Bệnh tay chân miệng đang bước vào giai đoạn gia tăng theo mùa khi nhiều địa phương ghi nhận số ca mắc tăng nhanh. Theo chuyên gia, nguy cơ lây lan không chỉ đến từ virus mà còn từ những vật dụng quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày thường bị bỏ quên.
Tại TP.HCM, riêng tuần qua ghi nhận 837 ca mắc, tăng 97,1% so với trung bình 4 tuần trước. Tính từ đầu năm đến hết tuần 11, địa phương này có 7.294 ca. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM cho biết bệnh thường tăng mạnh vào hai giai đoạn trong năm, từ tháng 3 đến tháng 5 và tháng 9 đến tháng 11, trùng với thời điểm trẻ quay lại trường sau các kỳ nghỉ.
Xu hướng gia tăng cũng được ghi nhận tại các cơ sở điều trị nhi lớn. Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết từ đầu năm đến giữa tháng 3 chẩn đoán gần 3.000 trẻ mắc tay chân miệng, tăng 56% so với cùng kỳ năm ngoái, khoảng một phần ba số trường hợp phải nhập viện.
Nốt ban ở tay chân của bệnh nhân mắc tay chân miệng.
Tay chân miệng lây qua đường nào?
Theo ThS.BS Nguyễn Tiến Thành, thành viên Hội Da liễu Việt Nam, tay chân miệng dễ bùng phát thành cụm không chỉ do độc lực virus mà còn vì cách bệnh âm thầm len vào sinh hoạt thường ngày. Phụ huynh thường chú ý đến nốt ban ở tay chân nhưng lại quên virus có thể lây rất mạnh từ bàn tay bẩn, đồ chơi, khăn lau, cốc uống nước, tay nắm cửa, mặt bàn hay sàn nhà. Chỉ cần một mắt xích vệ sinh bị lỏng, mầm bệnh có thể lan nhanh trong lớp học và gia đình.
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do nhóm Enterovirus gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh lây chủ yếu qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi, họng, nước bọt, dịch bóng nước hoặc phân của người bệnh. Virus cũng có thể lây gián tiếp qua đồ vật, bề mặt bị nhiễm bẩn. Phần lớn trường hợp tự khỏi sau 7-10 ngày nhưng một số có thể diễn tiến nặng với biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp.
Một sai lầm phổ biến là nhiều gia đình chỉ nghĩ đến tay chân miệng khi trẻ phát ban rõ rệt. Thực tế, bệnh thường khởi đầu bằng sốt, mệt, biếng ăn, đau họng, quấy khóc, sau đó mới xuất hiện loét miệng hoặc các nốt phỏng ở lòng bàn tay, bàn chân, mông hoặc gối. Có trẻ nổi ban ít nhưng loét miệng nhiều khiến đau rát, bỏ ăn, cũng có trường hợp chỉ sốt và quấy khóc nên dễ nhầm với viêm họng thông thường. Sự mơ hồ ban đầu khiến nhiều ca đến viện muộn.
Theo bác sĩ Thành, điều quan trọng nhất là chặn đường lây từ sớm thay vì chờ đến khi lớp học xuất hiện nhiều trẻ mắc bệnh. Tay chân miệng cần được nhìn nhận như bệnh lây qua tiếp xúc gần, bề mặt và thói quen sinh hoạt, không chỉ là vài nốt ban ngoài da.
Nguyên tắc đầu tiên là giữ bàn tay sạch. Người lớn cần rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ và sau khi tiếp xúc với dịch tiết nghi ngờ. Trẻ cũng cần được tập rửa tay đúng cách, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
Nguyên tắc sinh hoạt giúp phòng bệnh
Nguyên tắc thứ hai là làm sạch các bề mặt tiếp xúc thường xuyên. Đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa, sàn nhà và vật dụng cá nhân của trẻ cần được vệ sinh định kỳ, nhất là khi lớp học hoặc gia đình đã có ca bệnh. Với trẻ nhỏ có thói quen ngậm đồ vật, nguy cơ lây nhiễm càng cao nếu khâu làm sạch bị xem nhẹ.
Nguyên tắc thứ ba là không để trẻ bệnh tiếp tục đi học hoặc đến nơi đông người. Nhiều phụ huynh thấy con chỉ sốt nhẹ, nổi vài nốt vẫn cho đến lớp, trong khi đây là giai đoạn virus phát tán mạnh. Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ như sốt, loét miệng, nổi ban dạng phỏng, cần cho nghỉ học, theo dõi và đưa đi khám sớm.
Chuyên gia cũng khuyến cáo phụ huynh không tự làm vỡ bóng nước, không bôi thuốc màu tùy tiện, không lạm dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định. Chăm sóc sai có thể gây bội nhiễm, làm mờ triệu chứng hoặc khiến trẻ đau hơn, bỏ ăn nhiều hơn.
Một điểm cần lưu ý là trẻ có thể mắc tay chân miệng nhiều lần do bệnh do nhiều chủng Enterovirus khác nhau gây ra. Vì vậy, từng mắc bệnh không đồng nghĩa với miễn nhiễm.
Phụ huynh cũng không nên chỉ nhìn số lượng nốt ban mà cần quan sát toàn trạng. Các dấu hiệu cảnh báo gồm sốt cao kéo dài, giật mình, quấy khóc liên tục, ngủ li bì, run tay chân, nôn nhiều, thở mệt, đi không vững, bỏ ăn hoặc có biểu hiện bất thường. Khi xuất hiện các triệu chứng này, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để tránh bỏ lỡ thời điểm xử trí.
