Lào Cai là điểm đến du lịch thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm nhờ cảnh quan thiên nhiên và giàu bản sắc văn hóa. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế và du lịch, lượng rác thải sinh hoạt phát sinh trên địa bàn tỉnh đã lên tới 350 - 400 tấn/ngày, trong đó rác thải nhựa chiếm hơn 12%. Trước áp lực ô nhiễm môi trường, lực lượng đoàn viên, thanh niên đã chủ động triển khai nhiều mô hình cụ thể giảm thiểu chất thải nhựa và bảo vệ cảnh quan.
Túi nilon, chai nhựa hay ống hút dùng một lần xuất hiện phổ biến từ các chợ dân sinh, quán ăn đến các điểm du lịch. Sự tiện lợi ngắn hạn này để lại hậu quả lâu dài khi rác nhựa khó phân hủy làm tắc nghẽn cống rãnh, ô nhiễm đất và nguồn nước. Tại các điểm du lịch trọng điểm như Sa Pa hay phường Lào Cai, lượng rác thải sinh hoạt tăng từ 20% đến 30% trong các đợt cao điểm. Trước thực tế đó, Tỉnh đoàn Lào Cai xác định công tác bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trọng tâm, đưa lực lượng trẻ trở thành nòng cốt trong các chiến dịch giảm rác thải nhựa.
Đánh giá về định hướng của phong trào, đồng chí Triệu Trí Lộc - Phó Bí thư Tỉnh đoàn Lào Cai cho biết: "Tỉnh đoàn chỉ đạo các cơ sở Đoàn không triển khai hoạt động mang tính hình thức mà gắn chặt với công trình, phần việc cụ thể. Mục tiêu là đưa các mô hình chống rác thải nhựa đi vào chiều sâu, giúp đoàn viên hình thành thói quen tự giác hằng ngày và lan tỏa ra toàn cộng đồng."
Để giải quyết lượng túi nilon tiêu thụ lớn tại các chợ, toàn tỉnh đã thành lập và duy trì hơn 25 mô hình "Chợ dân sinh giảm rác thải nhựa". Định kỳ vào ngày chợ phiên hoặc cuối tuần, các đội thanh niên tình nguyện đến từng sạp hàng vận động tiểu thương hạn chế sử dụng túi nilon, đồng thời phát tặng hơn 10.000 chiếc túi vải, túi sinh học tự phân hủy và làn nhựa cho người dân. Cách làm này giúp bà con tiểu thương chủ động hỏi ý kiến khách hàng trước khi đưa túi nilon và khuyến khích người dân mang làn đi chợ.
Tại các trường học và khu dân cư, toàn tỉnh đã lắp đặt hơn 120 "Ngôi nhà kế hoạch nhỏ" bằng khung sắt chắc chắn để thu gom rác tái chế. Học sinh và người dân được hướng dẫn phân loại vỏ chai nhựa, lon nước, giấy vụn ngay tại nguồn. Đến nay, các cơ sở Đoàn - Đội đã thu gom hơn 15 tấn nhựa tái chế, bán gây quỹ tặng học bổng, quà tặng cho học sinh khó khăn và mua cây giống xây dựng công trình thanh niên.
Bên cạnh đó, chương trình đổi rác lấy cây xanh cũng ghi nhận sự hưởng ứng rộng rãi của người dân. Các cấp bộ Đoàn đã thu gom hơn 8 tấn phế liệu gồm chai nhựa, vỏ lon, pin cũ để đổi lấy trên 3.500 chậu cây cảnh cùng các sản phẩm thân thiện như ống hút tre, xà phòng hữu cơ. Mô hình giúp người dân nhận thức rõ giá trị của việc phân loại rác và chủ động tạo không gian xanh tại gia đình.
Song song với các mô hình thu gom, hoạt động làm sạch môi trường được duy trì đều đặn qua phong trào Ngày Chủ nhật xanh và các đợt cao điểm tình nguyện. Từ đầu năm, toàn tỉnh đã tổ chức hơn 180 đợt ra quân, thu gom và xử lý dứt điểm trên 45 tấn rác thải, phát quang hàng trăm ki-lô-mét đường giao thông và trồng mới hơn 120.000 cây xanh. Tại các tuyến du lịch cộng đồng ở Sa Pa, Bắc Hà, Bát Xát, Bảo Yên, các đội thanh niên xung kích thường xuyên dọn vệ sinh dọc lối đi, điểm tham quan và khu vực sông suối.
Trực tiếp tham gia các đợt ra quân tại địa bàn, đoàn viên Nguyễn Thanh Tùng chia sẻ: "Khi cùng các bạn đoàn viên trực tiếp dọn dẹp các điểm tồn đọng rác và phát túi thân thiện cho bà con, tôi thấy nhận thức của người dân thay đổi rõ rệt. Nhiều tiểu thương ban đầu còn e ngại nhưng sau đã tự giác nhắc khách dùng túi vải. Bản thân tôi cũng tuyên truyền gia đình thực hiện phân loại rác tại nhà và hạn chế đồ nhựa dùng một lần".
Để thay đổi thói quen tiêu dùng lâu dài, Tuổi trẻ Lào Cai đẩy mạnh tuyên truyền qua các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok với hàng trăm bài viết, video ngắn hướng dẫn phân loại rác. Tại vùng sâu, vùng xa, đoàn viên đến tận hộ gia đình hướng dẫn người dân đào hố xử lý rác hữu cơ và gom rác tái chế tập trung. Đồng thời, lực lượng thanh niên đã vận động hơn 150 nhà hàng, khách sạn, quán cà phê ký cam kết hạn chế đồ nhựa dùng một lần, chuyển sang dùng ống hút giấy, cốc thủy tinh và túi giấy.
Những mô hình cụ thể của thanh niên Lào Cai đã mang lại chuyển biến rõ rệt: thói quen dùng túi vải, làn nhựa đi chợ dần quay trở lại, cảnh quan tại các điểm du lịch được cải thiện, hàng chục tấn rác nhựa được xử lý đúng quy định. Những việc làm thiết thực này không chỉ giảm thiểu rác thải nhựa tại địa phương mà còn khẳng định vai trò xung kích của thanh niên trong việc xây dựng tỉnh Lào Cai phát triển xanh và bền vững.
