Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, thời gian từ lúc vừa thức giấc đến khi rời khỏi giường được xem là "điểm đen" của đột quỵ.
Nghiên cứu trên thế giới cho thấy khoảng 25% - 30% ca đột quỵ xảy ra trong giờ đầu sau khi ngủ dậy, tập trung chủ yếu trong khung giờ 6 - 9 giờ sáng.
Các nguyên nhân gây đột quỵ vào sáng sớm:
Huyết áp tăng vọt, mạch máu dễ tổn thương
Buổi sáng là thời điểm cơ thể chuyển trạng thái đột ngột từ nghỉ ngơi sang hoạt động. Khi thức dậy, nhịp tim tăng nhanh hơn, mạch máu co lại và huyết áp vọt lên, kéo theo những thay đổi đồng loạt ở hệ thần kinh, nội tiết và cơ chế đông máu.
Các mạch máu não vì thế trở nên nhạy cảm hơn và dễ bị tổn thương.
Một yếu tố đáng chú ý là hiện tượng tăng huyết áp buổi sáng. Thông thường, huyết áp ban đêm giảm khoảng 10% - 20%, sau đó tăng trở lại khi thức dậy.
Tuy nhiên, ở một số người, đặc biệt là người tăng huyết áp lâu năm, đái tháo đường hoặc xơ vữa động mạch, mức tăng này diễn ra quá mạnh. Hiện tượng "tăng huyết áp buổi sáng quá mức" có thể khiến mạch máu não bị vỡ hoặc gây tắc mạch đột ngột.
Hệ đông máu và hormone buổi sáng làm tăng nguy cơ đột quỵ
Cùng thời điểm từ 6 - 9 giờ sáng, hệ đông máu trong cơ thể cũng hoạt động theo hướng bất lợi.
Tiểu cầu dễ kết dính hơn, nồng độ fibrinogen và các yếu tố đông máu tăng cao, trong khi cơ chế tự tiêu sợi huyết lại bị ức chế. Điều này khiến các cục máu đông nhỏ dễ hình thành nhưng khó được loại bỏ, làm tăng nguy cơ nhồi máu não.
Bên cạnh đó, hormone cortisol - hormone giúp cơ thể tỉnh táo và phản ứng với stress đạt đỉnh vào khoảng 7-8 giờ sáng.
Nồng độ cortisol cao khiến mạch máu nhạy cảm hơn với các chất co mạch, làm các mảng xơ vữa trở nên kém ổn định, từ đó dễ gây biến cố mạch máu trong khung giờ buổi sáng.
Những thói quen buổi sáng có thể kích hoạt đột quỵ
Theo bác sĩ Hoàng, một số thói quen tưởng chừng vô hại vào buổi sáng lại có thể trở thành "kíp nổ" kích phát đột quỵ, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có bệnh nền tim mạch.
Bật dậy khỏi giường đột ngột: Thói quen bật dậy ngay khi vừa tỉnh giấc khiến huyết áp thay đổi đột ngột, não chưa kịp thích nghi với sự thay đổi tuần hoàn, làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Ra ngoài trời lạnh ngay sau khi thức dậy: Vào mùa đông, việc bước ra môi trường lạnh ngay lập tức có thể khiến mạch máu co mạnh, huyết áp tăng vọt, dễ gây vỡ mạch máu não.
Tập thể dục quá sớm và quá sức: Một số người có thói quen tập thể dục cường độ cao ngay khi vừa thức dậy. Khi cơ thể chưa kịp thích nghi, hoạt động gắng sức có thể khiến tim và mạch máu chịu áp lực lớn.
![Một số thói quen tưởng chừng vô hại vào buổi sáng lại có thể trở thành "kíp nổ" kích phát đột quỵ, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có bệnh nền tim mạch.](https://cdn.baolaocai.vn/images/nI57D_sXyCICti2B-kJIZE3ZeqS00wVxp4EtWd3Orj0TURWEDcwddxcXrKgmRup4Qc77IdpVN1eMA8kCkB05R4yReUw759rwi-X8wqz0WHs/dot-quy-2-1773649841347229718791.jpg.webp "Một số thói quen tưởng chừng vô hại vào buổi sáng lại có thể trở thành "kíp nổ" kích phát đột quỵ, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có bệnh nền tim mạch.")
Nhịn uống nước sau khi ngủ dậy: Sau nhiều giờ ngủ, cơ thể có thể rơi vào trạng thái thiếu nước nhẹ, khiến máu trở nên đặc hơn và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ cần nhận biết sớm
Đột quỵ thường xảy ra đột ngột nhưng vẫn có những dấu hiệu cảnh báo sớm. Người dân cần ghi nhớ quy tắc FAST để nhận biết nhanh:
Face (Mặt): Mặt méo, lệch một bên, cười không cân. Arm (Tay): Yếu hoặc tê một bên tay chân. Speech (Lời nói): Nói khó, nói ngọng, không rõ lời. Time (Thời gian): Cần gọi cấp cứu ngay lập tức.
Ngoài ra, người bệnh cũng có thể gặp các triệu chứng như: Đau đầu dữ dội đột ngột, chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc mất thị lực một bên, tê yếu nửa người.
Nếu xuất hiện những dấu hiệu này, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, bởi "thời gian là não", điều trị càng sớm khả năng hồi phục càng cao.
Cách giảm nguy cơ đột quỵ buổi sáng
Để hạn chế nguy cơ đột quỵ trong khung giờ nguy hiểm, các chuyên gia khuyến cáo:
Không bật dậy khỏi giường ngay khi thức giấc;nằm thêm vài phút, cử động nhẹ tay chân trước khi ngồi dậy; uống khoảng 200 ml nước ấm sau khi thức dậy để hỗ trợ tuần hoàn; giữ ấm cơ thể, đặc biệt vào mùa lạnh; tránh ra ngoài trời lạnh đột ngột; kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
Chỉ cần thay đổi một số thói quen nhỏ vào buổi sáng cũng có thể giúp cơ thể chuyển trạng thái từ ngủ sang hoạt động một cách từ từ, hạn chế dao động huyết áp và giảm nguy cơ xảy ra biến cố mạch máu não.
