Lào Cai là nơi sinh sống của nhiều dân tộc anh em như Mông, Dao, Tày, Giáy, Hà Nhì, Thái, Xa Phó… Mỗi dân tộc có phong tục, tập quán riêng, song điểm chung trong các lễ hội đầu năm là sự hiện diện của các trò chơi dân gian truyền thống. Đây không chỉ là hoạt động vui chơi giải trí mà còn là phương thức trao truyền tri thức dân gian, thể hiện tinh thần thượng võ, khát vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Đến các bản làng tại các địa phương như Sa Pa, Bắc Hà, Bát Xát, Si Ma Cai, Văn Bàn hay Mù Cang Chải, Lục Yên... không khó bắt gặp không khí náo nhiệt của hội xuân với hàng loạt trò chơi như ném còn, đánh yến, tu lu (đánh quay), đẩy gậy, kéo co, bắn nỏ, thi đấu vật, bịt mắt bắt vịt… Mỗi trò chơi là một lát cắt sinh động phản ánh đời sống lao động, sinh hoạt và quan niệm nhân sinh của đồng bào vùng cao.
Tại Lễ hội Gầu Tào xã Pha Long - lễ hội truyền thống của đồng bào Mông, bên cạnh các nghi lễ cầu phúc, cầu may trang nghiêm, phần hội với các trò chơi dân gian luôn thu hút đông đảo người dân tham gia. Tiếng khèn Mông dìu dặt hòa cùng tiếng reo hò cổ vũ tạo nên bầu không khí náo nhiệt giữa núi đồi.
Chị Giàng Seo Dẩu chia sẻ: “Năm nào gia đình tôi cũng tham gia Lễ hội Gầu Tào. Tôi thích nhất là tham gia các trò chơi dân gian như ném còn, tu lu, kéo co… Mọi người cùng chơi rất vui, ai cũng hào hứng, phấn khởi”.
Không khí hội xuân cũng rộn ràng tại Lễ hội Lồng Tồng (Lễ hội Xuống đồng) của đồng bào Tày ở Văn Bàn. Đây là nghi lễ quan trọng mở đầu cho một năm sản xuất mới, cầu cho mùa màng tốt tươi, bản làng bình yên. Sau phần lễ cúng thần nông, người dân nô nức bước vào phần hội với đủ các trò chơi truyền thống.
Chị Hoàng Thị Phằn ở thôn Làng Chút, xã Văn Bàn bày tỏ: “Năm nào địa phương cũng tổ chức Lễ hội Xuống đồng, vui chơi ném còn, đánh yến, kéo co, thi đấu vật, bịt mắt bắt vịt… Lễ hội không chỉ để cầu mùa mà còn là dịp để con cháu nhớ về cội nguồn, trân trọng những giá trị ông cha để lại và bảo tồn cho các thế hệ sau”.
Các trò chơi dân gian là nét đẹp văn hóa mang đậm giá trị truyền thống. Không chỉ thể hiện kỹ năng, sự khéo léo, sức mạnh của người tham gia, mà còn tạo không khí rộn ràng ngày xuân, gửi gắm ước nguyện về một năm mới tốt lành, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Qua đó, người dân được khích lệ rèn luyện sức khỏe, củng cố tinh thần đoàn kết, hăng hái lao động, sản xuất ngay từ những ngày đầu năm.
Khẳng định vai trò của trò chơi dân gian trong đời sống văn hóa cộng đồng, Tiến sĩ Dương Tuấn Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho biết: “Các trò chơi dân gian trong lễ hội xuân không đơn thuần là hoạt động vui chơi giải trí mà còn là phương thức trao truyền văn hóa rất hiệu quả trong cộng đồng. Thông qua đó, giá trị về tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng, kỹ năng lao động, sản xuất của đồng bào các dân tộc được gìn giữ và phát huy”.
Để các trò chơi dân gian lưu giữ đầy đủ giá trị văn hóa tinh thần truyền thống trong lễ hội, Ban Quản lý di tích, Ban Tổ chức lễ hội cùng chính quyền địa phương đã tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn Nhân dân thực hiện nếp sống văn minh; tổ chức hoạt động đúng nghi thức, bảo đảm an toàn; đồng thời đẩy mạnh kiểm tra, xử lý kịp thời các vi phạm, không để xảy ra tình trạng biến tướng, phản cảm.
Việc gắn bảo tồn trò chơi dân gian với phát triển du lịch cộng đồng cũng đang được nhiều địa phương triển khai theo hướng bền vững. Du khách khi đến với Lào Cai không chỉ được thưởng ngoạn cảnh sắc thiên nhiên mà còn có cơ hội được tham gia, trải nghiệm các trò chơi truyền thống.
Bà Susan - du khách Mỹ chia sẻ: “Tôi thấy rất may mắn và thích thú khi được tham gia lễ hội của người Tày địa phương. Đây là lần đầu tiên tôi dự một lễ hội truyền thống với nhiều nghi lễ và trò chơi rất náo nhiệt. Tôi thực sự ấn tượng với nét văn hóa của người dân nơi đây”.
Mỗi độ xuân về, giữa núi rừng mây trắng, những trò chơi dân gian đầu xuân vẫn giữ được vị thế riêng trong đời sống cộng đồng. Tiếng cười rộn ràng nơi sân hội không chỉ lan tỏa niềm vui trong cộng đồng mà còn trở thành sợi dây bền chặt kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần gìn giữ và bồi đắp hồn cốt văn hóa dân tộc. Từ những giá trị truyền thống được trao truyền qua mỗi mùa lễ hội, các bản làng vùng cao Lào Cai có thêm điểm tựa tinh thần vững chắc để bước vào mùa xuân mới với niềm tin, khí thế và khát vọng phát triển bền vững.
