Đáng lo ngại hơn, các loại hóa chất nguy hiểm, có nguy cơ gây hại đến sức khỏe người dân này đang được rao bán công khai trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, đặt ra yêu cầu cấp bách phải siết chặt công tác quản lý...
Thực trạng đáng báo động
Chỉ trong hai tháng trở lại đây, cơ quan chức năng đã liên tiếp phát hiện hàng loạt vụ sản xuất giá đỗ có tẩm chất cấm. Gần đây nhất, vào cuối tháng 5/2025, tại tỉnh Lào Cai, lực lượng chức năng đã kiểm tra và phát hiện hai cơ sở sản xuất sử dụng hóa chất 6-Benzylaminopurine (6-BAP) bị cấm sử dụng trong chế biến thực phẩm để sản xuất hàng trăm tấn giá đỗ đưa ra thị trường.
Trước đó, trong tháng 4/2025, Công an tỉnh Nghệ An đã khởi tố và bắt tạm giam bốn đối tượng với hành vi sản xuất đến 3.500 tấn giá đỗ ngâm hóa chất độc hại tương tự. Còn tại tỉnh Đắk Lắk, có 6 cơ sở cũng bị xử lý vì hành vi này.
Điểm chung của các vụ việc trên là cùng sử dụng 6-BAP, loại hóa chất thường được dùng trong nông nghiệp để kích thích sinh trưởng nhưng bị cấm trong thực phẩm do nguy cơ gây hại cho sức khỏe con người.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai), việc sử dụng giá đỗ tẩm hóa chất 6-BAP là cực kỳ nguy hiểm. Không giống như các loại thuốc trừ sâu có thời gian cách ly trước khi thu hoạch, giá đỗ được ngâm hóa chất rồi bán ra chỉ sau 24 giờ. Người tiêu dùng ăn gần như ngay lập tức, khiến chất độc thâm nhập trực tiếp vào cơ thể, gây ra nguy cơ ngộ độc cấp tính và tổn thương lâu dài cho tế bào.
Điều đáng báo động là các loại hóa chất bị cấm như 6-BAP, hàn the, hay những hóa chất độc hại không nguồn gốc dùng để tẩy trắng, tạo độ giòn, chống mốc cho thực phẩm… vẫn đang được rao bán công khai trên các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội.
Theo khảo sát của phóng viên Báo Hànộimới, hóa chất 6-BAP có rao bán trên sàn thương mại điện tử Tiki với giá 1,1 triệu đồng cho mỗi chai 25g. Các chất cấm dùng trong thực phẩm như hàn the cũng được bán tràn lan trên sàn thương mại điện tử Shopee, Lazada với mức giá 50.000 - 100.000 đồng/kg. Thậm chí, có những hóa chất vừa được quảng cáo là có tác dụng xử lý nguồn nước, tẩy trắng vải, vừa được giới thiệu là giúp thực phẩm trắng đẹp, lâu hỏng…
Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh thẳng thắn cho rằng, thời gian qua, tình trạng mua, bán hóa chất, thậm chí cả các loại chất độc như xyanua, axit diễn ra dễ dàng. Nhiều loại hóa chất được nhập mua với mục đích này nhưng thực tế khi đưa ra thị trường lại phục vụ cho mục đích khác. Chính vì vậy, phải có chế tài rõ ràng với người bán, người dùng sai mục đích. Bà Phạm Khánh Phong Lan dẫn lại vụ việc Salbutamol từng gây xôn xao dư luận. Đây là dược chất được sử dụng trong một số loại thuốc điều trị hô hấp nhưng với số lượng rất nhỏ. Trong khi đó, số lượng thực tế nhập khẩu chất này về nước tăng hàng chục, hàng trăm lần không được kiểm soát. Kết quả, cơ quan chức năng sau đó phát hiện Salbutamol được sử dụng làm chất tạo nạc trong chăn nuôi.
Phải có luật mạnh, thực thi nghiêm
Hiện nay, việc quản lý hóa chất tại Việt Nam còn nhiều bất cập. Một loại hóa chất có thể được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, do nhiều bộ cùng quản lý, dẫn đến tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất. Doanh nghiệp có thể khai báo không trung thực mục đích sử dụng để lựa chọn cơ chế thông thoáng hơn.
Tại phiên họp thứ 46 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội diễn ra mới đây, nhiều đại biểu đã lên tiếng mạnh mẽ về việc phải siết chặt quản lý hoạt động kinh doanh hóa chất, giao cho một đầu mối quản lý thông qua việc góp ý cho dự thảo Luật Hóa chất (sửa đổi).
Để tăng cường quản lý hóa chất độc hại, kiểm soát rủi ro mất an toàn, an ninh từ hóa chất, dự thảo luật đã sửa đổi, quy định quản lý hóa chất trong toàn bộ vòng đời, từ khi được tạo ra hoặc đưa vào Việt Nam với mức độ chặt chẽ, bảo đảm đồng bộ phù hợp với từng danh mục hóa chất.
Dự thảo cũng tăng cường biện pháp kiểm tra với hoạt động nhập khẩu hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, dịch vụ tồn trữ hóa chất cần kiểm soát đặc biệt. Trên cơ sở đó, dự thảo bổ sung quy định ứng dụng công nghệ trong kiểm soát hoạt động mua, bán loại hóa chất này. Ngoài ra, dự thảo đề xuất thêm quy định các tổ chức, cá nhân sử dụng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt phải đăng ký mục đích, nhu cầu sử dụng hóa chất trên cơ sở dữ liệu nhằm hạn chế tới mức thấp nhất việc hóa chất bị sử dụng sai mục đích…
Dự thảo Luật Hóa chất (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ vá lại hàng loạt “lỗ hổng chết người” trong quản lý hóa chất. Quản lý hóa chất giờ không còn là việc nội bộ của ngành Công Thương, Y tế hay Nông nghiệp, mà là vấn đề an ninh sức khỏe cộng đồng cần được đặt ở vị trí ưu tiên của quốc gia. Trong đó, cần có luật mạnh, thực thi nghiêm và trách nhiệm rõ ràng để quản lý, kiểm soát hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất.
