Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là dự án trọng điểm quốc gia, với tổng chiều dài 390,9 km, trong đó đoạn đi qua địa phận tỉnh Lào Cai dài 143,29 km, ảnh hưởng đến 5.181 hộ dân trên địa bàn 11 xã, phường.
Xác định công tác GPMB là nhiệm vụ then chốt, tỉnh Lào Cai đã thể hiện quyết tâm chính trị cao độ khi thành lập Ban Chỉ đạo do đồng chí Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng ban, đồng thời phát động phong trào thi đua “90 ngày đêm hoàn thành GPMB” nhằm đảm bảo bàn giao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư đúng tiến độ.
Tại khu vực phía Nam tỉnh, nơi đoàn công tác đến kiểm tra, công tác GPMB đang được triển khai đồng bộ trên nhiều mặt.
Về đo đạc, thống kê, đến nay, các đơn vị đã hoàn thành 100% công tác khảo sát, đo đạc hiện trạng trên tổng diện tích 724,72 ha. Qua thống kê, có tổng số 3.294 hộ gia đình bị ảnh hưởng (xã Châu Quế 802 hộ, xã Xuân Ái 682 hộ, xã Quy Mông 467 hộ, xã Tân Hợp 379 hộ, xã Đông Cuông 365 hộ, phường Âu Lâu 290 hộ, xã Mậu A 309 hộ), cùng với đó là việc di chuyển 558 ngôi mộ.
Hiện, các đơn vị đang khẩn trương rà soát, hoàn thiện hồ sơ thu hồi đất để thực hiện các bước tiếp theo.
Về triển khai xây dựng các khu tái định cư, để ổn định đời sống người dân, tỉnh đã phê duyệt dự án GPMB cho 26 khu tái định cư (TĐC) tập trung với tổng diện tích 90,53 ha, dự kiến bố trí 1.205 lô đất. Tổng chi phí xây lắp cho các khu TĐC này là 635 tỷ đồng và dự kiến sẽ khởi công toàn bộ trong thời gian từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2025.
Tiến độ cụ thể tại các xã như sau: xã Châu Quế, xây dựng 4 khu TĐC (19,86 ha) để bố trí 239 lô cho 181 hộ dân; đã hoàn thành đo đạc bản đồ thu hồi đất 1/4 khu.
Xã Đông Cuông, xây dựng 3 khu TĐC (8,74 ha) để bố trí 112 lô cho 82 hộ dân; đã hoàn thành đo đạc bản đồ 1/3 khu.
Xã Tân Hợp, xây dựng 4 khu TĐC (14,4 ha) để bố trí 204 lô cho 159 hộ dân; đã hoàn thành đo đạc bản đồ 2/4 khu.
Xã Mậu A, xây dựng 1 khu TĐC (12,5 ha) để bố trí 160 lô cho 135 hộ dân; công tác đo đạc bản đồ dự kiến hoàn thành trước ngày 10/8/2025.
Xã Xuân Ái, xây dựng 5 khu TĐC (14,18 ha) để bố trí 195 lô cho 168 hộ dân; đã hoàn thành đo đạc bản đồ 3/5 khu.
Xã Quy Mông, xây dựng 5 khu TĐC (11,34 ha) để bố trí 88 lô cho 67 hộ dân; đã hoàn thành đo đạc bản đồ 2/5 khu.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác GPMB tại các xã khu vực phía Nam cũng đối mặt với không ít khó khăn. Đó là, do phạm vi dự án trải dài, ảnh hưởng đến nhiều khu dân cư với đặc điểm sinh hoạt, văn hóa khác nhau, việc bố trí tái định cư phải chia thành nhiều cụm nhỏ lẻ, dẫn đến đầu tư dàn trải, không tập trung.
Một vướng mắc lớn khác là việc Ban Quản lý dự án Đường sắt chưa bàn giao hồ sơ cắm mốc GPMB chính thức, mà mới chỉ cung cấp ranh giới sơ bộ. Điều này gây khó khăn cho địa phương trong việc xác định chính xác số hộ bị ảnh hưởng và diện tích đất cần thu hồi.
Thêm vào đó, sự thay đổi trong hướng tuyến tại một số khu vực đã buộc các đơn vị phải tiến hành đo đạc, kiểm đếm bổ sung, làm ảnh hưởng đến tiến độ chung. Quá trình sáp nhập các đơn vị hành chính trong thời gian qua cũng tác động nhất định đến tiến độ công việc, do có sự thay đổi về bộ máy và nhân sự thực hiện.
Sau khi trực tiếp thị sát tại các xã Châu Quế, Đông Cuông, Tân Hợp, Xuân Ái, Quy Mông và nghe báo cáo chi tiết về tiến độ cũng như các khó khăn, vướng mắc, đồng chí Nguyễn Thành Sinh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã ghi nhận những nỗ lực của các sở, ngành và địa phương.
Nhấn mạnh công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) là khâu then chốt quyết định tiến độ của toàn dự án, đồng chí yêu cầu các xã phải khẩn trương thành lập Ban Chỉ đạo để triển khai, phân công nhiệm vụ cụ thể, làm rõ trách nhiệm của từng thành viên, tránh tình trạng đùn đẩy, né tránh.
"Mặt trận Tổ quốc và các lực lượng khác phải được huy động tham gia ngay từ đầu để tránh vướng mắc về sau"- Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thành Sinh nhấn mạnh.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thành Sinh yêu cầu phải chấm dứt ngay tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất trong việc quản lý đất đai đang dẫn đến việc "ai cũng cắm mốc" trên bản đồ. Ban Quản lý dự án Đường sắt phải có trách nhiệm bàn giao hồ sơ cắm mốc GPMB chính thức, không thể chỉ cung cấp ranh giới sơ bộ gây khó khăn cho địa phương.
Về vấn đề bồi thường, đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo dứt khoát phải rà soát lại các chính sách, chấm dứt sự không thống nhất giữa các cơ quan để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người dân.
Đặc biệt, trước những khó khăn liên quan đến người dân, đồng chí chỉ đạo phải tăng cường tối đa công tác tuyên truyền, vận động và đối thoại trực tiếp để đạt được sự đồng thuận. Đối với các trường hợp người dân không đồng ý thu hồi đất, chính quyền địa phương phải phối hợp chặt chẽ để giải quyết dứt điểm. Việc thiếu quỹ đất tái định cư được xác định là vấn đề "nóng", các địa phương phải tập trung tìm kiếm quỹ đất mới, đảm bảo người dân sớm ổn định cuộc sống.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thành Sinh nhấn mạnh, tiến độ dự án là không thể chờ đợi, đòi hỏi toàn hệ thống chính trị phải vào cuộc với tinh thần quyết liệt, trách nhiệm cao nhất, có kế hoạch và lộ trình cụ thể cho từng hạng mục, đảm bảo bàn giao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư đúng kế hoạch đã đề ra.
