệp chỉ điều chỉnh giá bán tăng khoảng 3%, đồng thời triển khai nhiều giải pháp như tiết giảm chi phí, tối ưu sản xuất và đa dạng hóa nguồn nguyên liệu.
Đáng chú ý, trong bối cảnh thị trường biến động, vẫn xuất hiện những cơ hội nhất định. Theo các doanh nghiệp, khu vực Trung Đông hiện chiếm khoảng 30–40% sản lượng xuất khẩu urê toàn cầu, do đó khi nguồn cung từ khu vực này bị thu hẹp, thị trường có xu hướng khan hiếm. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu, nâng cao vị thế và khẳng định thương hiệu trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đẩy mạnh sản xuất, các doanh nghiệp cũng tăng cường quản trị hệ thống phân phối nhằm tránh tình trạng găm hàng, gây biến động giá. Doanh nghiệp đồng thời đẩy mạnh hướng dẫn nông dân sử dụng phân bón tiết kiệm, hiệu quả, phát triển các dòng sản phẩm hữu cơ, hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững và thân thiện với môi trường.
Kiểm soát thị trường, nâng cao tính tự chủ ngành phân bón
Song song với nỗ lực của doanh nghiệp, các đơn vị cũng đề nghị các cơ quan quản lý tăng cường điều tiết thị trường, đồng thời đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào ổn định để duy trì sản xuất lâu dài.
Hiện nay, một trong những thách thức lớn nhất của ngành phân bón là sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Đối với phân DAP, khoảng 80% chi phí sản xuất phụ thuộc vào các nguyên liệu như lưu huỳnh, amoniac và quặng apatit. Riêng quặng apatit trong nước mới chỉ đáp ứng khoảng 17% nhu cầu, phần còn lại phải nhập khẩu.
Do đó, doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ xem xét tăng hạn mức khai thác nguồn tài nguyên trong nước, đặc biệt là quặng apatit, nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao tính tự chủ của ngành.
Ngoài ra, đối với sản xuất urê, nguyên liệu đầu vào chủ yếu là than hoặc khí. Với nguyên liệu chủ yếu đầu vào của doanh nghiệp là than, ông Nguyễn Viết Hiến cho biết, than hiện chiếm tới gần 80% giá thành sản xuất phân bón, do đó kiến nghị Chính phủ xem xét giữ ổn định giá than để giảm áp lực chi phí.
Không chỉ vấn đề nguyên liệu, công tác quản lý thị trường cũng được đặt ra cấp thiết trong bối cảnh giá phân bón có xu hướng tăng. Thực tế cho thấy, khi giá tăng cao, nguy cơ đầu cơ, găm hàng, nâng giá bất hợp lý và sự xuất hiện của phân bón kém chất lượng có thể tái diễn.
Các doanh nghiệp đề nghị cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đảm bảo môi trường kinh doanh minh bạch và bảo vệ quyền lợi của người nông dân. Đồng thời, cần nâng cao minh bạch thông tin thị trường để tránh tâm lý tích trữ, đầu cơ gây bất ổn.
Ông Huỳnh Tấn Đạt cũng đề nghị các doanh nghiệp tiếp tục chủ động cân đối cung – cầu, tối đa hóa công suất sản xuất để đảm bảo đủ nguồn cung cho thị trường nội địa. Đồng thời, nâng cao năng lực dự báo, theo dõi sát diễn biến giá nguyên liệu, năng lượng và tình hình quốc tế để xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp. Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp với địa phương, hợp tác xã để nắm bắt nhu cầu thực tế, xây dựng kế hoạch cung ứng sát với từng mùa vụ.
Liên quan đến chính sách, các kiến nghị của doanh nghiệp về tăng hạn mức khai thác quặng apatit, ổn định giá nguyên liệu đầu vào và điều chỉnh thuế xuất khẩu phù hợp sẽ được Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, ông Huỳnh Tấn Đạt cho biết.
Trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động, việc kết hợp chặt chẽ giữa nỗ lực của doanh nghiệp và vai trò điều tiết của cơ quan quản lý sẽ là yếu tố then chốt giúp ổn định thị trường phân bón, đảm bảo nguồn cung cho sản xuất nông nghiệp. Qua đó góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng và xuất khẩu của ngành trong thời gian tới.
