Những ngày trời rét, bếp than, bếp củi vẫn là nguồn sưởi ấm quen thuộc của một số gia đình vùng cao. Tuy nhiên, việc đưa bếp than vào phòng ngủ, đóng kín cửa để giữ nhiệt có thể biến không gian sinh hoạt thành nơi tích tụ khí độc mà người trong nhà không hề hay biết.
Đau đầu, buồn nôn khi sưởi than: Đừng vội nghĩ do cảm lạnh
Nguy hiểm nhất khi sưởi ấm bằng than là khí carbon monoxide (CO) sinh ra trong quá trình đốt nhiên liệu, đặc biệt khi thiếu oxy. Đây là loại khí không màu, không mùi, không gây cảm giác khó chịu rõ rệt khi hít phải. Vì vậy, người trong phòng có thể bị ngộ độc mà không nhận ra.
Khi đi vào cơ thể, CO làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu và ảnh hưởng đến hoạt động của não, tim. Ban đầu, người bị ngộ độc thường đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi, buồn nôn, đôi khi có cảm giác khó thở. Nếu tiếp tục tiếp xúc với khí độc, nạn nhân có thể lú lẫn, mất ý thức, hôn mê và tử vong.
Điều đáng lo ngại là các biểu hiện ban đầu khá giống cảm lạnh hoặc cúm. Tuy nhiên, người mắc cảm lạnh thường có thêm các triệu chứng đường hô hấp như hắt hơi, sổ mũi, đau họng, đôi khi sốt. Trong khi đó, ngộ độc CO thường không gây sốt và có thể khiến nhiều người trong cùng căn phòng xuất hiện triệu chứng gần như đồng thời.
Chẳng hạn, nếu sau một đêm đốt than sưởi ấm, cả nhà cùng đau đầu, buồn nôn hoặc có người ngủ li bì, rất khó đánh thức, cần nghĩ ngay đến khả năng ngộ độc khí. Đây là dấu hiệu cần cấp cứu, không nên chỉ cho rằng mọi người bị cảm vì thời tiết lạnh.
Đáng chú ý, ngay cả khi người bệnh còn tỉnh táo hoặc kết quả đo SpO2 bằng máy kẹp ngón tay thông thường có vẻ bình thường, cũng không thể loại trừ ngộ độc CO. Người nghi bị phơi nhiễm cần được nhân viên y tế đánh giá và làm xét nghiệm phù hợp.
Phát hiện người nghi ngộ độc khí CO, cần làm gì?
Khi nghi ngờ có khí độc trong phòng, việc đầu tiên là nhanh chóng di chuyển ra nơi có không khí trong lành và gọi cấp cứu 115. Nếu có người mắc kẹt trong phòng nguy hiểm, cần báo thêm lực lượng cứu nạn, cứu hộ qua số 114.
Người phát hiện sự việc không được vội vàng lao vào phòng kín để cứu nạn nhân nếu chưa bảo đảm an toàn. Khẩu trang thông thường hoặc khăn ướt che mũi không có tác dụng bảo vệ trước khí CO. Việc tự ý vào khu vực có nồng độ khí độc cao có thể khiến người cứu trở thành nạn nhân tiếp theo.
Nếu có thể thực hiện từ vị trí an toàn, cần mở cửa để thông gió, nhưng không nên cho rằng căn phòng đã an toàn ngay sau khi mở cửa. Việc tiếp cận, đưa người bất tỉnh ra khỏi khu vực nguy hiểm phải do lực lượng cứu hộ được trang bị phù hợp thực hiện.
Khi nạn nhân đã được đưa đến nơi an toàn, cần kiểm tra phản ứng và nhịp thở. Nếu người bệnh bất tỉnh, không thở bình thường, người đã được huấn luyện có thể tiến hành hồi sức tim phổi theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu. Không cho người đang lơ mơ hoặc bất tỉnh uống nước, uống thuốc.
Khi gọi 115, gia đình nên cung cấp rõ địa chỉ thôn, bản, xã, đường đi hoặc địa điểm dễ nhận biết, số người gặp nạn, tình trạng tỉnh táo, nhịp thở và việc có sử dụng bếp than trong phòng hay không. Với những khu vực xa trung tâm, thông tin vị trí chính xác sẽ giúp lực lượng cấp cứu thuận lợi hơn khi tiếp cận.
Ngay cả khi nạn nhân tỉnh lại và cảm thấy dễ chịu hơn sau khi ra ngoài, vẫn cần được khám tại cơ sở y tế. Ngộ độc CO có thể gây những tổn thương không biểu hiện rõ ngay từ đầu, thậm chí xuất hiện biến chứng thần kinh muộn.
Gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi cần lưu ý gì?
Đối với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh tim, phổi mạn tính, ngộ độc CO có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn. Trẻ nhỏ khó mô tả cảm giác đau đầu, chóng mặt, trong khi người già dễ bị nhầm các biểu hiện mệt mỏi, lơ mơ với bệnh lý sẵn có.
Thực tế tại Lào Cai cho thấy nguy cơ tai nạn do sưởi ấm không chỉ dừng ở ngộ độc khí. Trong tháng 1/2026, Trung tâm Y tế khu vực Lục Yên từng tiếp nhận nhiều trường hợp bị bỏng liên quan đến bếp củi, bếp gas và các sự cố khi sưởi lửa. Các bác sĩ tại đây đã cảnh báo nguy cơ bỏng, cháy quần áo, chăn màn và ngộ độc khí khi đốt bếp trong không gian kín.
Để giữ ấm an toàn, các gia đình nên ưu tiên chăn, đệm, quần áo ấm và thiết bị sưởi điện bảo đảm chất lượng, sử dụng đúng hướng dẫn. Không đặt bếp than, than tổ ong, than củi hoặc chậu than hồng trong phòng ngủ, kể cả khi chỉ định sưởi trong thời gian ngắn hay mở hé cửa.
Với những ngôi nhà sử dụng bếp đun bằng nhiên liệu rắn, cần bố trí khu vực bếp phù hợp, thông gió và hệ thống thoát khói đúng kỹ thuật. Gia đình có điều kiện có thể lắp thiết bị cảnh báo khí CO chuyên dụng, nhưng không nên coi đây là lý do để tiếp tục đốt than trong phòng kín.
Trong mùa lạnh, giữ ấm là nhu cầu thiết yếu, nhất là ở vùng cao. Song một căn phòng đủ ấm phải đồng thời là nơi an toàn để nghỉ ngơi. Không đưa bếp than vào phòng ngủ và biết cách gọi cấp cứu khi có dấu hiệu bất thường là những việc đơn giản có thể ngăn chặn hậu quả đáng tiếc.
